Partij voor de Dieren: Burgemeester Buma dient elke schijn van partijdigheid te vermijden

Illustratie A. Keikes

(tekst: Partij voor de Dieren Leeuwarden)

Schriftelijke vragen van de PvdD-fractie Leeuwarden aan het College van B&W als bedoeld in artikel 41 van het reglement van orde voor raadsvergaderingen van Leeuwarden. Leeuwarden, 15 oktober 2019

Betreft: boerenprotest in Leeuwarden, d.d. 11 oktober 2019

Geacht college,

Op vrijdag 11 oktober 2019 vonden er in de binnenstad van Leeuwarden twee demonstraties plaats: klimaatactivisten, handelend onder de naam “Fridays for Future”, vroegen om een beter klimaatbeleid en boeren protesteerden tegen de stikstofmaatregelen die de agrarische sector treffen.

Uit berichtgeving in de media1 valt af te leiden dat eerstgenoemden hun demonstratie tijdig aan de burgemeester (overeenkomstig art. 2:3 APV Leeuwarden) hadden gemeld. Zij hielden een tocht vanaf het station naar de Oldehove. Hun voorgenomen route door het centrum is op de dag van de demonstratie door de politie gewijzigd in verband met protesterende boeren bij het provinciehuis. Het protest van de klimaatactivisten verliep verder zonder incidenten en in goede samenwerking met de politie.

De demonstratie van de boeren zou volgens berichtgeving in de media3 een ‘spontane actie’ zijn geweest en niet van te voren gemeld bij de gemeente: “De demonstratie was niet bij de gemeente aangemeld, volgens een woordvoerder van de gemeente is dat ook niet verplicht, ”al wordt het wel op prijs gesteld, want dan kunnen we noodzakelijke verkeersmaatregelen nemen.”

Burgemeester Buma, aldus het artikel, heeft besloten de demonstrerende boeren te faciliteren. Dat betekent dat de hulpdiensten zoals de politie, proberen de verkeersstromen in de stad te reguleren en om te leiden. Volgens Buma is er op dit moment geen noodzaak tot ingrijpen.4 De boeren maakten bij hun protest gebruik van tractoren waarmee de omgeving van het Provinciehuis werd geblokkeerd.

Verder viel te lezen dat “de boeren werden uitgenodigd in het Provinsjehûs voor een bak koffie, maar daarna weigerden te vertrekken.” Ze wilden niet eerder weggaan voordat gedeputeerde Johannes Kramer zijn handtekening zou intrekken, aldus de LC5. Dat gebeurde in de loop van de middag, waarna het protest beëindigd werd.

In de landelijke pers ontstond vervolgens ophef over het gebrek aan bestuurlijke ruggengraat van gedeputeerde Kramer. Vicepremier Hugo de Jonge vond de actie van Kramer ‘voorbarig’.6 NRC Handelsblad publiceerde een zeer kritisch redactioneel commentaar onder de titel: “Gedeputeerde Kramer had niet moeten zwichten voor boeren.”

De knieval van Kramer voor de boeren leek direct precedentwerking te genereren: deze week worden er bij alle Provinciehuizen demonstraties gepland. Inmiddels is bekend geworden dat ook in de provincies Drenthe, Gelderland en Overijssel de stikstofmaatregelen zijn opgeschort onder druk van de boeren.

In het redactioneel commentaar van de LC van 14 oktober 2019 stelt Saskia van Westhreenen dat het boerenprotest ook om een andere reden wringt: “Demonstreren mag, blokkeren niet”. In Amsterdam kregen 130 klimaatactivisten die de Blauwbrug bezetten, een boete van € 380,- vanwege het niet opvolgen van een politiebevel. De blokkeertrekkers in Leeuwarden werd geen strobreed in de weg gelegd. In plaats daarvan riep de politie op om de binnenstad van Leeuwarden te mijden met de mededeling “alles staat muurvast.”

Met betrekking tot bovenstaande thematiek (demonstreren, blokkades, ordehandhaving e.d.) gelden lokale en landelijke regels. In de APV Leeuwarden is de volgende bepaling opgenomen:

Artikel 2:3 Kennisgeving betogingen op openbare plaatsen 1. Hij die het voornemen heeft op een openbare plaats een betoging te houden, geeft daarvan voor de openbare aankondiging en ten minste 48 uur voordat de betoging wordt gehouden, schriftelijk kennis aan de burgemeester. 2. De kennisgeving bevat: a. naam en adres van degene die de betoging houdt; b. het doel van de betoging; c. de datum waarop de betoging wordt gehouden en het tijdstip van aanvang en van beëindiging; d. de plaats en, voorzover van toepassing, de route en de plaats van beëindiging; e. voorzover van toepassing, de wijze van samenstelling; f. maatregelen die degene die de betoging houdt zal treffen om een regelmatig verloop te bevorderen. 3. Hij die de kennisgeving doet, ontvangt daarvan een bewijs waarin het tijdstip van de kennisgeving is vermeld. 4. Indien het tijdstip van de schriftelijke kennisgeving valt op een vrijdag na 12.00 uur, een zaterdag, een zondag of een algemeen erkende feestdag, wordt de kennisgeving gedaan uiterlijk 12.00 uur op de aan de dag van dat tijdstip voorafgaande werkdag. 5. De burgemeester kan in bijzondere omstandigheden de in het eerste lid genoemde termijn verkorten en een mondelinge kennisgeving in behandeling nemen.

In artikel 163 Wetboek van Strafrecht is het blokkeren (“versperren”) van een weg strafbaar gesteld, o.a. indien het verkeer onveilig wordt. Het niet opvolgen van een ambtelijk bevel is strafbaar gesteld in artikel 184 Wetboek van Stafrecht.

De fractie van de Partij voor de Dieren Leeuwarden heeft op grond van het bovenstaande de volgende vragen:

1. Is het college bekend met de hierboven genoemde berichtgeving?

2. Is het juist dat van de demonstratie door de boeren geen tijdige, volledige schriftelijke kennisgeving – overeenkomstig art. 2:3 APV – aan de gemeente is gedaan?

3. Zo ja, is er sprake geweest van een mondelinge kennisgeving – overeenkomstig art. 2:3 lid 5 APV – die de burgemeester in behandeling heeft genomen?

4. Zo ja, wanneer is die kennisgeving gedaan en wat waren de bijzondere omstandigheden om de mondelinge kennisgeving in behandeling te nemen?

5. Is het juist dat de voorgenomen route van de klimaatactivisten op last van de politie is aangepast in verband met het protest van de boeren?

6. Zo ja, is het college het met ons eens dat het op zijn minst krom c.q. onlogisch is dat klimaatactivisten, die hun protest conform de regels tijdig hebben aangekondigd, door de politie geïnstrueerd worden hun actie aan te passen in verband met een totaal onaangekondigde actie van de boeren?

7. Is het college het met ons eens dat het blokkeren van de omgeving van de het Provincie huis gevaar voor het verkeer oplevert doordat hulpdiensten (zoals brandweer en ambulance) geen gebruik van de weg kunnen maken? Zo nee, waarom niet?

8. Zo ja, waarom is niet door de Driehoek besloten om de boeren te sommeren hun blokkade door tractoren op te heffen en aldus een veilige doorstroming van het verkeer te bewerkstelligen?

9. Is het juist dat de boeren, die op uitnodiging in het Provinciehuis waren, geweigerd hebben het pand te verlaten voordat gedeputeerde Kramer zijn handtekening zou hebben ingetrokken?

10. Zo ja, is er, gelet op de ondemocratische gehalte van deze stellingname, overgegaan tot het geven van een ambtelijk bevel door de politie aan de boeren om het Provinciehuis te verlaten? Zo nee, waarom niet?

11. Hoeveel aanhoudingen onder boeren zijn er verricht of verwacht de politie nog te doen?

12. Erkent het college dat de ontstane situatie ten minste geleid heeft tot de schijn dat er voor (dreiging met) geweld dan wel intimidatie gezwicht is? Zo ja, hoe beoordeelt het college daarin het handelen van de gemeente ten aanzien van de demonstratie?

Voor de Partij voor de Dieren staat buiten kijf dat het recht van demonstratie een groot goed is, maar dit dient wel op correcte wijze te gebeuren. Intimidatie en (dreigen met) geweld mag niet lonen. Om in de woorden van universitair docent Berend Roorda te spreken: ‘Demonstratierecht is een groot goed en dat moet een burgemeester voorop stellen, maar dat betekent niet dat alles geoorloofd is. Die afweging moet de burgemeester maken.’

In het Regionaal Beleidsplan Veiligheid Noord-Nederland 2020-2023 valt over maatschappelijke onrust te lezen: ‘Een deel van de onrust, met name in de energietransitie, is gericht tegen de overheid. (…) De genoemde onrust kan resulteren in een ongewenste situatie, namelijk polarisatie. Polarisatie kan van invloed zijn op (het handhaven van) de openbare orde: het vraagt dan ook onze gezamenlijke tijd c.q. capaciteit en aandacht.’

De PvdD roept het college op deze polarisatie zoveel mogelijk tegen te gaan. Onzes inziens is het daarbij ook van belang dat de burgemeester elke schijn van partijdigheid – bijvoorbeeld een schijnbaar meegaandere houding aangaande protesten van boeren gezien zijn CDA-achtergrond – voorkomt en zijn partij-overstijgende rol hoog in het vaandel houdt.

Wij zien de antwoorden op onze vragen met belangstelling tegemoet en wensen alle betrokkenen veel wijsheid toe bij het maken van afwegingen ten aanzien van het algemeen belang, veiligheid en het respecteren van het demonstratierecht.

Met vriendelijke groet, Caroline de groot Partij voor de Dieren Leeuwarden

foto: Harrie Muis; tekening: André Keikes