Tjallinga Hiem ontwikkelt behandeling jonge plegers zedendelict

(tekst: persbericht n.a.v. minisymposium Ambulante plegerbehandeling 24 september jl.)

�Grensverleggende hulp bij seksueel grensoverschrijdend gedrag�

Op vrijdag 24 september vond aan de NHL Hogeschool te Leeuwarden het door Tjallinga Hiem georganiseerde minisymposium plaats naar aanleiding van de publicatie van het �Handboek ambulante plegerbehandeling voor jongeren met een licht verstandelijke beperking vanuit een ecologisch perspectief�.

Over de behandelmethode

Vanuit het hele land was er veel belangstelling voor de nieuwe behandelmethode die in de afgelopen twee jaar in Tjallinga Hiem is ontwikkeld voor jeugdige plegers van een zedendelict met een licht verstandelijke beperking (LVB). Het vernieuwende van de behandelmethode is het zoveel mogelijk gebruik maken van het netwerk van de pleger: familie, vrienden, school, etc. Bij de reguliere behandeling die alleen plaatsvindt in een therapieruimte verandert het plegergedrag vaak tijdelijk en vervalt iemand weer in zijn oude patroon.
De ervaring die is opgedaan door Tjallinga Hiem laat zien dat met ambulante ondersteuning er een grote bereidheid is vanuit familie, vrienden en school om mee te werken aan de behandeling en aan het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Een �netwerkcoach� onderhoudt de contacten met buurt, school en sociale omgeving. Ook de andere behandelaars zijn actief binnen het gezin en de directe omgeving. De behandelaars verleggen hiermee de grenzen van de gangbare, ge�soleerde therapiesetting. Deze ambulante behandeling betekent dat jongeren thuis kunnen blijven wonen. Het gaat in de behandeling om het herstel van het gewone leven van de cli�nt en van zijn omgeving.
Dat dit specifieke aandacht vraagt laten de cijfers zien. In Nederland komen elk jaar zo�n vierhonderd minderjarigen met een licht verstandelijke beperking in aanraking met de politie vanwege een zedendelict. Het gevolg: hoog oplopende emoties en ongewilde excessen. Ontredderde ouders, een ontregeld gezin, een verbolgen buurt, een omgeving met onbegrip. En niet zelden een uithuisplaatsing van de jongere.

Over het symposium

Het symposium dat onder leiding stond van Mich�le Garnier, bestuurder van Partoer (Centrum voor Maatschappelijke Ontwikkeling in de provincie Frysl�n) werd ingeleid door Attie de Graaf (directeur en bestuurder Tjallinga Hiem). Zij schetste in haar openingswoord de achtergronden van het project, dat heeft geleid tot het eerste handboek voor ambulante plegerbehandeling in ecologisch perspectief in Nederland. Zij sprak onder meer haar waardering uit voor de leden van het kernteam, bestaande uit psychologen, therapeuten en een netwerkcoach. Het kernteam tekent voor de diagnostiek en de behandeling. �Jullie hebben een grens verlegd door uit de �comfortzone� van de reguliere therapiesetting te stappen. Het vraagt moed en doorzettingsvermogen om je te begeven in een omgeving waar sprake is van hoog oplopende emoties en ontreddering.�

Eerste spreker was Dytmer Hettinga, sectormanager specialistische dienstverlening. �Op basis van onze eigen praktijk binnen Tjallinga Hiem weten we dat een verstoorde seksuele ontwikkeling en seksueel grensoverschrijdend gedrag veel voorkomen. De literatuurstudie waarmee het kernteam is gestart heeft dat alleen maar bevestigd. Wij wilden onze ervaring met de doelgroep en de nieuwe kennis die de afgelopen jaren vanuit wetenschappelijk onderzoek is verzameld, vertalen naar een ambulant behandelprogramma voor seksueel grensoverschrijdend gedrag.� Dat is een vak apart, zo vervolgde hij. Behandelprogramma�s zijn nog te vaak gericht op de stoornis of de gedragsproblemen. Hij stelde dat je bij jongeren met een LVB ook rekening moet houden met het beperkte vermogen om perspectief te nemen, het veelal beperktere werkgeheugen, de afhankelijkheid van de sociale context en de mate waarin iemand in staat is om zijn of haar leven te ordenen. �De bestaande programma�s zijn vaak groepsgericht, verbaal en te weinig gericht op interventies in het steunende systeem. Ze houden onvoldoende rekening met de bijkomende problemen van het licht verstandelijk beperkt zijn.�

Psychomotorisch therapeut en hypnotherapeut Geurt Grijpma (die samen met Jan Baars, William Westveer en Jan Willem van den Berg tijdens het project de klankbordgroep vormde) stelde dat het geen zoektocht is naar de oorzaak, maar naar de mogelijkheid om de persoon te helpen. Grijpma is gespecialiseerd op het gebied van de therapeutische behandeling van (LVB) jongeren met seksueel grensoverschrijdend gedrag. Hij roemde de ecologische benadering �n de introductie van de netwerkcoach. �Die trekt de verschillende systemen, netwerken, naar zich toe en co�rdineert ze. Zo ontstaat een korte lijn tussen alle betrokken partijen.�

Volgende spreker was Jan Willem van den Berg, GZ-psycholoog/psychotherapeut op de psychotherapieafdeling van de Van der Hoeven Kliniek in Utrecht. Hij is gespecialiseerd in de behandeling van plegers van seksueel grensoverschrijdend gedrag. �Gestructureerde risicotaxatie vormt de basis voor de behandeling. Maak een goede inschatting. Uit welk gezin komt de pleger? In welke omgeving leeft hij? Dat soort zaken. Daar zijn instrumenten voor. Richt je op de belangrijkste dynamische risicofactoren van de pleger en biedt de behandeling zo aan dat deze aansluit bij de leerstijl van de pleger.�

Klinisch psycholoog/psychotherapeut Jan Baars, hoofd behandelprogramma persoonlijkheidsstoornissen en psychotische stoornissen van de Rembrandthof in Hilversum, ging nader in op het ecologisch principe. �Waar het om gaat is de kracht van de natuurlijke omgeving en de kunst van het �inzoomen�. Wat heeft die ene, specifieke cli�nt in die ene, specifieke sociale en gezinssituatie nodig en wat zijn daar de beste hulpmiddelen bij?�

Ontwikkelingspsycholoog Alexandra Breedveld�van Mossevelde, lid van het kernteam, opende met een �oefening in vertrouwen�. Begeleid door psychomotorisch therapeut Patrick Benedictus liep ze geblinddoekt over een gymnastiektoestel. �Als jongeren in de behandeling dit kunnen, dan zijn ze heel ver.� Indrukwekkend was het citaat van ��n de plegers die ze behandelde. �Als je macht hebt, moet de ander je kunnen vertrouwen en dat vertrouwen moet je niet schaden. Bij seksueel misbruik doe je dat wel. Daar heb ik spijt van.�
�Wat het kernteam is opgevallen� aldus Alexandra Breedveld, �is dat de plegers die aan het project deelnamen veelal eenzaam zijn, geen vrienden hebben, worden gepest of buitengesloten, seksueel misbruikt zijn in het verleden, geen basisveiligheid kennen en onzeker en angstig zijn. Vaak is in het gezin seksueel misbruik een rode draad. Het netwerk wordt op afstand gehouden.� Toch blijkt er sprake van onvermoede krachten, onvermoede mogelijkheden en samenwerken, zo leert het project.

Belangrijk met het oog op de voortgang is het verfijnen en het borgen van de diagnostiek en de behandeling. Ook een gedragsbe�nvloedende maatregel vanuit justitie is belangrijk voor het bieden van tijdige behandeling. Last but not least is het zinvol om een landelijk expertisenetwerk LVB/seksueel grensoverschrijdend gedrag op te zetten.
Het eerste exemplaar van het handboek werd uitgereikt aan de Friese gedeputeerde Tineke Schokker-Strampel. De gedeputeerde prees de combinatie van theorie en praktijk, die zo kenmerkend is voor het project. �Het is een mooie coproductie van wetenschap en praktijk. Ik ben blij dat u verder wilt gaan. De maatschappij zegt �sluit ze op�, �aanpakken�. Maar het wordt anders als je de achtergronden kent. Als je dieper in de materie duikt. Omgekeerd werd de provincie Frysl�n geprezen, die de noodzaak van het project zag en het financieel mogelijk maakte.

Tijdens de paneldiscussie werd de vraag gesteld hoe deze vorm van behandeling voortgezet wordt nu het als project wordt be�indigd. Bestuurder Attie de Graaf: �Als het gaat om het bieden van ambulante plegerbehandeling vanuit ecologisch perspectief zullen we hierover met de zorgverzekeraar in gesprek gaan. Daarnaast hoop ik ook dat de verdere ontwikkeling van de behandelmethode voorgezet wordt. Wij blijven ons hiervoor inzetten door de kennis te delen.� Met het uitdelen van het Handboek aan de symposiumdeelnemers werden deze woorden kracht bijgezet.