‘Schimmige sfeer rond afvaloven’

Omrin: “Schimmige sfeer rond afvaloven”

Verontruste inwoners zeggen dat afvalverbrander Omrin sjoemelt met uitstootcijfers van de omstreden reststoffen-energiecentrale (REC) in Harlingen. Voor de rechter eisten ze onlangs inzage in de T-3000 uitstootgegevens.

Door KARIN DE MIK

Wijnaldum. Die streepjes maken hem bezorgd. En angstig. En er staan de nodige streepjes op de dagrapporten die de uitstoot van de afvaloven in Harlingen aangeven. Sikke Jellema uit Wijnaldum, tegenstander van het eerste uur en een van de oprichters van Stichting Afvaloven Nee, laat in zijn woonkamer zijn vinger over de kolommen gaan. In het dagrapport van afvalverwerker Omrin van 5 juni 2011 staan alleen in de eerste kolom cijfers. De rest van de kolommen is gevuld met streepjes. Net als op 24 april 2011 na 14.00 uur. Jellema verzekert dat die streepjes voor uitstoot van schadelijke stoffen staan. Vooral de kolommen met emissies van koolwaterstoffen en koolmonoxide vindt hij verontrustend. “Dat zijn indicatoren voor dioxine-uitstoot zeggen deskundigen ons.” De emissie aan koolwaterstoffen tussen twaalf uur ’s nachts en tien uur ’s morgens is weliswaar beneden de toegestane norm. “Maar hierna lopen de getallen in de koolwaterstoffenkolom snel op tot 373,39, waar 0,6 normaal is. Daarna: weer streepjes.” Ook op 29 oktober 2012 ging het mis, stelt Jellema. “De koolmonoxideconcentratie was toen hoger dan 499, waar rond de zes normaal is.” Hij weet het zeker: Omrin heeft wat te verbergen.

In 2011 ging de Reststoffen Energiecentrale (REC) van de Friese afvalverwerker Omrin aan de Waddenkust in Harlingen in bedrijf. Verzet van de Harlinger bevolking – 13.500 protesthandtekeningen en een protestmanifestatie van bijna duizend tegenstanders baatten niet. De REC is veilig en voldoet aan alle wettelijke eisen, onderstrepen vergunningverlener provincie Fryslân en afvalverwerker Omrin. Maar tegenstanders zijn wantrouwend. Vooral toen vorig jaar bleek dat er dioxine in kippeneieren van hobbyboeren in en rondom Harlingen werd aangetroffen. Verontruste burgers stapten in april naar de rechter om de milieuvergunning aan te vechten die Omrin in december vorig jaar kreeg om 52.000 ton extra afval te verbranden. De oorspronkelijke vergunning stond 228.000 ton afval toe. De uitspraak komt nog.

Jellema en een andere REC-tegenstander, Hans Gillissen uit Harlingen, zijn bang voor hun gezondheid. De oven zou onlangs tegen de voorschriften in met een temperatuur van onder de 850 graden hebben gestookt. “Dan kunnen er dioxines vrijkomen,” stelt Jellema. “Volgens de GGD Fryslân verhogen dioxines de kans op sommige soorten kanker. En de Gezondheidsraad wees in maart in een rapport op schadelijke effecten van dioxines op ongeboren kinderen.”

Dioxine

Gillesen en Jellema willen daarom de zogeheten T-3000-gegevens hebben. “Dat zijn de eerlijke, zuivere meetgegevens en niet de afgeleiden zoals Omrin die naderhand op de website plaatst.” Eén keer, in 2011, kregen ze ze via de provincie Fryslân in handen. Half mei eisten ze voor de Groninger bestuursrechter een uitdraai van alle T-3000-data. Dat werd afgewezen. Een gang naar de Raad van State wordt overwogen. Jellema klikt naar sites van afvalverbranders in Ierland en Oostenrijk. “Die laten real time alle uitstootgegevens zien. Waarom kan dat hier niet?”

Op zijn kantoor in Leeuwarden stelt Omrin-directeur John Vernooij diverse keren dat hij “open en transparant” wil zijn. Hij heeft niets te verbergen, verklaart hij. “Elke dag zetten we op onze site de daggemiddelde waarden, zodat ze controleerbaar zijn. Dat doen we als enige in Nederland.” Het staatje met de streepjes? Dat is niets anders dan toen de oven uit bedrijf was en afgestookt werd met aardgas. “Die hoge koolwaterstofgehaltes komen dus van het aardgas en aardgas bevat geen dioxines. Er zijn op dat moment wel emissiewaarden maar die worden niet gebruikt voor de formele emissieregistratie.” De onrust begrijpt hij wel. “Maar er komt beslist geen dioxine uit de pijp. Dat probeert Afvaloven Nee ons in de schoenen te schuiven.” Hij wil graag in dialoog met de tegenstanders. “Nu wordt er ten onrechte een schimmige sfeer rond de verbrandingsinstallatie gecreëerd.” Jellema: “Als er zoveel wantrouwen is, laat die T-3000-gegevens dan zien.” Maar Vernooij is dat niet van plan. “De T-3000-gegevens zijn een brei aan procesinformatie, die we wettelijk gezien niet hoeven vrij te geven. Het zijn officieuze data die alleen maar tot grotere onduidelijkheid leiden.” De emissiegegevens op de site van Omrin zijn afgeleid van T-3000-data. “Er wordt een vertaalslag gemaakt. Zo is dat wettelijk vastgelegd.” Maar als er zoveel wantrouwen is en hij toch niets te verbergen heeft, waarom maakt Vernooij die data dan niet openbaar? “Dat doen wij niet.” Wel wil hij Jellema en Gillissen inzage geven in de T-3000-data. Jellema: “Wij willen niet alleen inzage, maar ze hebben. Het zijn er zoveel dat we ze willen laten onderzoeken door een deskundige.” GrienLinks dat onlangs vragen stelde in Provinciale Staten van Fryslân wijst in dit verband op het verdrag van Aarhus van 1998. Daarin staat dat uitstootgegevens niet vallen onder bedrijfsgevoelige informatie. Burgers hebben er recht op en overheden moeten die informatie publiceren.

Gedeputeerde Poepjes: ‘Wet aanpassen”

De Friese gedeputeerde Sietske Poepjes (CDA)verzekert dat er beslist niet gesjoemeld wordt met uitstootgegevens. “Dat kan ik oprecht zeggen.”

De provincie kan Omrin echter niet dwingen de T-3000 data openbaar te maken. “In die zin vertoont de landelijke wetgeving hiaten. Die wet zou aangepast moeten worden. Als provincie kunnen we nu wel goed handhaven, maar aan de openheid die de Friese mienskip (gemeenschap) wil kunnen we niet tegemoet komen.” Als uit onderzoek

blijkt dat de dioxines in kippeneieren afkomstig zijn van de REC, moet die in het uiterste geval dicht, stelt Poepjes. Maar dat is tot nog toe niet geconstateerd, zegt ze. “Wij meten de uitstoot ter plekke in de REC minstens twee keer per jaar. Tot nog toe gaven parameters niet aan dat er dioxines vrij zijn gekomen.”

Onderzoek dioxines- en luchtkwaliteit

De Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit (NVWA) onderzoekt momenteel wat de bron is van de dioxines die vorig jaar in kippeneieren van dertien hobbyboeren in Harlingen en omgeving werden aangetroffen. Steekproefsgewijs worden gehaltes aan dioxines van kippen van private huishoudens in heel Nederland onderzocht.

In opdracht van de provincie Fryslân en de gemeente Harlingen meet het RIVM de luchtkwaliteit in Harlingen en omgeving.

(dit artikel verscheen vorige week in NRC Handelsblad)