UPDATE Van Kansrijk Ondernemen werd vooral de projectleider beter – wethouder vindt project geslaagd

UPDATE: Volgens PvdA-wethouder Ekhart is Kansrijk Ondernemen een succesvol project, lees hier verder)

Van de deelnemers aan het project Kansrijk Ondernemen is vooral organisator Ritske Merkus rijker geworden. De overgrote meerderheid van de deelnemers die enkele jaren geleden meededen aan dit gemeentelijke project is niet in hun opzet om zelfstandig ondernemer te worden geslaagd. Een aantal kreeg tot hun schrik te maken met een forse belastingaanslag en raakte zelfs dieper in de put. De belastingaanslag bleek later onterecht.

Ritske Merkus van het bureau Plannenmakers zegt desgevraagd dat het een nieuw project was en dat regelingen tussen overheden ‘niet op elkaar waren afgestemd. Het is heel lastig.’ Volgen Merkus heeft hij in een periode van vijf jaar ‘honderd à honderdvijftig cursisten’ begeleid. Hiervoor werd Merkus goed betaald. Volgens de cursisten kreeg Merkus een bedrag van 1600 euro per cursist, ongeacht of die slaagde. Hij kreeg 3200 euro per deelnemer mocht die wel succes hebben. Merkus, geconfronteerd met deze bedragen, weet het zich niet meer precies te herinneren. ‘Ik durf het niet te zeggen.’ Hoeveel succesvolle ondernemers Kansrijk Ondernemen heeft opgeleverd kan Merkus niet zeggen.

Kansrijk Ondernemen is een voortzetting van de Matriamarkt, een gemeentelijk project dat evenmin kan bogen op groot succes. Deelnemers zijn teleurgesteld en ontmoedigd door de gang van zaken. Sommigen worden geconfronteerd met naheffingen van voorgeschoten startgeld bedoeld om hun bedrijf mee te beginnen. ‘Ik ben moedeloos en depressief’, aldus een voormalige ondernemer. De deelnemers wilden alleen anoniem met Liwwadders.nl praten.

De aspirant-ondernemers verwijten de gemeente Leeuwarden verregaand optimisme bij haar aanbeveling om mee te doen met Kansrijk Ondernemen. Ook de adviezen die het Bureau Zelfstandigen Friesland (BZF) heeft verstrekt, staan ver af van de werkelijkheid, vertellen betrokkenen.

Een deelnemer die actief wilde worden in de computerbranche: ‘Je wordt als uitkeringsgerechtigde verleid om ondernemer te worden. Het lijkt er veel op dat de gemeente Leeuwarden zo snel mogelijk uitkeringsgerechtigden uit de regelingen wil hebben. Daar heb ik tot op zekere hoogte wel begrip voor, maar zoals het ons allemaal is voorgespiegeld daar heb ik geen goed woord voor over.’

Een vrouw die een kledingwinkel wilde starten zegt: ‘Ik heb er wel wat van opgestoken, maar bij het opzetten van een onderneming komt meer kijken.’ Volgens haar zijn er vogels van divers pluimage in de ondernemersgroepen terecht gekomen die in buurthuis Heechterp meededen aan workshops. ‘In onze groep zat bijvoorbeeld een drugsdealer. Mensen kwamen te laat of haakten af.’

Wat de deelnemers nog het meest steekt is het gebrek aan juiste voorlichting bij de gemeente Leeuwarden en het het Bureau Zelfstandigen Friesland. ‘Vorig jaar kreeg ik een enorme aanslag van de Belastingdienst. Toen bleek dat de uitkeringen van twee jaar bij elkaar waren opgeteld. Als je bedenkt dat je met een startende onderneming de eerste jaren niks verdient dan is dat een ramp’, aldus de ict’er. De vrouw: ‘Ik schrok enorm van die hoge aanslag. Ik dacht: hallo! Er werd gesteld dat ik in mijn uitkeringssituatie geen recht meer had op toeslagen. Die moest ik terugbetalen. Het klinkt allemaal zo krom voor jezelf. Uiteindelijk heeft de gemeente Leeuwarden mijn aanslag betaald, maar ik heb ruim een jaar in onzekerheid gezeten en allerlei brieven geschreven. Ook mijn dochter kreeg er mee te maken toen ze een aanvraag indiende voor haar studiefinanciering.’

Volgens de twee hadden de organiserende instanties deze kwetsbare groep beter moeten voorlichten. ‘Wij waren niet op de hoogte hoe een en ander zou uitpakken.’

Van de vierentwintig deelnemers die in 2012 zijn gestart met het project Kansrijk Ondernemen, de groep waarin ook de ict’er zat, is er niet één in staat gebleken om een eigen inkomen te vergaren. ‘Ik denk dat iedereen met een schuld achter is gebleven. En met de onzekerheid of je opnieuw in aanmerking komt voor een uitkering.’

Ook inhoudelijk stelde de cursus niet al te veel voor, zegt een van hen. ‘Merkus kwam aanzetten met een boekje. Het bleek het handboek te zijn voor de zzp’er. De begeleiding was minimaal. Zelf heb ik een beter boek gekocht. De toelating tot de cursus vond ik ook bijzonder. Er waren mensen bij die stoned aanwezig waren. Die hadden geen flauw benul van de meest basale basisvaardigheden. Sommigen zaten in de schuldhulpverlening. Het lijkt mij ingewikkeld, om het vriendelijk te zeggen, dat dergelijke mensen een onderneming kunnen beginnen. De gemeente dacht hier kennelijk anders over. Ik vind het vreselijk om te vertellen, maar een groep allochtonen stond zo ver van de maatschappij af dat ik mij afvroeg wat ze hier kwamen doen.’

Al vaker is aangetoond dat de meeste re-integratieprojecten, zoals bijvoorbeeld Kansrijk Ondernemen, in de praktijk niet tot het gewenste resultaat leiden. Voor de gemeenten en de organisatoren, de bedrijven die deze projecten uitvoeren, is het falen van een dergelijk project geen groot probleem. Voor de kosten is overheidsgeld beschikbaar en de inzet van de gemeente om mensen met een uitkering duurzaam bij de maatschappij te betrekken wordt als een positieve inspanning breed uitgemeten. Kijk toch eens hoe goed wij het doen!

Voor de deelnemers is het vaak andere koek. Die worden, naast de teleurstelling van het niet slagen in hun doel, tot in lengte der jaren geconfronteerd met onzorgvuldigheid. In de meeste gevallen leidt dit tot financiële zorgen.

‘Er is ons van alles beloofd. Er zou begeleiding komen en een startkapitaal om bepaalde zaken op de rails te zetten. Maar daar is niets van terecht gekomen. Later werden de gevolgen van de financiële crisis pas echt goed voelbaar en de beloftes verdwenen als sneeuw voor de zon. De begeleiding bij BZF werd wegbezuinigd. Het startkapitaal werd teruggedraaid. Ondertussen zat ik wel in een traject en stoppen zou betekenen dat ik helemaal zonder inkomen zou komen te zitten.’

‘Ik heb het tot eind 2014 volgehouden. Maar toen was het gedaan. Ik moest per jaar bijna al mijn ‘winst’ aan de BZF terugbetalen. Kans om te investeren in iets simpels als een goede publiciteitscampagne of het updaten van software kreeg ik daardoor niet. Om klanten te werven moest ik met mijn laatste geld op de bus naar Drachten.‘

Zelfs na zes jaar na de start van het project worden deelnemers nog verrast door onaangenaamheden. ‘Volgens de belastinggegevens heb ik in 2013 teveel huurtoeslag en zorgtoeslag gekregen. Dat heeft te maken met de manier waarop BZF toentertijd het rekenwerk deed. Alles werd een jaar later boekhoudkundig berekend en omgezet naar het nieuwe jaar. Zelfs mijn boekhouder werd er gek van. Ik heb nooit het idee gehad dat ik een redelijk inkomen had. Verre van dat. Zou dat zo zijn geweest dan had ik graag belasting betaald. Nu is het een onaangename koude douche die je over je heen krijgt.’

‘Het resultaat is dat ik een kleine 3000 euro moet terugbetalen. Dat geld wordt nu ingehouden. Als ik geen baan vind, zal ik tot 2020 op 82% van het bijstandsniveau leven. De gemeente zal het allemaal wel kunnen verklaren.’

‘Het is allemaal zo oneerlijk en schrijnend bovendien, zeker wanneer je beseft dat onze cursusleider Ritske Merkus 1600 euro per cursist ontving ongeacht of die slaagde. Hij kreeg 3200 euro per deelnemer mocht die wel succes hebben.’

Ritske Merkus is tegenwoordig weer met andere zaken doende. Hoe hij het gehele project dat draaide van 2012 tot en met 2015 beoordeelt? ‘Dat weet ik niet. Je begint ergens aan. De cursisten kwamen overal vandaan, je weet niet wat je krijgt en wat je kunt verwachten. Sommigen hebben de ambities niet om een eigen bedrijf te starten. Succes is altijd moeilijk te meten.’

De gemeente Leeuwarden heeft nog niet gereageerd op de vragen die we stelden.

ondernemen