Hoe zeven Friese milieuclubs er met een zak van 80 miljoen vandoor willen

Foto: Catrope (talk)

Een serie artikelen van dr Pieter Lukkes, emeritus hoogleraar geografie, over een zelfstandiger optreden van lagere overheden, geldverspilling en aantasting van onze democratie.

1.

NOG EEN WET: DIE VAN DE VEREISTE VARIËTEIT

De Britse psychiater William Ross Ashby (1903-1972) heeft door de introductie van de “Law of requisite variety” een belangrijke bijdrage geleverd aan de systeemleer. Daaruit ontstond in de jaren 50 de cybernetica, de wetenschap van de besturing van complexe systemen waaraan de Britse psycholoog Anthony Stafford Beer (1926-2002), belangrijk heeft bijgedragen.  Later, in 1981, heeft Peter Checkland, Brit, management wetenschapper en hoogleraar systemen, daar de “Soft Systems Methodology” aan toegevoegd.

De “Law of requisite variety” en de verdere uitwerkingen daarvan zeggen, dat: “If a system is to be stable, the number of states of its control mechanism must be greater than or equal to the number of states in the system being controlled” 1). 1 Vrij vertaald: om een stabiel systeem te verkrijgen is het vereist dat het aantal toestanden van het regelsysteem groter of gelijk is aan het aantal toestanden van het systeem dat geregeld wordt.

Deze wet bepaalt dus dat elk overheidsorgaan zelf even divers zou moeten zijn als de maatschappij die zij wil besturen. De variëteit vereist dat voor elk onderwerp er mensen moeten zijn die daar verstand van hebben. Voor de overheid die graag Albedil wil spelen geeft dit geregeld problemen.

Eigen keus of niet: bedrijven en overheidsorganen worden dus gedwongen om qua management een veelheid van taken aan te kunnen. Als hen dat te veel wordt dan staan er twee opties open.

Optie 1 is om de zaak te versimpelen. Er wordt bestuurd op hoofdlijnen en slechts ingegrepen als er iets fout gaat (Management by exception). Voor deze optie wordt zelden gekozen.

Optie 2 is meer in trek. Deze bestaat uit het vergroten van het managementapparaat, vaak in combinatie met het inhuren van externe deskundigheid.  Met de regelmaat van de klok wordt er geklaagd over de grote sommen geld die de overheid daaraan besteedt.  Maar zolang de maatschappij complexer wordt en de stijl van besturen niet verandert zal deze klaagzang blijven klinken.

Betrekkelijk nieuw in bestuurlijk Nederland is de komst van buitenstaanders in het besliscentrum. Die buitenstaanders dringen zich op. Een voorbeeld daarvan is de poging van een zevental natuur- en milieuorganisaties om onder het mom van het misleidende en misbruikte begrip Mienskip (gemeenschap) het natuurbeheer van de provincie Fryslân (plus een zak met geld van €80 miljoen) over te nemen (Leeuwarder Courant 01-06-2018).

Blijkbaar ontbreekt het de provincie aan capaciteit om het natuurbeheer naar behoren uit te voeren. Daarvan proberen genoemde belangenpartijen zonder enige democratische legitimatie te profiteren. Fout natuurlijk. Want als een provincie deze belangrijke taak niet aan kan, dan moet zij die overdragen aan een capabele, democratisch gekozen en gecontroleerde instantie.

Het niet kunnen voldoen aan de law of requisite variety verklaart veel van de tekortkomingen in het besturen van de hedendaagse maatschappij.

subsidie