Wiebe Dijkstra: ‘Ik word vrolijk als ik koeien ruik’

(Weer zo’n heerlijk artikel uit het Stadsblad Liwwadders voor bij de centrale verwarming – gepubliceerd in mei 2008)

Wiebe Dijkstra, hoofdredacteur Nieuwe Oogst

‘Ik word vrolijk als ik koeien ruik’

Nog een paar maanden en Wiebe Dijkstra zwaait af als hoofdredacteur van Nieuwe Oogst, het vakblad voor boeren en tuinders. Sinds 1965 is hij betrokken bij het weekblad, de opvolger van het binnen de boerenwereld roemruchte Fries Landbouwblad. Dijkstra zag een revolutie aan zich voorbijtrekken maar de essentie is gebleven: ‘We praten nog altijd over wat de beste manier is om een koe te melken.’

Boer zoekt vrouw

Je zou zo zeggen dat de boer van tegenwoordig die wetenschap zo langzamerhand onder de knie heeft, maar niets is minder waar. Op het terras van het Oranje Hotel gaat Dijkstra er even goed voor zitten. ‘Vergis je niet’, zo zegt hij tegen de stadsmens, ‘er zijn wel tien manieren om te melken: zij aan zij, in een carrousel, visgraatstal of in twee boxen waar een robot de koe melkt. Noem maar op.’ Dan hebben we het nog slechts over de techniek bij het melken. Wat te denken van wat je in de koe stopt om de meest rendabele producten uit het beest te krijgen? ‘Daar is men nog lang niet over uitgepraat’, zo laat Dijkstra glimlachend weten. De boerenwereld staat allerminst stil. Als het erop aankomt, dan kan bijvoorbeeld de koe gewoon uit het productieproces verdwijnen, zo hebben experimenten waarbij direct vanuit gras melk wordt geproduceerd al aangetoond. Echter, de noodzaak om tot die stap over te gaan wordt nog niet gevoeld. Het is net als met olie: pas wanneer die echt te duur wordt, gaan we alternatieven onderzoeken. Eerst vragen andere problemen om aandacht. Neem de tanende boerenlobby, nu dierenpartij en voorstanders van milieubewust ondernemen een steeds steviger geluid laten horen. Dijkstra is er niet gerust op. Hij voorspelt zware tijden met onbarmhartige regelgeving, waarbij de romantiek van Boer Zoekt Vrouw ver te zoeken is. ‘Er komen nog strengere regels. De boer staat voor de afschuwelijke keuze: willen we de landbouw in deze omvang behouden of niet? Dat tv-programma geeft een merkwaardig doorkijkje van het boerenbedrijf. Het is grappig, maar het dient de boerenzaak niet.’

Dierendag

‘Het boerengeluid neemt af en wordt genuanceerder’, zo stelt Dijkstra. Zelfs een groot pleitbezorger als Joop Atsma, Tweede Kamerlid voor het CDA, is de laatste tijd opmerkelijk stil. ‘Zijn minister zit in het kabinet, daar zal het wel mee te maken hebben. We moeten als organisatie met één stem richting minister blijven praten. Dat is ook een van de redenen geweest van de grote fusiegolf binnen de boerenorganisaties’. Rond 1990 fuseerden in het noorden maar liefst 23 belangenorganisaties tot één grote club, de Noordelijke Land- en Tuinbouworganisatie (NLTO), onder meer de uitgever van Nieuwe Oogst. Van politieke zijde verwacht Dijkstra niet al te veel. ‘Politici vertonen op landbouwgebied weinig visie in de breedte. Ik zie weinig samenhang in wat men roept. Hun betogen stijgen op door lichtheid.’ Kat in het bakkie voor Nieuwe Oogst, waarin Wiebe Dijkstra zijn commentaren over bijvoorbeeld het vangen van ruiende grauwe ganzen op Texel, de kansen voor visteelt, het afschaffen van het accijnsvoordeel op rode diesel en de aanpak van de muskusrat plaatst. Anders ligt het met organisaties zoals de Partij voor de Dieren, die komen met een stevig verhaal en moeten met rechte rug en onomstreden opvattingen tegemoet worden getreden. ‘De Partij voor de Dieren prikkelt de boerenstand en houdt ze scherp. Er is niks op tegen om elkaar met argumenten te bestrijden. De Partij voor de Dieren heeft er overigens wel en handje van om zaken uit haar verband te trekken. Ik vind het onjuist om de belangen van het dier te meten naar de menselijke maatstaf. We vieren dan wel één keer per jaar dierendag, maar voor de boer is het elke dag dierendag. Ik word vrolijk als ik koeien ruik.’

Armoede

Dijkstra vindt dat het belang van de boer in dit tijdsgewricht dat bol staat van multimediale en aanverwante werkgelegenheid niet mag worden onderschat. ‘Vergeet niet dat de boeren na de Tweede Wereldoorlog Nederland in betrekkelijk korte tijd op de been hebben gekregen. Het was, zoals wij zeggen ‘klearebarre earmoede’. Binnen de kortste keren hebben we laten zien dat we grote delen van de wereld kunnen voeden. Nog altijd wordt 75 procent van de export gerealiseerd door de landbouw.’ De kritiek op de subsidieboeren met hun melkplas en boterberg mag dan bijna zijn verstomd vanwege de afbouw van de steunregelingen, maar Dijkstra wil duidelijk gezegd hebben dat het niet niks is wat de boerenstand voor elkaar bokst. ‘Kijk maar eens wat zuivelreus Friesland Foods allemaal produceert. Die zitten met hun producten over de hele wereld. Daar word je stil van.’ De fusie tussen de twee zuivelmaatschappijen Friesland Foods en Campina beoordeelt Dijkstra als gunstig voor Leeuwarden. ‘Een sterke coöperatie is belangrijk voor de continuïteit van het bedrijf en dat is van belang voor Leeuwarden en Friesland. Met de naam Friesland erken je bovendien waar je roots liggen, ook niet onbelangrijk. Ook kunnen de twee zuivelgiganten niet meer tegen elkaar worden uitgespeeld door Albert Heijn.’ De klant zal dit gaan voelen in zijn beurs.

Tomaat

Volgens Dijkstra pakt de boerenstand steeds meer het ritme van de tijd op en toont daarmee haar kracht. Er is een duidelijk trendbreuk met het verleden gaande. De boer moet wel want de stem van de consument wordt steeds machtiger. Die wil inzicht in herkomst van de producten, informatie over de productiewijze en nog belangrijker: de consument wil producten met smaak. De rel rond de waterige tomaat die in Duitsland minachtend als Wasserbombe werd bestempeld ligt de tuinders nog zwaar op de maag. ‘Daar zijn we goed mee afgestraft. Dat was een hel. Inmiddels zijn er door de Landbouwuniversiteit Wageningen 50 nieuwe rassen ontwikkeld, alleen al voor de Duitse markt We hebben ook te laat de waarde van streekproducten ingezien. Als Albert Heijn ziet dat die producten aanslaan staan ze binnen de kortste keren in het schap.’ De tendens dat de boer door het aanbieden van streekproducten vanaf het erf opnieuw dichter bij de burger komt te staan is volop zichtbaar, zo stelt de hoofdredacteur. ‘De bewustwording voor kwaliteit staat voor de deur. Er worden weer ambachtelijke markten geopend. Wil je als restaurant meetellen dan koop je rechtstreeks van de boer. Consumenten willen weer omrijden voor een goed product. Het is natuurlijk een schandaal om mooie boerenproducten te verknallen met allerlei toevoegingen, zoals nu gebeurt.’

Jildert Zuidema

Voordat Wiebe Dijkstra, geboren in Oosterwolde, in de journalistiek verzeild raakte, was hij controleur bij het ministerie van Landbouw. De minutieuze processen-verbaal die hij bij overtredingen uit hoofde van zijn beroep moest opmaken leidden hem uiteindelijk in de richting van de schrijverij. .’Ik schreef in die tijd ook gedichten.’ Via het zaterdagcollege aan de Universiteit van Amsterdam – waar hij les kreeg van publicisten van naam als Henri Knap en Marten Brouwer – belandde Dijkstra op het kantoor van het Fries Landbouwblad, dat toentertijd gevestigd was aan de Leeuwarder Willemskade (nu in Drachten) en onder leiding stond van Anne Bokma. ‘Landbouwjournalisten kende je eigenlijk alleen in Friesland. En ook hier zie je een kentering. Landbouwjournalist Nico Hylkema van de Leeuwarder Courant zegt: ‘ik kijk nu meer naar de burgers’. Terwijl Jildert Zuidema en Willem Stegenga meer oog hadden voor de boeren.’ Bij zijn eigen krant lopen de boeren en bestuurders nog fier voorop in de kolommen. ‘Wij zijn het aan onze stand verplicht om datgene te publiceren wat directeuren moeten weten. Staat er één woord verkeerd, dan hangen ze aan de lijn. Dat neemt niet weg dat we hen kritisch volgen. De bestuurders van de coöperaties blinken bijvoorbeeld niet uit in openheid naar hun leden.’

Andries Veldman