Waarom horen we niks meer van financiële steun van onze buurgemeenten voor Culturele Hoofdstad?

Ik werd zaterdagmorgen wakker met Houkje Rijpstra op de radio. De PvdA-wethouder van Tytsjerksteradiel vertelde over afvalcoaches die in haar gemeente de bakken zouden gaan controleren. Heb haar meteen een tweet gestuurd om uit te vinden of Marius en Johann (de afvalcoaches) ook in vaste dienst bij de gemeente zouden treden, met alle bijbehorende emolumenten. Als je in je eigen project gelooft en steeds verkondigt: werk, werk en nog eens werk, zou dat toch een logische aanname zijn. Een paar uur later ontving ik een tweet dat dit niet het geval zou zijn. Eerst maar eens een pilot, aldus de wethouder. Ik was wakker.

Even later belandde ik op pagina 14 van de Leeuwarder Courant. Dat was weer schrikken. Met een afkortzaag moest Friesland-promotieman Albert Hendriks door het promotiekaasje van Culturele Hoofdstad om bij de lekkernij te komen. Het weerwoord van kaasmaakster Hendrika de Jong was nog schokkender: ”Ze (de kaasjes) waren nog gratis ook. Dan zijn er wel grotere problemen op de wereld, dacht ik zo.” Als het gratis is moet je niet zeuren, luidde haar boodschap. Sneu voor die kaaskopers die bij Anton Klapwijk van de Zuivelhoeve in de Kleine Kerkstraat een kaasje aanschaffen. De toeristen die met het kaasje thuis zitten zullen nog lang aan Leeuwarden denken. Hé Leeuwarden, de stad waar we die keiharde oneetbare kaas kochten! De veldkei, aldus Albert Hendriks, moet volgens de kaasmaakster in dank worden aanvaard.

Als iemand een kei is dan is het wel Albert Hendriks, die zo ongeveer in zijn ééntje als een onverwoestbare held – waar haalt die man de energie vandaan – de promotie van geheel Friesland verzorgt. Hendriks – groot voorstander van Culturele Hoofdstad en daarom ook zo boos – reist al jaren in binnen- en buitenland stad en land af om de schoonheid van Friesland aan de man te brengen. Het moet Hendriks een gruwel zijn hoe de gemeenten en de provincie, en nu ook Culturele Hoofdstad omgaan met de promotionele kip met de gouden eieren.

Naast dit stukje in de Leeuwarder Courant stond er ook een artikeltje over een supermarkteigenaar in Ballum die van de gemeente zijn eigen grond terug mag kopen. Je gelooft je ogen niet. Hij moet er wél 170.000 euro voor betalen. Het kan allemaal op Ameland (het aanbod om je eigen grond te mogen kopen komt overigens ook in Leeuwarden voor, zo meldde mij deze week een lezer). Even later die morgen vertelde een Amelander mij bij Kees van Wieren in de Peperstraat dat deze grondkoop zich niet afspeelt in Ballum maar in Hollum. Ach, of het Ballum, Hollum of Lollum is: de LC is de laatste jaren wel vaker in de war.

U begrijpt: het weekend van deze krantenlezer begon goed. En dat terwijl ik nog aan het bijkomen was van een donderdagse happening met Oeds Westerhof en Rimmer Mulder, mannen van kwisekwânsje.

Zou ik van Oeds Westerhof een tweedehands auto kopen? Die gedachte bekroop mij toen ik de baas van Culturele Hoofdstad 2018 deze week hoorde praten bij het mij onbekende subsidienetwerk EU-Noord in de kelder van de Kanselarij. Een kelder waarvan de historische gewelven in een onbewaakt ogenblik wit zijn gekalkt – waar is de gemeentelijke monumentenman Leo van der Laan wanneer je hem nodig hebt?

Niet alleen Oeds Westerhof oogde vermoeid – hij vroeg zich af of de aanwezigen zo langzamerhand niet bekend zijn met zijn praatjes -, ook spreekstalmeester Rimmer Mulder leek de wanhoop nabij. Wat zou hier nog van te bakken zijn voor dit curieuze gezelschap van veertig man? Rimmer mocht Oeds zeggen, ‘want we kennen elkaar ook uit andere gremia’, aldus de oud-hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant. Wordt het allemaal niet veel te veel steen en cement, opperde Mulder in een onbewaakt ogenblik tijdens de riedel van Oeds. Een uitspraak die hij ook al eens deed toen burgemeester Margreet de Boer de plannen voor Nieuw Zaailand aankondigde. Waar is de burger tussen al dat steen? Wordt er nog naar Rimmer geluisterd?

Oeds stond voor zijn gehoor als de verkoper van een overjarige Opel Astra voor zijn klant: ik sta voor de gebreken. Westerhof zei dat alle kritiek die over zijn organisatie heen gestort wordt in lijn ligt met de verwachtingen. Zo ongeveer alles en iedereen rond Culturele Hoofdstad wordt gepeild, dus ook de pieken en dalen van de kritiek. Die zijn van alle Culturele Hoofdsteden onderzocht. Het is bijna een wonder, maar de kritiek twee jaar voor het grote evenement loopt parallel met de kritiek in de andere steden op hetzelfde moment. Aldus Oeds. Ik ben geneigd dit te geloven.

Hier heeft altijd een verpleegstertje in gereden, hoorde ik de verkoper zeggen. Oeds is nog altijd vol vertrouwen dat zijn evenement vleugels gaat krijgen. Maar dan moeten de gemeenten buiten Leeuwarden wel meewerken. Zo niet, dan wordt het een evenement à la Mons (momenteel Culturele Hoofdstad) waar de bezoeker zelf de slingers moet ophangen. Westerhof maakte zich een beetje boos op de Friese gemeenten die gezamenlijk 10 miljoen euro op het kleed moeten brengen (van het totaal van 74 miljoen euro). Daarvan is nog niets binnen. Westerhof: ‘Het schiet niet op.’ Maar desondanks is de helft van het budget binnen. Of in de woorden van Westerhof: ’50 procent is getekend en 60 procent is toegewezen.’ Daar begint het vertrouwen in de verkoper toch een beetje te kraken.

Dat geld, daar moet je overigens op een bepaalde manier naar kijken, aldus Oeds. ‘Denk nou niet dat we op een gegeven moment 74 miljoen op onze rekening  hebben staan.’ Als de Harmonie de musical Mata Hari omarmt, zoals in de lijn der verwachtingen ligt, dan wordt dit bedrag als inkomstenpost op de begroting geboekt terwijl het een activiteit is die normaal gesproken binnen de verantwoordelijkheid van de schouwburg ligt. Er komt nu gewoon een Culturele Hoofdstad-strik omheen.

Waar ook een strik omheen gaat is het geld van het Leeuwarder Ondernemersfonds (LOF). Dit kwam in de Kanselarij niet ter sprake, maar Culturele Hoofdstad doet een graai in de ondernemerspot zonder dat de meeste Leeuwarder ondernemers dit weten. Via het LOF, die hier eveneens geheimzinnig over doet, wordt er maar liefst 1 miljoen euro naar Culturele Hoofdstad overgeheveld. Dat gaat vrij gemakkelijk omdat veel ondernemers die via hun OZB-belasting evenementengeld betalen dit ongebruikt in die pot laten zitten. Per wijk of postcodegebied stroopt een Culturele Hoofdstad-medewerker nu de potten langs onder het motto: we doen het, omdat het kan!

De kritische koper kijkt inmiddels toch even wat anders tegen het Opeltje aan. Ook met de fonteinen die in de Friese elf steden worden geplaatst is iets aan de hand. De Japanse kunstenaar en de Chinese zijn in stelling gebracht om vooral hun landgenoten naar de desbetreffende fontein te krijgen: kijk, hier staat jullie fontein. En daar is de kaas!

Maar, zo vroeg een student van de RUG donderdagmiddag, hebben jullie er wel rekening mee gehouden dat Culturele Hoofdstad ook negativiteit met zich mee kan brengen? Wordt dat ook gemeten? Het was een van de vele vragen. Mulder stelde het kannibaliserende karakter van het evenement aan de orde (veel organisaties krijgen de laatste jaren een ‘nee’ te horen op subsidie- en sponsorverzoeken omdat men het geld in kas wil houden voor CH 2018). En hoe zit het met het voetvolk dat na drie of vier keer vragen gewoon teruggebeld wilde worden door de CH-organisatie (een vraag van Patric van Erven van DE-coffeewinkel en het gesubsidieerde zelffelicitatieplatform Winkels in Leeuwarden)? Ach, ik herken dat beeld niet, aldus de volleerde bestuurder Westerhof. Kijk nu eens wat er op dat tellertje van dat verpleegstertje staat. Een deukje? Dat is design! Roest? Het is geen Alfa! Die hadden ze nooit boven de Alpen te koop mogen aanbieden. Koop die Astra nu maar. Hij staat mooi op de bandjes. Je kunt er zo Europa mee door.

En nu maar hopen dat Oeds met zijn pr-commissaris Jacco maandag klokke negen voor de deur van de Zuivelhoeve in de Kleine Kerkstraat staat om verder onheil rond het imago van CH 2018 te voorkomen. En dan meteen door naar Hendrika de Jong, desnoods in de Astra.

Andries Veldman

Een gesubsidieerd verslag leest u in de LC