Sytze Faber: Ons-kent-ons sfeertje binnen VVD is belangrijker dan capaciteitsbeoordeling

(tekst: Sytze Faber in het Friesch Dagblad en op Facebook)

Contrapunt

Sytze Faber

Morbide politieke schoonheid

Mark Rutte is nu negen jaar minister-president en hij heeft een dubieus record op zijn naam staan. Negen bewindspersonen uit zijn kabinetten struikelden en moesten tussentijds aftreden. Gemiddeld elk jaar een. Vier keer een minister, vijf keer een staatssecretaris. Dat is nog nooit eerder vertoond. Het valt op dat zeven van de negen tot zijn eigen partij behoorden. Dat duidt op een flegmatiek ‘personeelsbeleid’ van Rutte, waarbij het ons-kent-ons sfeertje binnen de VVD belangrijker is dan een objectieve capaciteitsbeoordeling. Dat lijkt ook op te gaan voor zijn laatste benoeming, die van partijgenote Ankie Broekers-Knol tot staatssecretaris voor Asielzaken. Ze was teleurgesteld dat ze niet weer gekandideerd was voor het Eerste Kamerlidmaatschap. Rutte wist daarom wat hem te doen stond toen de vacature voor dat staatssecretariaat vijf maanden geleden plotseling langs kwam.

Op haar departement en in de Tweede Kamer heeft Broekers-Knol er inmiddels nog bitter weinig van gebakken. Een nieuwe misgreep tekent zich af. Voorlopig is de aandacht echter gericht op wat CDA-er Ank Bijleveld, minister van Defensie, afgelopen week in de Tweede Kamer aanrichtte. Zij had trouwens de tiende bewindspersoon moeten zijn geweest die tussentijds afhaakte.

Bolkestein en Bijleveld

Onder anderen voormalig VVD-leider Frits Bolkestein heeft herhaaldelijk gehamerd op de gulden regel, dat een bewindspersoon verantwoordelijk is voor ernstig falen van een onder hem ressorterende dienst. Ook als hij daarvan niet op de hoogte was en ook als hij er niets aan had kunnen doen. Zo zit ons staatsrecht in elkaar. Als met die verantwoordelijkheid een loopje wordt genomen, glijdt onze democratie af naar ambtenarenzelfbestuur (wie doet ons wat?) en naar een steeds sleetser wordende sorrycultuur.

Begin 2015 vielen bij een Nederlands bombardement op het Iraakse Hawija tientallen doden onder de burgerbevolking. De internationale pers en Amerikaanse autoriteiten maakten er meteen melding van. De toenmalige minister van Defensie Hennis loog daarover tegen de Tweede Kamer echter dat ze scheel zag. Afgelopen dinsdag beweerde minister Bijleveld in een Kamerdebat, dat haar pas de vrijdag daarvoor door haar ambtenaren was verteld dat er burgers waren omgekomen bij het bombardement. Zij ging dus, zo was de impliciete boodschap, vrijuit.

Ammenooitniet. Zij is er verantwoordelijk voor als ambtenaren het deksel op de doofpot willen houden. Afgezien daarvan, had Bijleveld er als de wiedeweerga voor moeten zorgen dat ze wist van de hoed en de rand bij dit hypergevoelige, dooretterende dossier.

Ze opende ook nog een doos van Pandora met haar opmerking, dat onder anderen minister-president Rutte indertijd was ingelicht over de burgerslachtoffers. Die reageerde prompt dat hij daar ‘geen enkele herinnering aan had’. Hij sloot echter niet uit, dat zijn ambtenaren wel op de hoogte waren gebracht. En die zouden dan jarenlang hebben nagelaten de brisante feiten te delen met de premier? Uiterst onwaarschijnlijk. Ook dan geldt echter nog, net als bij Bijleveld, genoemde gulden regel dat een bewindspersoon politiek verantwoordelijk is voor het ernstig tekortschieten van zijn ambtenaren.

Kamer en onderzoeksjournalisten zullen uiteraard alles in het werk stellen de onderste steen boven te krijgen. Het is niet op voorhand uitgesloten dat Bijleveld met haar uitlatingen afgelopen week de deur heeft geopend naar de politieke uitgang van Rutte.

Of een voortijdig vertrek van Rutte in het landsbelang zou zijn, valt te bezien. Na de struikelingen van vier ministers en vijf staatssecretarissen tijdens zijn premierschap Rutte zelf die het tiental volmaakt met een voortijdig vertrek? Het zou een scenario zijn met een zekere morbide politieke schoonheid, passend bij een voor niets staande politicus.

foto: Harrie Muis