Geen stamppot en ook geen openbaarheid – Twijfels over functioneren Leeuwarder gemeenteraad

Foto: J.M. Luijt

Geen stamppot en ook geen openbaarheid

(Van een redacteur)

Vorige week maakten we melding van een interessante bijeenkomst van de Leeuwarder raad komende woensdag (1 februari 2023). Het gaat over democratische vernieuwing. Een onderwerp dat steeds weer boeit, maar zo langzamerhand wel eens handen en voeten zou mogen krijgen zonder al te veel ‘humbug’ eromheen.

De bijeenkomst is gewijd aan ‘hybride democratische innovaties’. We gingen ervan uit dat deze bijeenkomst zich in het openbaar zou afspelen. Dat blijkt evenwel maar heel beperkt het geval.

Deliberatief

Zoals vaker gemeld is de gemeente Leeuwarden al langdurig gewikkeld in processen van bestuurlijke vernieuwing. Wie herinnert zich niet – het is maar een voorbeeld van lang geleden – de plannen met Big Society. Geheel verzand in de Leeuwarder politiek.

Uit een nieuwe aankondiging – afkomstig van de griffie – valt nu af te leiden dat er een programma loopt onder de titel Raad en Inwoners. Dat heette – zo schrijft de griffie – voorheen Andere Overheid. Lijn 3 van dit programma heet Experimenteren met nieuwe vormen. Onderdeel daarvan is een bijeenkomst gewijd aan ‘deliberatieve participatievormen’, zoals ‘burgerfora met een betrekkelijk gering aantal deelnemers met stemming (bijvoorbeeld wijkreferenda, meestal relatief grote deelname)’. Een onnozele vraag van Liwwadders in dit verband is nog: heeft de raad ooit met dit programma ‘Raad en inwoners’ ingestemd? Of hoeft dat tegenwoordig niet meer?

Twijfels over functioneren gemeenteraad

Veel moeilijke woorden, maar in beginsel heel interessant. Zeker in een gemeente die worstelt met problemen zoals een lage opkomst bij verkiezingen en ook al veel langer bestaande twijfels over het functioneren van de gemeenteraad. We herinneren ons het vlammende betoog van Gijs Jacobse, toen nog fractievoorzitter Gemeentebelangen, nu wethouder, naar aanleiding van de crisis rond Caparis. De raad werd destijds buiten spel gezet door de wethouders Ekhart (PvdA) en Feitsma (PvdA). Jacobse citeerde een welbekende frase van PvdA-voorman Anne Vondeling: Tweede Kamer – lam of leeuw. Jacobse concludeerde: de Leeuwarder raad kiest voor de rol van lam.

Het recente debat rond de realisatie van een azc wijst uit dat er in Leeuwarden weinig is veranderd. In Leeuwarden verschuift alleen in de samenstelling van de coalitie na verkiezingen wel eens wat. Voor de PvdA is het steeds de vraag: wie laten we als bijwagen functioneren? GroenLinks is sinds jaren de partner van de de PvdA en is volledig getemd. GroenLinks verzet geen stap die ingaat tegen de zin van de PvdA. Er lijkt sprake van een Stockholm-syndroom.

Na de laatste verkiezingen moest D66 als collegepartij – het huidige gedrag van de partij draagt daarvan nog veel sporen – plaats maken voor Gemeentebelangen. Met, jawel, Gijs Jacobse als wethouder. Gemeentebelangen ligt al volledig op de knieën voor de PvdA. Raadslid Van der Galiën (Lijst058) opperde daarom – naar aanleiding van de bijdrage van Gemeentebelangen in het debat over een azc – een wijziging van de naam Gemeentebelangen in Collegebelangen. Toen Gemeentebelangen nog in de oppositie zat, stelde fractievoorzitter Klaver voor om de naam GroenLinks te wijzigen in Grijs Rechts vanwege de weidevogels in de Hounspolder en de bouw van de de Hem. Klaver en zijn partij hebben imiddels de Stockholmjas ook aangetrokken.

Gaat Jacobse ook echt wat doen?

De nieuwe wethouder Jacobse van Gemeentebelangen heeft democratische vernieuwing in zijn portefeuille. Hij is nu samen met de griffie (die hoort te werken voor de positie van de raad, maar kiest in de praktijk vaak voor de belangen van b. en w.) in actie gekomen voor een beter functioneren van de lokale democratie.

De werkwijze rond de bijeenkomst van 1 februari stemt helaas somber. Een belangwekkende bijeenkomst, waar we – via zogenaamde focusgesprekken onder deskundige leiding – eindelijk eens hadden kunnen horen hoe de raadsleden er precies over denken.

We kregen echter bericht dat het anders is ingericht. Alleen het begin van de bijeenkomst – van 19.30 tot 20.00 uur – is openbaar. De focusgesprekken gaan zich in het geheim voltrekken. De raadsleden zijn namelijk onderwerp van wetenschappelijk onderzoek – zo berichtte ons de raadsadviseur Rijke. Rijke noemt ‘de vrije uitwisseling van gedachten in een klein verband en zonder publiek’ essentieel. Liwwadders denkt dat dit vanuit democratisch oogpunt een twijfelachtige stelling is.

De raadsadviseur deelt mee dat de uitkomsten van het onderzoek te zijner tijd wel openbaar worden gemaakt. Hoe en wanneer, Rijke zegt er niets over. Het wordt weer afwachten. In elk geval krijgen we nog niets te horen in het afsluitend deel van de bijeenkomst. ‘Er zal geen weergave van de gesprekken worden gegeven en er kunnen ook geen conclusies worden getrokken’.

De raadsadviseur vermeldt nog dat de geheimhouding rond de bijeenkomst is ingegeven door het principe ‘openbaar, tenzij’. Kunnen de raadsleden zelf niet eens opstaan? Zij moeten zich toch ook de wijze woorden van Jacobse – toen raadslid, nu wethouder in de periode van de Caparis-perikelen-herinneren? Laat Klaver van Gemeentebelangen eens opstaan (Klaver is met vakantie: eerst naar Egypte, nu op wintersport).