De gevaarlijke verleiding van het basisinkomen

(tekst: fragment uit boekje Overleven in de Bijstand, gesprekken met Leeuwarder bijstandsgerechtigden)

De gevaarlijke verleiding van het basisinkomen
Was een basisinkomen tot voor kort nog een linkse hobby, inmiddels pleiten zelfs min of meer vooraanstaande leden van de VVD als Ger Jaarsma voor de invoering ervan. Het klinkt ook aantrekkelijk, zeker voor mensen met een bijstandsuitkering die het eeuwige getreiter door de gemeente spuugzat zijn. Voortaan elke maand een vast bedrag op de bankrekening, geen controles meer door Sociale Zaken, geen zinloze en irritante reïntegratietrajecten en wanneer je op Marktplaats iets verkoopt, krijg je niet langer gedonder met de gemeente. Wat kun je daar nu eigenlijk op tégen hebben?

Toch zijn er tegen een basisinkomen wel degelijk de nodige bezwaren in te brengen. Hieronder een paar redenen om tégen invoering van een basisinkomen te zijn.

1 De betaalbaarheid. Uit het basisinkomen zouden alle vaste lasten betaald moeten worden. Dat betekent dat ook alle toeslagen — inclusief de zorg- en huurtoeslag — zouden moeten verdwijnen. Het basisinkomen moet dus hoger zijn dan de huidige bijstand, anders schiet niemand er iets mee op. Leuk wanneer je niet naar een zinloos reïntegratietraject hoeft, maar wanneer je als gevolg daarvan de huur niet meer kunt betalen, raak je van de regen in de drup. De schattingen over de kosten van de invoering van een basisinkomen lopen uiteen, maar een voorzichtige schatting is dat er voor invoering van een basisinkomen op AOW-niveau 180 miljard euro nodig is. Aan sociale zekerheid — exclusief gezondheidszorg — besteden we in Nederland jaarlijks 73, 2 miljard euro. We hebben dus een gat van 107 miljard euro dat we moeten dichten.

Hoe doen we dit? Ik zie geen andere mogelijkheid dan via een forse lastenverzwaring. Dat kan linksom, via een verhoging van de vermogensbelasting, of rechtsom, via een verhoging van de BTW. Een verhoging van de BTW raakt juist de mensen met een laag inkomen het hardst, aangezien die immers een groter deel van hun inkomen besteden aan eerste levensbehoeften. Het zit er dus dik in dat als gevolg van de invoering van een basisinkomen, de lage inkomens er uiteindelijk financieel op achteruit gaan. Linksom of rechtsom leidt de invoering van een basisinkomen hoe dan ook tot hogere lasten.

2 Mensen met een andere uitkering dan de bijstand gaan erop achteruit.

WAO en WW zijn nu normaal gesproken aanmerkelijk hoger dan de WWB en de AOW. Het basisinkomen gaat echter ook de WW en de WAO vervangen. Dat betekent dat de huidige WAO’ers er fors op achteruit gaan. Het betekent ook dat je na ontslag geen recht meer kunt doen gelden op WW, maar je meteen op een inkomen terugvalt dat nauwelijks hoger is dan de huidige bijstand.

3 Met de invoering van een basisinkomen verdwijnt de verzorgingsstaat — voorgoed.

De prijs voor de invoering van een basisinkomen is de opheffing van de verzorgingsstaat. Wat meteen verklaart waarom tegenwoordig ook rechtse politici vóór invoering van een basisinkomen zijn. Het stelsel van sociale zekerheid dat we nu kennen, verdwijnt en wordt vervangen door het basisinkomen. Dat basisinkomen wordt misschien weer teruggedraaid, zeker wanneer het duurder blijkt uit te vallen dan gedacht. Maar het afschaffen van de verzorgingsstaat wordt gegarandeerd niet teruggedraaid. Bedenk je ook dat in tegenstelling tot wat de meeste politieke partijen inmiddels beweren, de verzorgingsstaat niet onbetaalbaar dreigt te worden. Het probleem is niet de onbetaalbaarheid van de verzorgingsstaat, maar de steeds schever wordende verdeling van inkomsten. Is het niet verstandiger te vechten voor het behoud van de verworvenheden

van de verzorgingsstaat die daadwerkelijk bewezen hebben te werken, in plaats van onze energie te steken in een alternatief dat vooralsnog niet bewezen heeft zelfs maar te kunnen werken? Gaan we geen spijt krijgen van het afschaffen van de verzorgingsstaat, een verzorgingsstaat die — eenmaal afgeschaft — nooit weer terugkomt? Hoe verleidelijk het vooruitzicht van eenonvoorwaardelijk basisinkomen ook is, met het loskoppelen van inkomen en arbeid, mij lijkt het dat we nog maar eens goed na moeten denken voordat we het idee omhelzen.
Pyt van der Galiën