Forse inkomensdaling dreigt voor deel huishoudens met laag inkomen

(tekst: Nicis Institute)

Forse inkomensdaling dreigt voor deel huishoudens met laag inkomen

Den Haag, 23 november 2011 – Uit een vandaag gepubliceerde verkenning naar de gevolgen van bezuinigingen en decentralisatie van het kabinetsbeleid blijkt dat voor bepaalde huishoudens die te maken krijgen met de zogeheten ‘huishoudtoets’ inkomensdalingen van tientallen procenten dreigen. Het verkennend onderzoek is uitgevoerd door Nicis Institute en het economisch onderzoeks- en adviesbureau Ecorys in opdracht van het G32-stedennetwerk. De bestuurders van 32 (middel)grote Nederlandse steden die in dit netwerk zijn verenigd hebben dit onderzoek laten uitvoeren om inzicht te krijgen in de effecten die deze beleidswijzigingen hebben voor de bewoners van hun steden, vooral voor gezinnen die met meerdere maatregelen te maken krijgen. Ze wilden onder meer antwoord op de volgende vragen: Wie worden echt getroffen door de stapelingseffecten? Hoeveel inwoners en huishoudens betreft het? Kunnen inwoners en huishoudens deze stapelingseffecten opvangen? Kunnen de gemeentelijke bestuurders de effecten die gaan optreden monitoren, zodat ze tijdig maatregelen kunnen nemen voor inwoners en huishoudens die aan de zelfkant van de maatschappij dreigen terecht te komen?

Het rapport schetst vier gelijktijdige bewegingen die het huidige kabinetsbeleid kenmerken. Ten eerste worden belangrijke delen van het rijksbeleid (jeugdbeleid, uitvoering Wajong en dagbegeleidling AWBZ) overgedragen naar de gemeenten. Op de tweede plaats gaat deze overheveling van rijkstaken gepaard met aanzienlijke bezuinigingen op de eveneens overgedragen financi�le middelen. Daarnaast krijgen veel huishoudens te maken met hogere zorgpremies, zorgpakketversoberingen, grotere eigen bijdragen en lagere toeslagen. En tot slot kunnen nieuwe uitvoeringsbepalingen grote financi�le gevolgen gaan hebben voor bepaalde huishoudens. Deze simultane bewegingen houden het gevaar in dat de effecten van deze beleidswijzigingen ‘stapelen’ bij bepaalde huishoudens.

Belangrijke conclusies van het onderzoek zijn:
1. Bij bepaalde huishoudens dreigen inkomensdalingen van tientallen procenten.
2. Deze inkomensdalingen treden vooral op bij huishoudens met lage inkomens die afhankelijk zijn van een of meerdere uitkeringen, bij huishoudens die te maken hebben met meerdere problemen (langdurige werkloosheid of uitkeringsafhankelijkheid, problematische schulden, contact met politie en justitie, psychische problemen, ernstige gezondheidsproblemen) en bij werkende minima met kinderen die ook gebruik moeten maken van zorg- en welzijnsvoorzieningen.
3. Deze huishoudens zijn vooral woonachtig in de grote en middelgrote steden.
4. De exacte omvang van het aantal kwetsbare huishoudens is momenteel nog niet goed vast te stellen.
5. De huishoudens zullen – indien mogelijk – hun gedrag gaan aanpassen; de gedragseffecten kunnen positief (betaald werk gaan verrichten, meer uren gaan werken, verminderen van zorgconsumptie) of negatief zijn (zwart werken, opzeggen kleine baantjes, zelfstandig gaan wonen om een uitkering te kunnen behouden, het mijden van nodige zorg).

De onderzoekers adviseren de gemeentebesturen om door middel van frequente signaleringssystemen de vinger aan de pols te houden en de effecten te gaan monitoren. Hierdoor kunnen tijdig maatregelen worden genomen als inwoners en huishoudens in de problemen dreigen te komen en een nog groter beslag op schaars gemeenschapsgeld en -voorzieningen gaan leggen.