Europese commissie: Nederland moet weidevogels beter beschermen

Foto-Weidevogelgebied Hounspolder bron Leeuwarder Courant

(tekst: persbericht)

Nederland moet weidevogels beter beschermen
 
Europese Commissie start inbreukprocedure tegen Nederlandse overheid
 
25 juli 2024
 
Nederland is als EU-lidstaat verplicht om weidevogels en hun leefgebied te beschermen op grond van de Vogelrichtlijn, maar komt al vele jaren zijn internationale verplichtingen niet na. Dat is de conclusie van de Europese Commissie, die op basis hiervan heeft besloten een inbreukprocedure − een juridische procedure vanwege het vermeend niet naleven van Europese wetgeving − te starten tegen de Nederlandse overheid. Een krachtig signaal, aldus Vogelbescherming, dat al jaren roept om actie voor de steeds verder afnemende weidevogels. “Er moet nu echt wat gebeuren voordat we de weidevogels voorgoed verliezen”, aldus Karsten Schipperheijn, directeur van Vogelbescherming Nederland.

Zorgwekkende afname

De Nederlandse aantallen van veel soorten weidevogels laten al vele jaren een zorgwekkende achteruitgang zien. Zo is de grutto – onze nationale vogel  –  in de afgelopen 50 jaar sterk in aantal gedaald, van 120.000 naar rond de 25.000. Terwijl Nederland als broedgebied internationaal van groot belang is voor de grutto en ons land daarom een internationale verantwoordelijkheid heeft om de soort voor uitsterven te behoeden. De belangrijkste oorzaak van deze daling van het aantal weidevogels ligt in de intensivering van de landbouw. Weidevogels, waaronder naast de grutto ook de kievit en veldleeuwerik, hebben grote aaneengesloten gebieden met extensief kruidenrijk grasland en vochtige grond nodig. Dit moet laat worden gemaaid, wanneer de jongen zijn uitgevlogen. Helaas zijn zulke gebieden voor een groot deel vervangen voor monotone graslanden waar het waterpeil laag wordt gehouden. Om het tij te keren zijn vergaande maatregelen nodig die de broedgebieden van weidevogels effectief helpen beschermen, waaronder het aanwijzen van gebieden voor de broedende weidevogels.

Reddingsplan is er, nu nog actie

In 2016 diende Vogelbescherming al een klacht in bij de Europese Commissie, omdat Nederland haar internationale verplichtingen ten aanzien van de bescherming van weidevogels en hun leefgebieden toen al stelselmatig niet nakwam. Sindsdien is de situatie voor de weidevogels verder verslechterd en is vanuit de Europese Commissie dus overgegaan tot een inbreukprocedure. Voor de bescherming van leefgebieden van vogels vereist de Vogelrichtlijn dat lidstaten van de Europese Unie speciale beschermingszones aanwijzen. Er liggen al plannen waar bescherming van weidevogels prioriteit heeft, zoals Aanvalsplan Grutto (2020). Vogelbescherming is een van de initiatiefnemers van dit reddingsplan, dat concrete aanbevelingen bevat om de grutto en zijn lotgenoten te doen terugkeren en behouden in ons boerenland en boeren hierbij (financieel) te ondersteunen. Een cruciaal onderdeel hiervan is echter het bieden van langjarige zekerheid aan boeren die willen meedoen. Ondanks herhaaldelijke oproepen heeft de overheid deze zekerheid nog steeds niet gerealiseerd. Boeren die juist hun steentje willen bijdragen aan weidevogelbeheer zijn hiervan de dupe, terwijl het draagvlak voor verduurzaming groot is, mits dit op basis van de juiste voorwaarden gebeurt.

Meer nodig

Schipperheijn van Vogelbescherming Nederland maakt zich ernstige zorgen over de grote afname van weidevogels. Toch denkt hij liever in mogelijkheden: “Laten we niet vergeten dat weidevogels boeren nodig hebben. Er zijn al veel boeren die zich dagelijks inzetten voor weidevogels, maar de overheid moet meer bieden om hen goed te ondersteunen en het aantal weidevogelvriendelijke boeren verder uit te breiden. Cruciaal is dat deze boeren langjarige contracten krijgen en geholpen worden bij de aankoop van grond om te extensiveren. Een groter stuk land om te laten begrazen dus, en met genoeg plek voor weidevogels om te broeden. Hiervoor zou structureel budget vrijgemaakt moeten worden. Boeren verdienen langjarige zekerheid en een gezond verdienmodel.”

Cultuurlandschap mét weidevogels

De Europese Commissie draagt Nederland met deze inbreukprocedure op om zijn internationale verplichtingen én verantwoordelijkheid ten aanzien van weidevogels alsnog na te komen. Dit kan zelfs leiden tot een veroordeling door het Europese Hof van Justitie, waarbij de procedure meerdere jaren kan duren. Tot nu toe kwamen de meeste inbreukprocedures tegen de Nederlandse staat niet tot aan het Europese Hof van Justitie. Het gros is tijdig opgelost omdat de betreffende Europese regel alsnog op een goede manier werd ingevoerd, al dan niet met hulp van de Commissie. Schipperheijn: “We hopen dat het ook bij deze zaak niet zover hoeft te komen. Vanuit Vogelbescherming werken we graag mee aan oplossingen. Daarbij hebben we liever dat de Nederlandse overheid actie onderneemt omdat ze zelf ook inziet dat het zo niet meer kan. Samen moeten we de plannen realiseren en een cultuurlandschap mét weidevogels in ere herstellen. De Nederlandse overheid is aan zet, alle ogen zijn nu gericht op het Regeerprogram. Er moet nu wat gebeuren voordat het te laat is voor de weidevogels.”