Leeuwarder Rekenkamer lijkt niet erg gelukkig met zichzelf

De voorstreek met de Bonifaas en apotheek

Ook deze zomer weer prachtige artikelen opgediept uit ons archief; februari 2019

(tekst: Rekenkamer)

Evaluatie Rekenkamer Leeuwarden

Samenvatting

De rekenkamer is een belangrijk instrument voor de gemeenteraad. Ze werkt onafhankelijk, maar heeft tot doel met het doen van onderzoek bij te dragen aan het kaderstellende en controlerende werk van de raad en aan de kwaliteit van beleid en bestuur van de gemeente. Om die reden is het verstandig om van tijd tot tijd te bezien of er mogelijkheden zijn om de effectiviteit en bruikbaarheid van de rekenkamer te vergroten. Dat is de vraag die centraal staat in deze evaluatie van de Rekenkamer Leeuwarden.

Allereerst is in dit evaluatierapport beschreven hoe de Rekenkamer Leeuwarden in 2005 is gestart en hoe organisatie, werkwijze en budget zich in de loop van de jaren hebben ontwikkeld. Sinds 2009, een jaar van grote personele wisselingen, is er sprake geweest van grote continuïteit in organisatie en werkwijze. Vanaf de start kent de rekenkamer een externe voorzitter en externe leden, en wordt zij ondersteund door een ambtelijk secretaris.

De rekenkamer kiest haar onderzoeksonderwerpen in onafhankelijkheid, laat het onderzoekswerk uitvoeren door externe bureaus, formuleert op basis daarvan conclusies en aanbevelingen en publiceert jaarlijks 2 à 3 vrij klassieke rekenkameronderzoeksrapporten. Op het jaarlijkse budget is in de loop van de jaren iets bezuinigd, maar met ruim €140.000 per jaar doet Leeuwarden het keurig in vergelijking met elders.

De rekenkamer onderhoudt in de onderzochte periode goede, maar vrij afstandelijke relaties met de belangrijkste stakeholders: de raad, het college en de ambtelijke organisatie. Het onderzoeksproces van rekenkameronderzoeken verloopt volgens vaste stappen, en eindigt met de behandeling van het rapport door de raad. De doorlooptijd van de onderzoeken is behoorlijk lang, wat de actualiteitswaarde niet altijd ten goede komt. De onderzoeksrapporten en de daarin vervatte conclusies en aanbevelingen zijn zelden schokkend of opwindend, maar zijn kwalitatief gezien zonder meer aan de maat en ze worden zeker gebruikt voor verbeteringen in beleid en organisatie.

De meeste raadsleden hebben geen sterke band met de rekenkamer en het rekenkamerwerk. De geselecteerde onderzoeksonderwerpen en de onderzoeken worden weliswaar gewaardeerd, maar op een enkele uitzondering na worden de rapporten niet als zeer bruikbaar beoordeeld door de meerderheid van de raad. Sinds anderhalf jaar is er in de werkwijze en taakopvatting van de rekenkamer een en ander aan het verschuiven.

In 2016 ontstond er met het vertrek van de vorige voorzitter ineens een gelegenheid voor veranderingen in de werkwijze. Die hebben betrekking op het soort onderzoek dat de rekenkamer doet (ex-ante naast ex-post), en op de wijze van uitvoering (zelf doen in plaats van uitbesteden). Dat leidt, zo lijkt het, ook tot een wat ander type rapport en een ander soort presentatie in de raad, zoals bij de presentatie van het laatste rekenkamerrapport kon worden vastgesteld.

Deze ontwikkelingen bieden een kans om ervoor te zorgen dat de raad in de komende jaren beter gebruik weet te maken van de rekenkamer. De rapporten die in de loop van de jaren zijn verschenen hebben zonder meer een bijdrage geleverd aan het informeren en daarmee ondersteunen van de raad, op een breed scala aan beleidsonderwerpen en -terreinen. De rechtstreekse bijdrage aan de kaderstellende en controlerende rol van de raad kan echter beter.

De aanbevelingen in dit rapport zijn met name gericht op de rekenkamer, hoewel ze in belangrijke mate betrekking hebben op versterking van de relatie tussen raad en rekenkamer. De rekenkamer doet er goed aan om de nieuw ingeslagen koers te formuleren en vast te leggen en deze te bespreken met de raad, te beginnen met de Auditcommissie als begeleidingscommissie van de rekenkamer. De vernieuwingsideeën kunnen daarbij mogelijk in de vorm van experimenten worden gepresenteerd, zodat de evaluatie ervan de kans biedt met de raad in gesprek te gaan over de effectiviteit en de bruikbaarheid ervan.

Dat directe contact wordt gewaardeerd door de raad en leidt er ook toe dat raadsleden zich beter bewust worden van de meerwaarde die de rekenkamer voor hen kan hebben. Diverse aanbevelingen dragen daarvoor concrete mogelijkheden aan. Overige aanbevelingen betreffen verbetering van het monitoren van de uitvoering van aanbevelingen uit de rekenkamerrapporten. Het college houdt hiervan geen overzicht bij en rapporteert niet aan de raad. De raad en de griffie houden het ook niet bij. Dit moet van beide kanten beter worden georganiseerd. Tot slot is er de aanbeveling om het rekenkameronderzoek meer naar buiten te richten, en ook in dat opzicht te zoeken naar samenwerking met de raad.

foto: Harrie Muis