In 1850 stond Leeuwarden in top-10 van grote steden – wat ging er mis?

(tekst: ict-ondernemer Wietse Elzinga op zijn weblog)

9 januari 2011

Het mooie van Leeuwarden

In 1850 stond Leeuwarden net als Groningen in de toptien van grootste steden in Nederland. Vijftig jaar later was Leeuwarden uit die toptien verdwenen, tegenwoordig is stad Groningen ongeveer twee keer zo groot als Leeuwarden ook al telt de provincie Groningen minder inwoners dan de provincie Friesland. Wat ging er mis en hoe moet het nu verder? Zet een paar leden van de historische vereniging Aed Levwerd op de nieuwjaarsreceptie van de provincie Friesland bij elkaar en het antwoord op de laatste vraag blijft uit.

Je kunt natuurlijk Leeuwarden met elke andere stad vergelijken en afhankelijk van de gekozen stad valt die vergelijking positief of negatief uit. Dat schiet niet op. De vooruitganggezinden stellen:’We moeten het van onze eigen kwaliteiten hebben.’ Maar welke zijn dat? Lange tijd was de focus van de stad gericht op de honderdduizend inwoners. Zelf kijk ik niet op eentje meer of minder want over twintig, dertig jaar krimpt in dit deel van de wereld de bevolking omdat de talrijke babyboomers zijn komen te overlijden. Aandacht voor kwantiteit leidt af van kwaliteit, en mijn stelling is:’Eerst kwaliteit, dan volgt kwantiteit vanzelf.’

Als geboren en getogen Leeuwarder stond ik vroeger in de zomermaanden achter de lopende band bij een kaasfabriek. In die tijd verdienden veel inwoners van Leeuwarden en directe omgeving op die manier een reguliere boterham. Veel van dat ongeschoolde werk is verdwenen en komt nooit meer terug. Er blijven altijd mensen die liever met de handen dan met het hoofd werken en voor die groep heeft Leeuwarden weinig te bieden. Ook al zou er in de stad een nieuwe TomTom ontstaan, die apparaten worden zoals veel andere consumentenproducten in Aziatische landen gemaakt vanwege de goedkope handjes aldaar. We hebben in Leeuwarden dringend behoefte aan nieuwe maakindustrie, maar wat moet er zoal gemaakt worden? Op meer van hetzelfde zit niemand te wachten, er moeten nieuwe producten worden bedacht. Vandaar de noodzaak voor specialistische kennisinstellingen, aan een algemene universiteit hebben we hier niks ook al is Groningen er groot mee geworden.

Veel Leeuwarders hebben moeite met het verschil tussen geld uitgeven en investeren. Weliswaar is niet elke uitgave een investering, maar wie het verschil niet kent heeft een klein probleem. Ik zie graag meer mensen aan het werk dan nu het geval is. Maar dat werk is er veelal niet. Er zal ge�nvesteerd moeten worden. Niet alleen in kennisinstellingen – een andere route naar nieuwe maakindustrie is er niet – maar ook in culturele voorzieningen. Culturele voorzieningen van uiteenlopende aard zijn van invloed op het vestigingsklimaat, en het zullen toch echt bedrijven met groeipotentieel moeten zijn die nieuwe werkgelegenheid gaan bieden want van (semi-)overheden hoeven we het niet te verwachten.

Het mooie van Leeuwarden is dat er met een nieuw Fries museum op een (straks) vernieuwd Zaailand een begin wordt mogelijk gemaakt voor een doorstart. Uiteraard zijn stenen niet zaligmakend, het gaat er om w�t er in gebouwen gebeurt. En ja, dat kost geld. Even terzijde, ik heb bij geruchte vernomen dat Liwwadders.nl overweegt dagelijks vanuit dat Fries museum een korte uitzending via een Internet-kanaal te verzorgen. Dat soort activiteiten geven een beetje sjeu aan het leven. Minder mooi van Leeuwarden is dat de vele mogelijkheden niet worden begrepen en daardoor niet worden gegrepen. Wakker worden kan natuurlijk altijd nog.