Arjan Erkel wil proces van radicalisering van binnenuit begrijpen

(tekst: kunsthistoricus Huub Mous op zijn weblog)

Struisvogelpolitiek 23 november 2009

Het is 2 november 2004, s� ochtends vier minuten over half negen. De ochtendspits is op zijn hoogtepunt. Lijn 9 is net aangekomen op de halte en belemmert gedeeltelijk het zicht voor de fotograaf. Het is wat druilerig weer. De man aan de overkant van de straat, bij de gele winkelpui van De Sleutelspecialist op de hoek, draagt een paraplu. Als hij opzij kijkt, zou hij het gezicht kunnen zien van Mohammed B., die rustig wegloopt richting het Oosterpark. Links buiten beeld ligt het ontzielde lichaam van Theo van Gogh. Hij is getroffen door acht kogels. Zijn keel is doorgesneden met een groot, krom mes en met een kleiner mes is een stuk papier op zijn borst gespietst. Op dit tijdstip knapte er iets in Nederland. Daarna werd het nooit meer als daarvoor. De Linnaeusstraat is sindsdien een schuldige plek geworden.

In mijn jeugd ben ik hier talloze malen geweest. Mijn schooljaren bracht ik door in Amsterdam-Zuid en in herfst en winter ging ik altijd met de tram naar school. Op deze halte stapte ik uit lijn 9 om over te stappen op lijn 3. Precies op dit tijdstip ook. In de zaak van De Sleutelpecialist zat toen nog C. Jamin. Daartegenover, op de hoek van de Weijttenbachstraat, was de etalageruit van een sigarenwinkel gevuld was met kleine annonces. Daar bleef ik altijd even staan kijken als lijn 3 er nog niet was. Even terug had je het gebouw van het Burgerziekenhuis, waarin tegenwoordig het kantoor van de stadsdeelraad is gevestigd. Precies daartegenover werd Theo van Gogh van zijn fiets geschoten. In het Burgerziekenhiuis overleed mijn vader op 8 mei 1966. Drie maanden voor de moord op Van Gogh � op 7 augustus 2004 � ben ik zelf hier nog langs gefietst. Het toeval wil, dat ik kort daarna ook nog langs de woning van Theo van Gogh in de Pythagorasstraat ben gefietst. Ik was die dag gewoon een beetje aan het dwalen langs de plekken van mijn eigen jeugd. Onschuldige plekken toen nog.

Vorige week las ik het boek Samir (2007) van Arjan Erkel. Daarin beschrijft hij de geschiedenis van Samir A, die in 2006 werd veroordeeld voor 8 jaar gevangenisstraf vanwege het voorbereiden van terroristische acties. Arjan Erkel heeft in de gevangenis met Samir A. mogen spreken en ook zijn dagboeken gelezen. Samir A. heeft geprobeerd om naar Tsjetsjeni� te gaan om daar aan de strijd van de moslimrebellen deel te nemen. Zijn eigen ervaringen tijdens zijn twee jaar lange gijzeling in Dagestan heeft Arjan Erkel deels in dit boek verwerkt. Dat schiep kennelijk een band met Samir A. Het verhaal van het boek is een mengeling van feit en fictie, maar het geeft ook een haarscherp beeld van de kleine wereld van moslimjongeren in de buitenwijken van de Nederlandse metropolen. Deze jongeren kunnen kennelijk in korte tijd radicaliseren en van goed ge�ntegreerde allochtoon veranderen in een gevaarlijke terrorist. Samir A. kende Mohammed B. persoonlijk en nam ook deel aan een aantal huiskamer-gesprekken bij hem thuis in de Marianne Philipsstraat in Amsterdam Geuzenveld.

Arjan Erkel beschrijft het proces dat zich tussen de oren van deze jonge mensen voltrekt. Droog en met veel inlevingsvermogen. Hij probeert het te begrijpen, zonder overigens begrip op te brengen voor hun abjecte gewelddadigheid. Als cultureel antropoloog weet hij als geen ander, dat je eerst objectief moet waarnemen alvorens je kunt analyseren. Om die reden wordt hem wel eens verweten. dat hij zou lijden aan het Stockholmsyndroom, dat wil zeggen: een teveel aan begrip voor degenen die hemzelf kwaad hebben aangedaan. Vorige week ontmoette ik Arjan Erkel in de Bres in Leeuwarden. Ik vroeg hem wat hij zelf van dit verwijt vond. Uiteraard is hij het hier niet mee eens. Arjan Erkel wil het proces van radicalisering van binnenuit te begrijpen en anderen met zijn inzichten confronteren. Ik moet zeggen dat hij daar wat mij betreft uitstekend in is geslaagd.

Deze jonge moslims handelen uit een puur geloof en dat is juist het verontrustende. Samir A. verlangde ernaar om opgesloten te worden, om zo alleen nog maar de Koran te kunnen lezen. Terroristisch geweld werd langzaamaan een zuivering voor hem, hoewel aan de andere kant de klopjacht van de AIVD ook aan zijn radicalisering heeft bijgedragen. Dit soort jonge moslims ervaren een hoge vorm van spiritualiteit, misschien zelfs een uitzonderlijke vorm van transcendentie door dit soort gruwelijke dingen te doen, of er naar te verlangen. Ik vroeg Arjan Erkel wat hij vond van de theorie Karen Armstrong, die stelt dat moslimterrorisme een reactie is op een agressieve vorm van secularisering dat zich in het Westen voltrekt. Hij kon daar heel ver in meegaan en schetste een inzichtelijk beeld van de religieuze beweegredenen die bij deze jongeren een rol spelen. Zij ervaren de westerse samenleving als diep ontaard en volslagen goddeloos en ergeren zich aan de eenzijdige berichtgeving over de ontwikkelingen in Afghanistan en Irak.

In Nederland zijn momenteel 20.000 tot 30.000 mensen die ontvankelijk zijn voor het salafisme, een fundamentalistische stroming binnen de islam. Dat verklaarde minister Ter Horst in september 2007 in een debat in de Tweede Kamer in Den Haag over de AIVD. Van deze groep worden 250o gerekend tot de activistische kern. Arjan Erkel noemt dit soort droge cijfers achteloos en zonder commentaar. Hij heeft dit boek geschreven voor lezers die meer zouden willen weten wat er leeft in een groep radicaliserende jongeren in Nederland. Voor deze problematiek heeft hij geen kant en klare oplossingen, maar hij wijst wel nadrukkelijk op het gevaar van ontkenning: �Het probleem doodzwijgen of net doen alsof met de arrestatie van de kopstukken het radicaliseringsproces een halt is toegeroepen, lijkt mij een mooi staaltje van struisvogelpolitiek. Hoe meer inzicht hoe beter.�

zie en luister

2 Reacties �
Bert23 november 2009 op 13:16
Nog naar Stucki geweest, in de Kleine Wereld?

Huub Mous23 november 2009 op 13:41
Nee, ik zat even in een andere wereld.

Laat een reactie achter
Naam (verplicht)

E-mail (verplicht, wordt nooit weergegeven)

URI

Houd me op de hoogte van nieuwe reacties via e-mail

Vorige post:
Ni dieu, ni ma�treVolgende post
Boekblad over �De zaak Blauwhuis�