Vorstseizoen in Nederland in ruim een eeuw vijf weken korter geworden

(tekst: Heijnen Planten)

Vorstseizoen in Nederland in ruim een eeuw vijf weken korter geworden

‘Planten gaan later in winterrust en zijn kwetsbaarder bij plotselinge vorst’

Het vorstseizoen in De Bilt is sinds 1902 ongeveer vijf weken korter geworden. De eerste nachtvorst valt gemiddeld later in het najaar en de laatste nachtvorst eerder in het voorjaar. Dat blijkt uit een analyse van Heijnen Planten op basis van temperatuurmetingen van het KNMI. Door de veranderende temperaturen kunnen planten langer actief blijven, terwijl planten de winter juist nodig hebben om te rusten en reserves op te bouwen. 

Zachte winters zijn ‘normaal’ geworden

De afgelopen tien winters (2016/17 tot en met 2025/26) waren in De Bilt gemiddeld 5,0 °C. Dat is ruim 1 °C warmer dan het KNMI-normaal van 1991–2020 (3,9 °C) en 2,2 °C warmer dan het gemiddelde van 1902–2016 (2,8 °C).

Ook de timing van de vorst is veranderd. Sinds 1902 valt de eerste nachtvorst in De Bilt gemiddeld 1,4 dag per tien jaar later in het najaar en de laatste nachtvorst gemiddeld 1,3 dag per tien jaar eerder in het voorjaar. Daardoor is het vorstseizoen gemiddeld bijna drie dagen per tien jaar korter geworden. Over de periode sinds 1902 komt dat neer op een verkorting van vijf weken, met een bandbreedte van drie tot zeven weken.

Steeds minder dagen waarop het blijft vriezen

Ook het aantal ijsdagen, dagen waarop het de hele dag vriest, neemt af. In de afgelopen tien winters telde De Bilt gemiddeld slechts twee ijsdagen per winter. In de langere meetperiode van 1902 tot en met 2016 waren dat er gemiddeld bijna tien per winter. Ook vorstnachten komen minder vaak voor. Over de afgelopen tien jaar waren er gemiddeld 43 nachten per jaar met temperaturen onder nul, tegenover 66 in de periode 1902–2016.

Volgens Kees Biemans, boomexpert en inkoper bij Heijnen Planten, heeft deze verandering invloed op planten. “Door de zachtere temperaturen blijven planten langer doorgroeien en gaan ze later in winterrust. Daardoor zijn ze soms nog onvoldoende afgehard wanneer de vorst plotseling intreedt. Vooral die wisseling van zachte temperaturen naar plotselinge kou kan planten kwetsbaar maken en vorstschade veroorzaken.”