Verenigd Links verlangt scherpte bij aanbesteding en inkoop sociale domein

(tekst: ingezonden)

Inkoop en aanbesteding door gemeente en provincie

Het was voorpagina nieuws in de Leeuwarder Courant van zaterdag 30 mei 2015, want de arbeidsinspectie heeft vastgesteld dat buitenlandse bouwvakkers fors zijn onderbetaald bij grote Friese wegenbouwprojecten. Gedupeerden krijgen wekelijks 200 euro te weinig uitbetaald, krijgen geen reisuren vergoeding, kunnen geen vakantietoeslag opbouwen en geen roostervrije dagen hebben, en krijgen geen veiligheidsschoenen. Daardoor kunnen (onder)aannemers onder de prijs duiken van concurrenten die zich wel aan de cao houden. FNV bouw houdt ook opdrachtgevers Rijkswaterstaat, Provincie Fryslân en gemeente Leeuwarden verantwoordelijk voor deze uitbuiting.

Overheden denken vaak dat slim aanbesteden een wondermiddel is, volgens mij toont deze zaak aan dat dit niet zo is. Ondertussen is de gemeente Leeuwarden ook bezig met de aanbesteding, de inkoop voor welzijnstaken, behorend bij het sociale domein. Op dat terrein zie je dat gemeenten worden gekort, want volgens Den Haag kunnen zij het vast goedkoper, en gemeenten leggen dat dan weer neer bij de instellingen. Het is maar zeer de vraag of de problemen zullen worden opgelost door slimmer aan te besteden, want er is ook sprake van nadelen. Zo worden de kosten ervan vaak onderschat, en de nadelen worden graag vergeten. Er wordt nogal eens gemakkelijk gespeculeerd op “efficiencyslagen”zonder te bekijken waar dit op neerkomt. Die vergroting van de efficiency betekent in de praktijk vooral en bezuiniging op personeelskosten, door een hoger werktempo, lagere beloning, flexibele contracten of minder reservecapaciteit. Dat zie je dus in de bouw, maar ook in het sociale domein; voor bijvoorbeeld thuiszorg, en welzijnswerk is zorgvuldig en menselijke werk leveren van onschatbare waarde. De marktwerking heeft ook het nadeel dat werknemers zelf berekenend worden, minder snel onbetaald iets extra’s doen.

Concurrentie kan aanbieders uitdagen om tot nieuwe ideeën en werkwijzen te komen, ook in het sociale domein. Wanneer je toch moet aanbesteden, zou hiervoor ruimte kunnen worden geboden door vooral op de kwaliteit te letten. De aanbestedende overheid moet heldere criteria hebben voor de beoordeling van offertes en er op vertrouwen dat de beloften waargemaakt worden. Er wordt nogal eens vergeten dat bedrijven creatief zijn in het bedenken van rooskleurige beloften om de gunning te winnen en die beloften vervolgens zo zuinig mogelijk na te komen. Dat zie je ook rond de bouw van de Haak. Wanneer er iets misgaat moet er moeizaam onderhandeld worden over aanpassingen in het contract. Grote kans dat er voor het dichten van de gaten extra kosten worden gemaakt. Provincie en gemeente kunnen proberen nalatigheid met boetes in de hand te houden,maar het kwaad is al geschied en dat schept veel juridische heisa en bestuurlijke kosten in verband met de bewijslast en een mogelijk beroep op overmacht. Dit is dus niet zomaar opgelost. Ik hoop dat Provinciale Staten op dit punt dan ook kritisch zijn, er voor zorgen dat de uitbuiting stopt, en de verantwoordelijk gedeputeerde ter verantwoording roept. En voor ons als Verenigd Links is het duidelijk dat wanneer het gaat over aanbesteden in het sociale domein, dat concurrentie en aanbesteding kosten met zich meebrengen waardoor het nog maar de vraag is of de optelsom van offerteprijs en aanbestedingskosten voor de overheid uiteindelijk goedkoper uitvalt dan subsidieverlening. Daarnaast heeft aanbesteden in het sociale domein veel ongunstige bijeffecten. Je moet echt in sprookjes geloven als je nog denkt dat marktwerking een toverwoord is. Tijdens het politiek podium in Leeuwarden dat ging over de aanbesteding in het sociale domein, heeft Verenigd Links aan wethouder Koster gevraagd, waarom in de aanbesteding het werken met onderaannemers toch mogelijk blijft, want je ziet in de bouw wel dat daar vaak de problemen zitten. De wethouder gaf duidelijk aan dat dit is omdat lokale aanbieders dan ook in aanmerking komen. Daar zit wat in, hoewel het rondom de haak helemaal niet om lokale onderaannemers gaat, maar je zult goed de vinger aan de pols moeten houden, dat bewijst deze situatie rond de Haak ook wel.

Addy Stoker

Voorzitter Verenigd Links