Observatorium daagt raad uit: in de benen voor creatieve industrie

(tekst: Observatorium Politiek Leeuwarden)

Rapport creatieve industrie in Leeuwarden.

Rapport biedt gemeenteraad de mogelijkheid zelf het heft in handen te nemen.

We hebben er even op moeten wachten, maar het rapport van Bureau Boneschansker over de creatieve industrie in Leeuwarden en Frysl�n is nu beschikbaar. Het rapport is geschreven in opdracht van de gemeente Leeuwarden. De conclusies zijn nogal zorgelijk.

Verwacht mag worden, dat de gemeenteraad zich met de nodige voortvarendheid over het onderwerp gaat uitspreken. Voortvarendheid, die om twee redenen wenselijk is. De eerste is de lange aanloop naar het rapport. De tweede is de relatie met de discussie over het cultuurbeleid in de gemeente Leeuwarden.

Over de lange aanloop: in het beleidskader Beeldende kunst en Vormgeving van de gemeente is al in 2009 vastgelegd, dat er een meerjarenplan diende te komen voor het beleid op dit gebied. Een lange termijnplan voor het versterken van de creatieve industrie in Leeuwarden. Het nu gepresenteerde rapport biedt wel uitgangspunten voor een dergelijk plan, maar geeft nog niet meer dan een basis. Als de gemeenteraad serieus verder met een plan gaat, dan zal dat gauw nog 1 � 2 jaar kosten. Vanaf 2009 zijn we dan dus zo�n 3 jaar bezig met ontwikkelen van een plan. De uitvoering zou dan nog deels moeten beginnen. Bij urgente beleidsterreinen, zoals de creatieve industrie – van eminent belang voor de economische ontwikkeling – duurt dat dus allemaal veel te lang.

Het tweede punt is de relatie met het gemeentelijk cultuurbeleid. Dat beleid concentreert zich nu helaas uitsluitend op de realisatie van bezuinigingen. Deels voor, maar voornamelijk achter de schermen werkt de kwartiermaker aan zijn plannen. Probleem daarbij is de onduidelijkheid, of er nog een open discussie mogelijk zal zijn, of dat het college (en collegepartijen?) vasthouden aan de ingenomen stellingen, met name de opheffing van Parnas.

Het nu verschijnen van het rapport over de creatieve industrie komt juist op tijd om er mee voor te zorgen, dat de discussie verbreed wordt. De huidige beperking van de discussie tot vooral het te bezuinigen bedrag is funest. Het streven naar �op afstand zetten� via vorming van een BV Cultuur is een technocratische uitvlucht. Om nog maar te zwijgen van de bestuurlijke onwil om het optreden inzake (tekorten van ) De Harmonie en Parnas in alle openheid te analyseren. Dit tezamen – een soort vlucht naar voren van het gemeentebestuur, om te ontsnappen aan een deugdelijke verantwoording voor wat in een aantal jaren fout is gegaan – garandeert bij voorbaat een groezelige start van nieuw beleid. Te veel is onbelicht, of verzwegen, gebleven.

In de discussie over het gemeentelijk cultuurbeleid nemen ook de critici (bijvoorbeeld de VVD) de positie in, dat het vanzelfsprekend is dat in de heersende omstandigheden ook op cultuur moet worden bezuinigd. Dat lijkt redelijk, maar geldt het ook voor Leeuwarden?

Bekend is dat de gemeente – in vergelijking met diverse andere steden – weinig aan cultuur uitgaf. Het onderzoek van het bureau BMC gaf aan, dat Leeuwarden met zijn instellingen voor een dubbeltje op de eerste rang zat. Het is dan niet direct voor de hand liggend om op die sector te gaan bezuinigen. Herbezinning ligt voor de hand.
Dit te meer omdat in het rapport over de creatieve industrie nog eens expliciet aan de orde wordt gesteld hoe belangrijk voor de economische ontwikkeling een sterke culturele structuur – mee omvattend een sterke creatieve sector – is. Waar Leeuwarden mikt op de watertechnologie als sterke sector, en daar om die reden de nodige financiering voor weet te regelen, kan met evenveel reden geadviseerd worden om in versterkte mate gelden te investeren in de creatieve industrie. Deze argumentatie wordt op dit moment volledig gemist.

De hoofdconclusies van het rapport over de creatieve industrie luiden als volgt:

1. De creatieve industrie in Leeuwarden en Frysl�n is in omvang klein (5,5% van het totaal aantal arbeidsplaatsen; echt scheppende, creatieve banen hooguit 1,5%). De economische betekenis ligt vooral in de mogelijkheden om innovatie en concurrentiekracht te versterken).

2. Een zwakte van de creatieve industrie in Leeuwarden en Frysl�n is de beperkte aansluiting op (inter)nationale netwerken. De regionale groeimarkt is beperkt. Als gevolg hiervan worden groeimogelijkheden onderbenut.

3. De creatieve industrie in Leeuwarden en Frysl�n is onvoldoende zichtbaar.
Leeuwarden staat in termen van creativiteit niet �op de kaart�.

4. De Blokhuispoort is (in potentie) een beeldbepalend landmark voorde creatieve industrie. Tegelijk zijn er beperkingen. Het rapport noemt �de omvang van benodigde investeringen en maatregelen� als oorzaak, dat de Blokhuispoort niet het echte centrum van de creatieve industrie kan worden

5. Er is een duidelijke relatie tussen de creatieve industrie en het onderwijs.
Media design van de NHL wordt als voorbeeld genoemd. Het rapport noteert een gebrek aan �urban underground� jeugdcultuur.

6. In de creatieve sector gaat het vaak om niches. De positie van reclame, communicatie en grafische vormgeving, gaming, contextuele architectuur, popcultuur en media wordt sterk genoemd.

7.De creatieve industrie is zelf goed in staat om initiatieven te ontplooien.
Gelet op de geringe omvang van de sector, en omdat het vaak gaat om kleine bedrijfjes, is stimulering door de overheid gewenst. Bijvoorbeeld ook als initiator van netwerken.

Het rapport bevat veel punten waarover verder doorgepraat moet worden. Het gaat dan ook om concrete voorstellen, zoals de totstandkoming van een �fablab�.

Er lijken twee scenario�s denkbaar:

a. de gemeenteraad grijpt dit rapport aan om nu serieus en in de breedte de discussie over cultuur en creatieve industrie, met uitdrukkelijk aandacht voor de economische functie, aan te gaan. Het is een goede gelegenheid om de deprimerende wijze, waarop nu wordt omgegaan met cultuur en culturele instellingen, te doorbreken. De gemeenteraad zal er dan wel in moeten slagen, om de wethouder Diks een krachtiger en meer inspirerende rol te doen spelen. Of de gemeenteraad trekt het initiatief geheel naar zich zelf toe. Eigenlijk geen gekke gedachte.

b. de gemeenteraad stelt zich passief op, en reageert lauw of niet op dit rapport. Het lijkt er op – het rapport ligt al even in de la van de ambtenaren – dat van de kant van apparaat en b. en w. niet al teveel intiatief moet worden verwacht. Ongetwijfeld zal daar de redenatie zijn, dat er nu eenmaal bezuinigd moet worden, en er weinig plaats is voor nieuwe initiatieven. Een argumentatie die juist aan de kaak gesteld moet worden. B. en w. zullen beducht zijn voor een verbreding van de discussie. Het gebrek aan een gericht plan (lange termijn) verschaft aan b.en w. teveel de gelegenheid om, al naar gelang het uitkomt, bepaalde projecten wel of niet naar voren te schuiven. Op de gehanteerde overwegingen heeft de buitenwereld te weinig zicht. Er gaan daardoor (onder meer vanwege trage procedures) ook kansen voorbij. Voor de gemeenteraad geldt, dat zij zelf destijds een lange termijnplan heeft gevraagd.
De geboorte ervan neemt erg veel tijd in beslag. Leeuwarden en Frysl�n zijn daarmee slecht gediend.

Er is nu gelegenheid voor revanche.

Observatorium Politiek Leeuwarden

A. Winius (medewerker sector culturele projecten)

Datum: Woensdag, 26 Januari 2011