Onderzoek Humanitas: Kwart Nederlanders ontdekt eenzaamheid vaak pas als het te laat is

(tekst: Humanitas)

Onderzoek Humanitas: Kwart Nederlanders ontdekt eenzaamheid vaak pas als het te laat is

De zomer staat voor velen gelijk aan vakantie, vrije tijd en samen zijn. Juist in de zomer blijft eenzaamheid vaker onzichtbaar door het tijdelijk wegvallen van sociale contacten en routines. Uit onderzoek van Humanitas, uitgevoerd door PanelWizard onder 1.038 Nederlanders, blijkt dat de helft van de Nederlanders denkt dat eenzaamheid in de zomervakantie vaker onopgemerkt blijft dan in andere periodes. 70 procent gelooft daarnaast dat wie zich eenzaam voelt, dat goed weet te verbergen.

Eenzaamheid raakt iedereen

Eenzaamheid is in Nederland geen randverschijnsel: vroeg of laat krijgt iedereen ermee te maken, thuis, op school, in de buurt of op het werk. Bijna één op de twee volwassen Nederlanders voelt zich eenzaam; onder jongeren en jongvolwassenen ligt dat nog hoger.*

De gevolgen zijn ingrijpend: hoger ziekteverzuim, lagere arbeidsproductiviteit en minder verbondenheid, terwijl de groeiende hulpvraag de druk op zorg en welzijn opvoert. Kortdurende eenzaamheid, grofweg korter dan negen maanden, herstelt vaak vanzelf. Het risico zit in langdurige eenzaamheid: hoe langer dit duurt, hoe moeilijker iemand er op eigen kracht uitkomt.

Niet alleen onzichtbaar, ook onbespreekbaar

Dat eenzaamheid zo lang verborgen blijft, heeft twee oorzaken: mensen zien het enerzijds niet en durven er anderzijds niet over te beginnen. Bijna 40 procent merkt eenzaamheid bij een ander niet snel op, en 49 procent zou zich ongemakkelijk voelen om er rechtstreeks naar te vragen. Bovendien zou een kwart niet weten wat te doen, wanneer zij zouden opmerken dat iemand eenzaam is.

Een respondent verwoordt deze aarzeling zo: “Ik heb wel het vermoeden dat iemand in mijn buurt eenzaam is, maar ik vind de stap groot om iemand zo uit te nodigen thuis.”

Anja Machielse, hoogleraar Sociale Weerbaarheid: “Ik blijf het benadrukken: eenzaamheid hoort bij het leven. Niemand hoeft zich ervoor te schamen. Juist door het taboe erop bespreekbaar te maken, kunnen we mensen echt helpen.”

Tijdig ingrijpen voorkomt verergering

Juist doordat eenzaamheid vaak verborgen blijft, worden signalen regelmatig gemist. Ruim een kwart van de Nederlanders (26 procent) heeft achteraf wel eens ontdekt dat iemand zich eenzaam voelde, zonder dat zij dat op dat moment hadden opgemerkt.

“Eenzaamheid tijdig herkennen en bespreekbaar maken is heel belangrijk om problemen vóór te zijn”, zegt Vanessa Smit, deskundige eenzaamheid bij Vereniging Humanitas. “Hoe eerder mensen zich gezien en verbonden voelen, hoe kleiner de kans dat het verergert en uiteindelijk leidt tot zwaardere – en duurdere – ondersteuning vanuit zorg en welzijn.”

Kennistest

Samen met het onderzoek lanceert Humanitas de kennistest ‘Herken jij eenzaamheid?’.

Humanitas roept mensen op om deze test te maken en zo signalen van eenzaamheid te leren herkennen en bespreekbaar te maken. Iedereen die de test maakt, ontvangt praktische tips over wat zij kunnen doen voor mensen die eenzaam zijn.

* Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024; GGD’en, CBS en RIVM.