Jelle de Visser (PvdA): Vervuiling aanpakken? Eigendom aanpassen!

(tekst: column Jelle de Visser, PvdA-raadslid Leeuwarden op website PvdA Leeuwarden)

Vervuiling aanpakken? Eigendom aanpassen

Fabrikanten inzetten in de strijd tegen vervuiling. PvdA-raadslid Jelle de Visser wil dat producenten voor een deel eigenaar blijven van hun geleverde goederen, zoals bruin- en witgoed en auto�s. Zij voelen zich dan verantwoordelijk wanneer het product is versleten.

Enkele maanden geleden stelde staatssecretaris Atsma voor om het systeem van statiegeld op kunststofflessen, zoals we dat in Nederland al decennia kennen, af te schaffen. Zijn argument was dat de in zijn ogen omslachtige systematiek van inzameling verre van kosteneffici�nt was en dat de huidige manier van de verwerking van kunststofafval dusdanig succesvol is, dat er een flinke besparing is te behalen wanneer deze lege flessen bij het reguliere afval kunnen. Tegenstanders van deze wijziging uitten de vrees dat wanneer deze flessen geen geldwaarde meer vertegenwoordigen, een groter deel ervan op straat en elders als zwerfafval tot nodeloze vervuiling zal leiden. Om hier op een wat andere wijze naar te kijken en de kwestie wat breder te trekken, wil ik het hebben over een primair fenomeen binnen het menselijke samenleven gedurende reeds vele millennia: het begrip eigendom.

Alle kapitaalgoederen in eigendom aan de staat of gemeenschap bleek geen succesmodel ten aanzien van de leefbaarheid, zoals we sedert de ineenstorting van de Sovjet Unie in 1991 weten. Waar alles van iedereen is, voelt klaarblijkelijk bijna niemand zich verantwoordelijk voor de rotzooi. Maar de volstrekte vrijheid van de bezitter van goederen om ermee te doen wat hem pleziert, put onnodig snel de geconcentreerde voorraad grondstoffen van moeder aarde uit en legt tegelijkertijd een veel te grote druk op het absorberende vermogen van de leefomgeving.

Het is tijd voor een tussenvorm van bezit, waarbij consumptiegoederen van de producent worden gehuurd in plaats van gekocht. Dan pas kan de eigenaar/verhuurder door de samenleving worden aangesproken op effici�nt omgaan met de schaarse grondstoffen en kan hij worden verplicht alles wat hij op de markt brengt te recyclen. Een overheid kan immers veel gemakkelijker bij een relatief gering aantal fabrikanten dit soort zaken afdwingen dan bij een haast oneindig aantal consumenten.

Wat we al vele jaren gewend zijn in de sector van de auto�s, is de leaseconstructie. Alleen worden nieuwe auto�s na een aantal jaren te zijn gebruikt alsnog verkocht en daarna iemands priv�-eigendom. Waarom niet deze huurvorm tot het voertuig versleten is? Omdat fabrikanten zich klaarblijkelijk liever niet begeven op de markt van de sloop en recycling. Dat zou anders moeten.

Ander voorbeeld: vroeger was bij aankoop van diverse elektrische apparatuur een regeling van kracht waarbij de leverancier een extra bedrag bovenop het aankoopbedrag in rekening bracht voor inlevering, de zogenaamde verwijderingsbijdrage. Deze is sinds 14 februari 2011 niet meer van toepassing op bruingoed en wordt in februari volgend jaar afgeschaft voor witgoed. Dit bedrag van tussen �5 en �17 zit dan direct in de prijs verdisconteerd. Maar daarmee is niet langer de producent maar louter de gemeenschap verantwoordelijk voor een verantwoorde vorm van recyclen. Van zo�n systeem komt in landen waar overheden zwak of corrupt zijn uiteraard niets terecht.

Ik zou dus willen pleiten voor een onderzoek naar de mogelijkheden van een eigendomsregeling, waarin de fabrikant/producent waar ook ter wereld altijd voor bijvoorbeeld 10 procent wettig eigenaar blijft van zijn product; een soort leaseconstructie, die de fabrikant dwingt het versleten object weer in te nemen omdat hij al die tijd mede-eigenaar bleef. Dan kan de hamburgerketen worden aangesproken op de lege plasticbekertjes op straat en de bierfabrikant op de lege blikjes in het bos. Dan kunnen plasticfabrikanten wanneer niet meer is na te gaan wat de functie van het voorwerp was, uiteindelijk worden aangesproken op plasticsoep in de Stille Oceaan die de dagelijks met 8 miljoen objecten groeit (de Volkskrant 10 mei 2012).

De financiering van het opruimen van niet-vloeibaar afval gebeurt in ons land nu via de gemeentelijke afvalstoffenheffing. Die belasting kan dan verdwijnen. Wanneer producenten verantwoordelijk worden voor het schoon houden van onze planeet zal dat uiteraard worden doorberekend in de prijs van de producten. Dat mag voor de huidige consument aanvankelijk onprettig zijn, de generaties na ons zullen daar vast heel anders over denken. We betaalden tot heden eenvoudigweg niet de volledige prijs!