Is het project Holwerd aan Zee wel een goed idee?

Foto: Liwwadders

Is het project Holwerd aan Zee wel een goed idee?

Redactie Liwwadders

Het project ‘Holwerd aan Zee’ (HAZ) heeft een aantal positieve elementen in zich en één van de belangrijkste is wel, dat het project door de (lokale) bevolking wordt gedragen. Het komt zo gezegd van onder op, mede omdat men zich lokaal erg bewust is van de negatieve effecten van de krimp en de gevolgen voor de lokale samenleving.

Als je zo de (informatieve) website van HAZ leest, dan overheerst het beeld van een groot optimistisme en dat kan ook nog wel eens de valkuil worden. Men noemt erg veel voordelen, die een gevolg zouden zijn van dit plan, variërend van toerisme (en dus werkgelegenheid) tot een betere natuur voor vogels en vissen. Prachtig natuurlijk, maar het lijkt erop dat men door het grote optimisme de zwakke punten onderschat.

Wat erg positief is, is dat men goed begrepen heeft dat de krimp eerst en vooral een gevolg is van verdwijnende werkgelegenheid en dat de krimp niet kan worden opgelost door het bouwen van woningen, zoals gemeentelijke en lokale bestuurders maar al te vaak denken.

Het project moet in de eerste fase een slordige € 63 miljoen gaan kosten en het Postcodeloterij Droomfonds heeft inmiddels een toezegging gedaan van € 15 miljoen. Over volgende fases kan op dit moment nog weinig worden gezegd, behalve dat men in 2015 veronderstelde dat het hele project € 148 miljoen zou gaan kosten. Initiatiefnemers durven dat bedrag een schijntje te noemen en zijn nog niet zeker van de opbrengsten. Schrijver dezes vindt overigens dat het om erg veel geld gaat en dat de opbrengsten erg onzeker zijn. Een integrale berekening van het totale plan heb ik niet kunnen vinden en aangezien er gesproken wordt over varianten, is ook niet altijd duidelijk welke varianten zijn gekozen.

Het gaat in het project o.a. om de aanleg van een dijklichaam, een zogenaamd valmeer, een promenade, zes bruggen, nieuwe vaarwegen en een ontsluitingsweg van Holwerd naar de pier. In 2015 moest het project overigens nog wel worden doorgerekend.

Het is niet moeilijk voorspelbaar dat het project uiteindelijk veel duurder zal uitvallen, want dat is met dergelijke projecten eerder regel dan uitzondering. Een bestuurder van de ijsbaan van Holwerd liet in zijn ingezonden stuk in de LC van 7 januari 2020 al een claim voor extra uitgaven vallen.

Men denkt met dit project een besparing te kunnen boeken op het baggeren van de vaargeul naar Ameland, dat elk jaar weer veel problemen oplevert. Toch zeggen experts van de Kennistafel Spoelmeer Holwerd hierover niet meer dan dat de doorspoeling ‘waarschijnlijk wordt verbeterd door de configuratie, de toepassing van geleidewerken en optimalisatie van het spoelmeer regime’; Dit commentaar was een reactie op een rapport van Rijkswaterstaat over een spoelmeervariant met spoelgeul, die haaks op de stroomrichting en dwars door een wadplaat was getekend. Deze variant zou aansluiten bij de huidige vaargeul. De keuze voor een andere variant kan zelfs betekenen dat er een hele nieuwe vaargeul naar Ameland moet worden gebaggerd.

De kennistafel heeft meerdere geulvarianten en een tweetal projectvarianten bestudeerd. Voor welke variant in de kostenraming is gekozen wordt niet echt helder, maar men rekent met een variant met alleen maar een duiker in de dijk (variant B2) en een variant met een sluis (variant C2). Beide varianten kosten in de eerste fase respectievelijk € 53 en € 76 miljoen.

De voordelen van het plan verschillen bij de varianten nogal, vooral op het gebied van de toeristische werkgelegenheid, en dus daarom zeker ook qua effecten op de krimp en de daling van de woningwaarde als gevolg van die krimp. De welvaartseffecten hiervan worden geschat op respectievelijk € 15 en € 20 miljoen.

Betekent het dat er na uitvoering van dit plan niet meer gebaggerd hoeft te worden? Neen, want men gaat ervan uit dat dan de jaarlijkse kosten hiervan tussen de € 0,4 en € 0,75 miljoen per jaar blijven bedragen.

Als alle (gekapitaliseerde) opbrengsten worden verrekend met de begrote uitgaven rest er nationaal gezien in beide scenario’s een verlies van € 28 respectievelijk € 48 miljoen. Men noemt dat eufemistisch ‘monetair saldo’. Vanuit regionaal perspectief schat men de positieve saldi op € 9 respectievelijk € 2 miljoen.

Het klinkt bijna als een no-brainer om dit project uit te voeren, zeker als men een regionale bril op zet.

Echter, ik zie nog een paar ‘probleempjes’. Onlangs was er een andere studie naar de bereikbaarheid van Ameland en daar vielen toen varianten als een tunnel, een brug, een dam en een nieuwe pier bij Ferwert te bespeuren. Bij al die varianten kan er heel anders tegen de doorspoelfunctie van het valmeer worden aangekeken en het nut ervan. Bij een nieuwe pier bij Ferwert zal er zelfs sprake zijn van een heel andere stroming op het Wad en zeker van een andere vaargeul. Het lijkt aanbevelenswaardig eerst de studies rond de bereikbaarheid van Ameland maar eens af te wachten alvorens erg veel geld in HAZ te investeren.

Daarnaast is er steeds vaker sprake van daling van de zeebodem door gaswinning in combinatie van stijging van de zeespiegel. Als dat gaat gebeuren, is er dan überhaupt nog sprake van een probleem voor de huidige vaargeul naar Ameland?

Er is mijns inziens ook veel te weinig rekening gehouden met de effecten van de verzilting, al helemaal als er een vaarverbinding met de Holwertervaart tot stand wordt gebracht en het zoute of brakke water verdere toegang krijgt tot de Friese binnenwateren. Men zegt immers in een latere fase een verdere verbinding met de Friese Meren tot stand te willen brengen.

Overal lees ik over positieve effecten, maar de negatieve over bijvoorbeeld het verlies van (de opbrengsten van) landbouwgronden lees ik nergens. Ook die hebben naar mijn idee een economische waarde en waarschijnlijk ook een natuurwaarde.

Ook lees ik nergens iets over de bevaarbaarheid van de Waddenzee, al dan niet in dezelfde geul, waar nu de veerdienst al opereert, de sterk afnemende animo voor de watersport onder jongere generaties en de eventuele kannibalisatie van de nieuwe watersportmogelijkheden ten opzichte van de huidige.

Een verband met Culturele Hoofdstad 2018 lijkt me erg ver gezocht, ook al werden er 2 mijns inziens volkomen misplaatste gedrochten van beelden op de dijk bij Holwerd neergezet.

Daarnaast kun je je als gewone burger afvragen hoe effectief overheden handelen in de bestrijding van de regionale krimp, als in het nabijgelegen Ferwert achtereenvolgens een gemeentehuis en daarna een school voor voortgezet onderwijs worden gesloten. De negatieve gevolgen op de werkgelegenheid van sluiting van deze beide instituten lijken me veel groter dan de mogelijk positieve van het HAZ-plan.

Kortom: ik ben nog niet in de verste verte overtuigd van nut, noodzaak en alle ingeschatte positieve effecten.