Niemand kan zich onttrekken aan de Postcodeloterij. Hoe wenselijk is dat?

Een serie artikelen van dr Pieter Lukkes, emeritus hoogleraar geografie,

over een zelfstandiger optreden van lagere overheden, geldverspilling

en aantasting van onze democratie.

2.

HET SUBSIDIEBEDRIJF

Geen mens ter wereld weet waarschijnlijk tot op € 1 miljard (dat is
1000 miljoen euro), nauwkeurig welk bedrag aan subsidie er in dit land
jaarlijks over de toonbank gaat. Subsidies zijn zo algemeen dat bij
bijna alles eerst de vraag wordt gesteld of men er subsidies voor kan
krijgen. Indien er geen subsidies voor zouden zijn geweest, zou
Nederland windturbinevrij zijn en ook zonnepanelen zouden vrijwel
ontbreken.

Dit subsidiologische complex behoort tot de ingewikkeldheden van onze
hedendaagse maatschappij. Hierin grasduinen subsidiologen in de meer
dan 1000 fiscale – en subsidieregelingen en voorts kunnen ze proberen
resultaat te boeken bij de vele honderden fondsen; allemaal met een
eigen subsidiepolitiek, in voorkomende gevallen tevens
maatschappijpolitiek.

Noch de subsidieverstrekkers noch de naar gratis geld hengelende
subsidiezoekers bekreunen zich blijkbaar over de herkomst van de
subsidiegelden. Gratis geld bestaat echter niet. De overheidssubsidies
komen uit belastinggelden, gaan dus vaak ten koste van de vrij
besteedbare inkomens. Particuliere subsidieverstrekkers moeten het
hebben van de verkoop van loten, collectes, legaten, lidmaatschappen
etc.

Neem de Postcodeloterij als voorbeeld. Daaraan doen zo’n 4 miljoen tot
5 miljoen mensen mee. Waarom doen ze dat? Ach het helpen van goede
doelen geeft een goed gevoel. Maar veel belangrijker is de angst dat
de buren een dikke prijs winnen en zij niet. En wie wil er niet graag
rijk worden? Dat alles is zeer menselijk.

De ondernemers die deze formule hebben ontwikkeld hebben een gouden
greep gedaan. Zij spelen op handige en profitabele wijze in op deze
menselijke zwakheden. Profitabel? Ja, want anders is het onmogelijk
een jaarlijks reclamebudget van € 200 miljoen te genereren. Dit enorme
bedrag blijkt voldoende te zijn om de welwillendheid van de – naar
reclame-inkomsten snakkende – media te verwerven en ook de steun van
op vette schnabbels jagende acteurs in te kopen. Niemand kan zich aan
dit publiciteitsoffensief onttrekken.

De vraag is hoe wenselijk deze situatie is. Hoe gelukkig moeten we
zijn met de ongevraagde psychische druk om mee te doen? Blijkens het
jaarverslag 2016 van de Postcodeloterij is het bedrijf financieel
betrokken, zo niet financieel bepalend, bij “224 goede doelen en
1000-den projecten in binnen- en buitenland”. Door het financieel
bijvoederen van goede doelen c.a. verwerft de organisatie veel macht.
Hier is sprake van corporatisme met een politieke impact. Een
politieke impact die overigens aan alle subsidieverstrekkers kleeft:
subsidie is immers een krachtig beleidsinstrument. Die impact berust
op de keuze van wie wel en wie niet wordt begunstigd.