Hoe serieus moeten we Circulair Fryslân nemen?

Warmtebeeld huisisolatie

(tekst: Martin van Raay; ingekomen stukken gemeente Leeuwarden)

Op 22 september 2020 publiceerde Circulair Café het Brononderzoek Houtstook, dat de
provincie Friesland liet schrijven om Provinciale Staten van Friesland te helpen in haar
besluitvormingsproces rond grootschalige houtstook voor energieopwekking.
Bij dit onderzoek zijn wel wat kanttekeningen te plaatsen; ik zal mij beperken tot de
belangrijkste.

Bronnen

Dit is een brononderzoek, dus: hoeveel bronnen zijn er onderzocht en welke?
In totaal blijken 24 Nederlandse bronnen gebruikt te zijn.
Dat is nogal magertjes, als je weet dat er wereldwijd duizenden documenten beschikbaar
zijn.
Van die 24 bronnen is 50% pro-houtverbranding.
Geen enkele van die 24 bronnen kijkt diepgaand naar de gezondheidseffecten van
houtrook.
Dat is vreemd, want daarover is een hele bibliotheek aan medische rapporten en
onderzoeken beschikbaar – in het buitenland.

Toegegeven, het RIVM-onderzoek Gezondheidseffecten van houtrook, een literatuurstudie
wordt genoemd, maar die studie geeft maar één cijfer voor hoeveel mensen (over)last
ondervinden van houtstokende buren: “10%”.
Terwijl er op dit gebied een hele reeks onderzoeken uit allerlei Nederlandse gemeenten is,
met cijfers tussen de 12 en 50%.
Deze RIVM-studie negeert dus op één na alle bronnen en presenteert alleen het laagste
cijfer dat men kon vinden.

Gezondheid

Eén van de grootste problemen van houtstook is dat het schadelijk is voor onze
gezondheid. Houtrook bevat minstens vijf chemische groepen die bij de mens bewezen
kankerverwekkend zijn en nog meer die ervan verdacht worden kankerverwekkend te zijn
(bron: International Agency for Research on Cancer).

Bovendien veroorzaakt houtrook schade aan het genetisch materiaal van de mens.
Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat het houtrook bij de mens 12 tot 30 maal meer
kankercellen veroorzaakt dan dezelfde hoeveelheid tabaksrook. Wereldwijd sterven
jaarlijks 4 miljoen mensen aan de gevolgen van het inademen van houtrook (bron: The
Lancet).

In dit Brononderzoek komt het woord “kanker” niet eens voor; het rapport gaat wat betreft
gezondheid niet verder dan “geuroverlast”.

Maar dat mensen niet naast een houtcentrale willen wonen, komt niet doordat ze de rook
niet lekker vinden ruiken, maar dat ze (terecht) vrezen dat ze er kanker van zullen krijgen.

Ultrafijnstof

Niet alleen zijn de stoffen in houtrook gevaarlijk, ook de afmeting van de rookdeeltjes is
gevaarlijk.

Het rapport wuift het probleem van fijnstof weg als “een zeer lage bijdrage […] aan de
jaargemiddelde achtergrondconcentratie”, maar het gevaarlijkste onderdeel van houtrook
is ultrafijnstof: deeltjes kleiner dan 0,1 micrometer (bron: Nature).

Fijnstof dringt door tot in je longen, maar ultrafijnstof is zó klein dat het opgenomen wordt
in je bloed en zo in al je organen komt, inclusief waarschijnlijk in je hersenen.

Fijnstof doodt alleen al in de EU jaarlijks ongeveer 400.000 mensen (bron: WHO).
In 2013 wees een studie uit dat er geen veilige ondergrens is voor ultrafijnstof.
Hiermee is het dus net zo gevaarlijk als asbest: één keer inademen kan kanker
veroorzaken en uiteindelijk je dood betekenen.

In dit Brononderzoek komt het woord “ultrafijnstof” niet eens voor en zoals gezegd: de
problemen van fijnstof worden weggewuifd.

Daarbij dien je dan ook nog te bedenken dat hoe efficiënter een verbrandingsproces is,
hoe groter het aandeel ultrafijnstof is, want efficiënte verbranding betekent: heel kleine
rookdeeltjes.

CO2-neutraal

Dit Brononderzoek stelt dat “Bij verbranding van hout per geproduceerde hoeveelheid
warmte meer CO2 vrijkomt dan bij verbranding van fossiele brandstoffen”.

In werkelijkheid is dat ongeveer het dubbele, want in een kilo hout zit, vergeleken met een
kilo steenkool of aardolie, veel minder energie, dus je hebt er veel meer van nodig voor je
een bepaalde hoeveelheid warmte opgewekt hebt. Daarom liepen stoomlocomotieven op
steenkool, niet op hout.

Maar, zo zegt het onderzoek: die CO2 wordt weer opgenomen door nieuwe bomen.
Een Belgische onderzoek rekende uit dat het decennia duurt voor al die uitgestoten CO2
weer opgenomen is door planten.

Dat kost dus tijd en tijd, die hebben we niet meer. Het klimaat is razendsnel aan het
opwarmen en als we pas over 30 of 50 jaar onze CO2-uitstoot drastisch beperken, is de
opwarming niet meer te stoppen.

Twee zichzelf versterkende effecten zijn al in gang gezet (het verdwijnen van het
Noordpoolijs en het smelten van de permafrost), dus “minder CO2 uitstoten” is een
gepasseerd station.

Vanaf nu is de opdracht: CO2 vastleggen. En dat is nu precies wat bomen prima doen.
Maar niet als je ze daarna omhakt en verbrandt. Laat ze op natuurlijke wijze vergaan en
een deel van de CO2 wordt opgenomen in de bodem.

Als Friesland iets tegen de klimaatopwarming wil doen, dan is het aanplanten van bos een
heel goed idee. Maar het verbranden ervan niet.

Kortom: dit rapport is toegeschreven naar een vooraf vaststaande conclusie: “houtstook is
een goed idee”. Feiten die op het tegendeel wijzen, zijn verzwegen.

Ik hoop dat Provinciale Staten van Friesland de moeite doet om die feiten te achterhalen
en mee te nemen in haar beslissing.

Meer informatie hebben? Mail het Kenniscentrum Houtrookoverlast: mhvanraay@live.nl

Martin van Raay
Kenniscentrum Houtrookoverlast