Ewald Engelen: we praten in het politieke debat over de verkeerde dingen

‘Corona-shock geenszins einde neoliberalisme.’ Een gesprek met Ewald Engelen – YouTube

(tekst: De Nieuwe Wereld)

Ad Verbrugge in gesprek met hoogleraar financiële geografie Ewald Engelen over de coronacrisis en de economie. “We moeten radicaal breken met wat de afgelopen 40 jaar het paradigma van politiek en bestuur is geweest.” Binnenkort verschijnt het nieuwe boek van Engelen. Dat werk is ontstaan uit de onvrede over de hedendaagse discussies. “We praten in het publieke debat over de verkeerde dingen.” Volgens Engelen hebben de meeste problemen niet zozeer van doen met identiteit, maar veeleer met de mobiliteit van kapitaal. Dat heeft een veel grotere invloed op ons leven, onze instituties en ons welbevinden. “De vraag is: hoe kunnen de excessen die gepaard gaan met kapitaalmobiliteit tegengaan?”

Engelen neemt in dit verband expliciet de term ‘vals bewustzijn’ van Marx over: de slachtoffers van jarenlang neoliberalisme niet goed in de gaten hebben wat de eigen belangen zijn. Engelen vertelt dat neoliberalisme van de afgelopen jaren hand in hand gaat met technocratisering. Dat leidt tot een onttroning van de politiek. “Je kunt alles aflopen, maar je ziet dat het eigenlijk maar een doel heeft: ervoor zorgen dat afspraken over marktregels buiten het bereik van de representatieve democratie komen.” Dat leidt tot een grote versmalling van onze economische ideeën, zo stelt Engelen. “Andere vormen van kijken naar hoe een economische geordend zou kunnen worden zijn verregaand gemarginaliseerd.”

We kijken mathematisch naar economie en samenleving, en daarmee verdwijnen de onderliggende en langdurige dynamieken uit zicht. Nu tijdens de coronacrisis wordt meer dan eens betoogd dat de hele neoliberale periode ten einde loopt. Engelen: “Daar ben ik sceptisch over.” Hij wijst op het de verdeling van kapitaal door overheden wereldwijd, en zeker ook hier in Nederland. “Het grootkapitaal, en voornamelijk het vervuilende grootkapitaal hebben veel steun ontvangen.” Engelen verwacht dat de enorme tekorten weer bij de burger neergelegd zal worden. “Dat betekent dat we te maken gaan krijgen met een verscherping van het neoliberalisme in plaats van een ontmanteling.” Enkel een totaal andere koers, en daarmee ook een geheel andere vorm van wetenschap, kan verandering brengen. Engelen: “We moeten radicaal breken met wat de afgelopen 40 jaar het paradigma van politiek en bestuur is geweest. Er is altijd een mogelijkheid om dat te doen. En ik denk dat dat nu heel erg noodzakelijk is.”