Energietransitie mag een paar centen kosten – ‘Warmtenetten worden opgebouwd door particuliere markt, dat is fout’

Foto: HCL

‘Ja, mijn telefoon doet het nog wel, maar ik had geen zin om te reageren.’ De Leeuwarder investeerder Pieter van der Hoop wil de mestvergister op de Dairy Campus in Leeuwarden, waarvan hij de initiatiefnemer was, geen mislukking noemen. Van der Hoop zegt dat in de wondere wereld van de energietransitie dingen misgaan en dat geeft niks. Het kost een paar centen, dat is het enige. ‘Momenteel ben ik druk bezig met waterstof.’

Van der Hoop zat donderdagmiddag 26 september in het Koepeltheater tijdens het eerste lustrum van het Fûns Skjinne Fryske Enerzjy (Fonds Schone Friese Energie; FSFE), de provinciale geldverdeler als het om milieuleningen gaat, op de eerste rij, bijna op armlengte afstand van de voormalige minister van milieu Jacqueline Cramer. De oud-minister van de PvdA was aanwezig uit hoofde van haar functie als commissaris van het FSFE. Ze deelde daar de Koperen Oliekan uit aan de initiatiefnemers van de buurtmolen van Herbajum. Ook Cramer vindt dat er niet al te veel gesomberd moet worden als er dingen misgaan. Het subsidiegeld moet rollen. Directeur Michel Hendriks zit, met Cramer en Van der Hoop, ook op die lijn: er gaat wel eens wat mis. ‘Maar we maken nu een klein winstje van een half miljoen.’

Dat het niet allemaal pais en vree is in energieland was enkele dagen eerder al gebleken. Op de zeventiende verdieping van de Achmeatoren, waar het team van FSFE is gehuisvest, zegt Hendriks, een paar dagen voor zijn lustrumviering, over Biogas Leeuwarden dat ‘alles wat er mis kon gaan, misging’ met de mestvergister op de Dairy Campus, die enkele jaren geleden met toeters en bellen in gebruik werd genomen en die ervoor moest zorgen dat de woningen in de wijk Zuidlanden verwarmd zouden worden door ‘groene’ energie. Dat was ook het optimistische verhaal dat oud-burgemeester Ferd Crone van Leeuwarden telkenmale onvermoeibaar verkondigde aan wie het maar horen wilde. Waar hij ook kwam, repte hij over het mooie systeem, waarbij de mest van koeien die op de Dairy Campus, even ten zuiden van Leeuwarden, op stal stonden, verwerkt werd tot energie waarmee de Leeuwarder wijk enkele kilometers oostwaarts kon worden verwarmd. Alleen, het werkte niet. Hendriks: ‘Biogas Leeuwarden was op een haar na failliet. Een nieuwe bijdrage van FSFE moest redding brengen.’

Uit Hendriks’ verhaal kan worden opgemaakt dat aan de woorden van burgemeester Crone niet al te veel gewicht moet worden gegeven en dat toekomstige bestuurders wel uit zullen kijken om bij voorbaat de loftrompet te steken. FSFE wilde, net als de nimmer kritische milieuambassadeur Bouwe de Boer, de bekende stip op de horizon hebben en Crone moest die laten flonkeren. Dat de ster inmiddels is gedoofd wil Hendriks volmondig toegeven. Maar, zegt hij, er gloort weer hoop, ook voor investeerder Pieter van der Hoop, wiens aandelen door verwatering (extra uitgifte van aandelen) inmiddels wat minder waard zijn geworden. Voor enkele tonnen is er opnieuw geïnvesteerd in de bestaande en in een nieuwe mestvergister. De praktische uitvoering is in handen gelegd van Ids Schaap.

Eerst maar wat er mis ging en een miljoenenstrop veroorzaakte en daarnaast wat de rol van FSFE hierin precies is geweest. Hendriks op de zeventiende etage: ‘Vanaf 1997 beheren wij fondsen, ook privé zit ik in enkele fondsen. Dat is ons werk.’ Het FSFE is een van de belangrijkste fondsen van Hendriks en werd opgericht in 2014. Het fonds is een volledige dochter bv van de provincie Friesland. Het team van Hendriks bestaat uit tien mensen en heeft sinds de oprichting goedkeuring van de toezichthouders gekregen om 90 miljoen euro te verdelen. Inmiddels is er voor 52 miljoen euro geïnvesteerd in zestig projecten, waarvan sommige winst maken. Een van de projecten is Biogas Leeuwarden, waarmee de woningen in de Zuidlanden via ‘groen’ gas van warmte zouden worden voorzien.

Biogas Leeuwarden is het moeilijkste project van alle projecten, zegt Hendriks na drie jaar aanmodderen. ‘Met de mestvergister is veel misgegaan. We zaten met vervuilde mest, lekkage aan de vergister en een gescheurd dak.’ Vooral de vervuilde mest en de noodzakelijke toevoegingen anders dan mest, baarden zorgen. Keer op keer moest Hendriks met het water voor de dokter. ‘Dan had ik gezegd dat het nu goed zou komen en moest ik de toezichthouders toch weer teleurstellen. Daar was het op een gegeven moment: wat nu weer, Hendriks?’

Pieter van der Hoop duikt al dertig jaar op bij allerlei milieuonderwerpen. En ondanks veelvuldig malheur met zijn projecten blijft hij optimistisch gestemd. Van der Hoop ontwikkelde de mestvergister en verkondigde hierbij het geloof in het Amerikaanse vergistingssysteem Hogen-technologie, waarop is de vergister bij de Dairy Campus is gebaseerd. Eerder was Van der Hoop, samen met oud-wethouder Yvonne Bleize (PAL/GroenLinks) van Leeuwarden, betrokken bij een machine die restwarmte kan om zetten in elektriciteit, een energieproject waarbij de gedachten in Friesland al snel uitgaan naar Johannes Wardenier, de boerenzoon uit Steenwijkerwold die in 1934 wekenlang het nieuws beheerste met zijn uitvinding van de brandstofloze motor. In een fabriek in IJlst had Van der Hoop het apparaat opgesteld; de Amerikaanse tv-zender MSNBC stond vooraan bij de presentatie van zijn vinding.

In het Koepeltheater, de voormalige gereformeerde Koepelkerk, kijkt Van der Hoop in de pauze rond en zegt: ‘Niemand die hier rondloopt heeft al geld verdiend aan zijn project. Ik geef niet om geld. Ik hoef er niet aan te verdienen. Ik ben een linkse jongen.’ Even verderop staat Douwe Faber, directeur van adviesbureau in energiebesparing Ekwadraat, die tijdens zijn jubileumviering enkele jaren geleden in schouwburg De Harmonie openlijk klaagde over de provincie Friesland die hem onwelgevallig was waar het gaat om het verstrekken van subsidies. Dat tij is inmiddels gekeerd getuige de opening van Fabers’ zwevend kenniscentrum op een afvalhoop ten westen van Leeuwarden dat ettelijke miljoenen heeft gekost. Een centrum, dat als die investering zou moeten worden opgehoest door een zelfvoorzienende ondernemer, nimmer gerealiseerd zou zijn. Subsidieverlener Hendriks loopt tijdens de lustrumviering vrolijk rond. ‘De contracten voor geothermie, dat ontwikkeld gaat worden door Ekwadraat en aannemer DijkstraDraisma, zijn bijna getekend.’ Tijdens de presentatie van de nieuwbouwplannen voor het stadion van Cambuur zei Biense Draisma nog: ‘Geothermie? Daar hebben we geen ervaring mee.’ Hij had er zin in.

Geloof is een belangrijke factor bij de energietransitie, dat wil Hendriks van FSFE wel beamen. Hendriks vertelt over de partijen die allemaal betrokken zijn bij Biogas Leeuwarden en die allemaal geloven dat het goed komt. ‘Biogas Leeuwarden, dat is de vergister. Biolease, dat levert het groene gas. De NOM (Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij) zit in Biolease. SDE (Stimulering Duurzame Energieproductie) verstrekt de subsidie. Maar dat doet SDE alleen per geleverde kuub, de boel moet wel werken. Ennatuurlijk is de energieleverancier. Biogas was bijna failliet, misschien was dat wel beter geweest voor de provincie.’

Het zal in dit verband toeval zijn geweest, maar tijdens de lustrumviering van subsidieverstrekker FSFE voerde dominee Ad van Nieuwpoort, van de Thomaskerk aan de Zuidas in Amsterdam, het hoogste woord. Hij bracht de energietransitie in verband met Mozes’ tocht door de Rode Zee. Waar de een wint, verliest de ander, zo leek hij te willen zeggen.

Volgens Hendriks en Van der Hoop is het logisch dat de transitie niet zonder slag of stoot gaat. Hendriks: ‘Niemand in de Zuidlanden heeft zonder energie gezeten. De bewoners hebben niet in de kou gezeten.’ Van der Hoop ziet de zaken graag groot en wijst op de grootmachten Shell en consorten die, als ze hun kans schoon zien, in de benen komen. Hij vindt de aandacht voor de kleinere projecten en wat daar mee mis is maar vervelend. Ook Hendriks weet niet precies in welke richting de transitie zich zal ontwikkelen en noemt het Forum van Democratie een dreigend gevaar. De partij kan zomaar roet gooien in alle ambitieuze plannen. Richting de lift maakt hij een van zijn grootste zorgen kenbaar. ‘De warmtenetten worden nu opgebouwd door de particuliere markt. Dat is fout. De transportnetten moeten worden opgebouwd door de overheid, die zou de touwtjes in handen moeten nemen maar laat dit na.’ Hij lijkt er weinig aan te kunnen veranderen. Iedereen doet maar wat. Hendriks: ‘Het rommelt nu wat door.’

Redactie Liwwadders