Coronacrisis hakt er flink in bij gemeente Leeuwarden

door Jeroen Boogaard – in Raad op 1 praten we verder over de financiën van de gemeente Leeuwarden met Roel Sluiter (burgemeester Harlingen en oud-wethouder van Leeuwarden), Erica Verdegaal (econoom en publicist) en Nanne de Jong (schuldhulpverlening). Raad op 1 is live te volgen op deze site: a.s. woensdag vanaf 19.30 uur.

Coronacrisis hakt er flink in bij gemeente Leeuwarden

Door de coronacrisis stapelen de geldproblemen zich op voor Leeuwarden. De reserves slinken zo snel dat deze door de kritische ondergrens dreigen te zakken. Alleen harde bezuinigingen kunnen het tij nog keren.

Het college kon onlangs een mooie, sluitende begroting aan de gemeenteraad aanbieden. Hierin staan de geraamde inkomsten en uitgaven van de gemeente Leeuwarden voor de periode 2021-2024. Dankzij dalende lasten laat de begroting elk jaar een keurig overschot zien. Bovendien gaat de gemeente er vanuit dat ze ook na 2021 nog extra rijksmiddelen voor jeugdzorg krijgt. Hiervoor is een stelpost opgenomen van €2,7 miljoen. Zonder deze onzekere steun is de begroting niet sluitend. De algemene reserve verdubbelt bijna van €18,7 miljoen eind dit jaar naar €35,4 miljoen eind 2024. De gemeente zou daarmee breken met haar dubieuze beleid de reserves stelselmatig af te romen om de begroting sluitend te maken.

Maar erg realistisch zijn deze prognoses niet. Met het uitbreken van de tweede coronagolf is de begroting alweer gedateerd. De gemeente brengt de schade van de pandemie regelmatig in kaart via een coronamonitor. In de ‘midterm review’ (MTR) van 25 augustus is een eerste schatting gemaakt en vervolgens is dit besproken in de raad. De coronaschade kon niet meer in de begroting worden opgenomen maar is fors en loopt bovendien steeds verder op. In juni werd de schade voor dit jaar door de gemeente nog geschat op €2,72 miljoen. In de MTR werd een bedrag genoemd van €3,4 miljoen en de meest recente schatting is een schadepost van €3,78 miljoen. Denk aan het mislopen van parkeeropbrengsten en toeristenbelasting, extra kosten om de dienstverlening coronabestendig te maken en meer uitgaven voor bijstand.

Plundering spaarpot

De voorstellen in de MTR zijn verwerkt in de eerste begrotingswijziging, die onlangs in de raad is besproken. Dat betekent dat €3,4 miljoen van de coronaschade direct ten laste komt van de algemene reserve. Voor de overige €0,4 miljoen put de gemeente uit een potje van het Rijk ter compensatie van gederfde parkeeropbrengsten. De stad heeft belangen in een aantal parkeergarages, die door minder bezoekers hun inkomsten zien teruglopen. Naast de rijksbijdrage zal de gemeente de omzetderving opvangen door in te teren op het eigen vermogen van de parkeergarages.

De algemene reserve loopt dit jaar terug naar €15,3 miljoen en zal door de tweede coronagolf nog wel eens verder kunnen slinken. De gemeente staat verder niet stil bij de gevolgen van de coronacrisis voor belangrijke financiële kengetallen. Duidelijk is dat het eigen vermogen verder zal krimpen. In de begroting wordt rekening gehouden met een daling van het eigen vermogen van €63,6 miljoen in 2019 naar €40,6 miljoen in 2020. Maar rekening houdende met de coronaschade van €3,4 miljoen komt het eigen vermogen uit op €37,2 miljoen en daalt de solvabiliteit naar slechts 5,5%. De solvabiliteit geeft de verhouding weer tussen het eigen vermogen en het totale vermogen. Bij een solvabiliteit van minder dan 20% zitten gemeenten in de gevarenzone.

Extra investeringen

Deze penibele financiële positie weerhoudt het college er niet van om flink te blijven investeren. Sterker nog, onder het mom van ‘sterker uit de crisis’ wordt er de komende twee jaar incidenteel €6,7 miljoen uitgetrokken voor de uitvoering van het collegeprogramma. Zoals al eerder in Liwwadders is besproken, moeten de extra bestedingen ervoor zorgen dat de gemeente ‘socialer, innovatiever en groener’ uit deze periode komt. Aan bezuinigen doet de gemeente nauwelijks: ‘In deze lastige periode willen we de woonlasten voor onze inwoners en ondernemers niet extra verzwaren. We vinden het niet gepast nog verder te snijden in de ondersteuning van kwetsbare mensen’, aldus de gemeente. Het eerder voorgestelde ombuigingspakket van circa €8 miljoen is fors neerwaarts bijgesteld naar €2,13 miljoen.

Daarmee neemt het college een groot risico, want ze zal de magere buffers opnieuw moeten aanspreken. De geplande extra uitgaven van €6,7 miljoen komen namelijk ten laste van de algemene reserve, net als €1,5 miljoen ter overbrugging van de periode tussen de bezuinigingen en nieuwe bestedingen. In de begrotingsaanpassing zit daarom een verwachte daling van de algemene reserve met €8 miljoen in 2021. Die zal dan richting de €10 miljoen teruglopen, de kritische ondergrens die de gemeente hanteert. In de voorjaarsnota werd nog gesproken over het optrekken van het gewenste minimum naar €11 miljoen. Zoals het er nu naar uitziet daalt het eigen vermogen volgend jaar naar circa €30 miljoen en de solvabiliteit naar 4,5%.

Balansrisico’s

Kortom: de gemeente benut volledig de incidentele ruimte die de algemene reserve biedt om extra te investeren. Dat is geen prudent beleid. Door de nieuwe lockdownmaatregelen zal de coronaschade immers verder oplopen. Ook in 2021 zal er ongetwijfeld nog flinke schade zijn, terwijl hiervoor een budget van slechts €1 miljoen is gereserveerd. Het college gaat ervan uit dat nieuwe tegenvallers kunnen worden opgevangen met compensatiegeld van de rijksoverheid. Na aftrek van de compensatie derving parkeeropbrengsten is er nog €7,2 miljoen aan compensatiemiddelen beschikbaar. Dat lijkt voldoende, maar de gemeente heeft nogal wat garantstellingen en leningen verstrekt aan bedrijven. Als deze partijen niet meer aan hun verplichtingen kunnen voldoen, dan verliest de gemeente maximaal €31,9 mln.

Hoewel de kans hierop klein is, houdt de gemeente wel degelijk rekening met oninbare vorderingen. In de correspondentie met de raad wordt een aantal specifieke risico’s genoemd. Zoals de gevolgen van het stilleggen van de bedrijfsactiviteiten van de sociale werkvoorziening Caparis NV, waarop de gemeente een kredietrisico heeft van €3,8 miljoen. Ook staat de gemeente volgens het jaarverslag garant voor leningen van in totaal €12,7 miljoen aan BV Sport, dat de gemeentelijke sportaccommodaties beheert. BV Sport stevent dit jaar af op een aanzienlijk exploitatietekort en heeft een magere solvabiliteit. Aangezien de gemeente ook eigenaar is van dit bedrijf zal ze waarschijnlijk het eigen vermogen moeten aanvullen. Verder lijdt stadsschouwburg De Harmonie dit jaar een fors verlies, zelfs met overheidssteun. De gemeente moet de exploitatietekorten aanvullen. Een ingrijpende herstructurering is zeker niet uitgesloten, waarschuwt de gemeente. Er wordt een fusie overwogen met het structureel verliesgevende poppodium Neushoorn. Er moet ongetwijfeld meer geld bij.

Conclusie

De gemeente mag al met al meer tegenwind verwachten en zal er daarom hard aan moeten werken om de financiële buffers weer aan te vullen. Lastenverzwaringen en bezuinigingen zijn na de coronacrisis onontkoombaar. Gezien de financiële problemen is de provincie Friesland de gemeente vorig jaar al intensief gaan volgen. De provincie zal niet tevreden zijn over de verdere uitholling van de reserves en een kritische blik werpen op het beperkte weerstandsvermogen. Zonder de eenmalige steun van het Rijk voor de tekorten in het sociaal domein zou Leeuwarden al onder preventief toezicht komen van de provincie. Dan zou de provincie het financieel voor het zeggen krijgen in Leeuwarden. Met dank aan gemeentelijk wanbeleid.

foto: Harrie Muis