Kritische notaris en autoliefhebber Douwe Postma – de notaris van de Verlengde Schrans – is overleden

Foto: Simon van der Woude

Kritische notaris en autoliefhebber Douwe Postma – de notaris van de Verlengde Schrans – is overleden.

=======================================

(eerder gepubliceerd in het Stadsblad Liwwadders)

Notaris Douwe Postma over bedreigingen en valse nota’s

‘We gaan de taxibranche achterna. Het is wildwest’

Het rommelt in de notariswereld. De eens zo gezaghebbende notaris tuimelt langzaamaan van zijn voetstuk. Ongeruste werknemers sturen noodkreten rond en een Rabobank verkondigt openlijk dat er in Friesland zeker tien kantoren zullen omvallen. Wat is er aan de hand? ‘We gaan de taxibranche achterna’, zo stelt notaris Douwe Postma, die met zijn eenmanskantoor aan de Verlengde Schrans in Leeuwarden zetelt.

Aan zijn lange tafel, met daarop het vertrouwde klokje om de akten op tijd te laten passeren, zucht Postma eens diep. Van nature is Postma een blijmoedig mens, maar wat hij de afgelopen jaren in zijn vakgebied voorbij heeft zien komen heeft zijn haren te berge doen rijzen. Over en weer worden zelfs bedreigingen geuit.

De broodnijd onder notarissen heeft hiermee volgens Postma een dieptepunt bereikt. De klant wordt, net als in een deel van de bankensector, als prooi gezien. Hoe kunnen we het meest aan de klant verdienen, staat tegenwoordig centraal, in plaats van hoe dienstbaar kunnen we zijn voor onze cliënt. Door de tarievenstrijd wordt bezuinigd op personeel en wat daar nog aan overblijft op salaris. Hier en daar beklagen medewerkers zich anoniem over het al jaren uitblijven van een loonsverhoging. Op sommige kantoren is zelfs een prijscompensatie niet meer aan de orde. Postma ziet de verloedering van zijn vak met lede ogen aan: ‘Er worden zaken in rekening gebracht waarvoor geen prestatie geleverd is.’

Postma heeft zijn informatie uit de eerste hand. In de afwikkeling van een privé-zaak rond het overlijden van de echtgenoot van zijn huidige vrouw maakte hij het nota bene zelf mee dat een Leeuwarder notaris haar zaken in rekening bracht waarvoor geen arbeid was verricht. ‘Toen ik die notaris hiermee confronteerde moest hij toegeven dat ik gelijk had. Hij zag het niet als opzet, maar als een fout van een medewerker. Het huilen stond hem nader dan het lachen. Veel kantoren verkopen akten die de klant niet nodig heeft. Dan gaat het om bijvoorbeeld verklaring van executele, maar ook van testamenten in gevallen waarin het wettelijk erfrecht al voorziet.’ Postma heeft er geen goed woord voor over.

Postma geeft aan dat de nood wel erg hoog is wanneer je als notariskantoor fouten, vergissingen en halve waarheden niet de baas blijft. Hoe zal dat gaan bij klanten die zich volledig verlaten op de statuur van de dienstverlener, waarbij het vertrouwen als hoogste goed geldt? ‘Het vak is aan het verloederen. Ik zie reclame van notarissen die bij akten gratis cadeaus aanbieden. Gratis? Wat je gratis weggeeft, moet je aan de andere kant terughalen.’ Een goedkope notaris kan een strop opleveren. ‘Makelaars zijn zich daar ook van bewust. Je kunt erop wachten dat een koopsom of hypotheekgeld niet daar terechtkomt waar het moet zijn. Vroeger kon je als klant terugvallen op het Voorzieningenfonds, een pot waarin notarissen bijdragen stortten, maar de goeden willen nu niet meer voor de slechten betalen.’

Ook op het zelfregulerend vermogen van de beroepsgroep komt steeds meer kritiek. ‘Dat is helemaal uit de tijd. Dat tuchtrecht klopt niet. Je ziet notarissen oordelen over collega’s die dichtbij hen staan. Dat kan niet. Het is haat en nijd. In die sfeer zitten we nu. Het is wildwest. Kantoren die hun financiën niet op orde hebben komen in de verleiding om aan de derdengelden te zitten, oftewel geld van hun cliënten. Dat is een doodzonde in ons vak, maar het gebeurt. In Friesland zijn notarissen geschorst omdat ze niet aan de bewaringseis konden voldoen. Een vijfde van alle notariskantoren staat onder verscherpt financieel toezicht. Ongehoord.’

Zo’n tien jaar geleden veranderde er veel in het notariaat. De notarisplaatsen waren in het hele land keurig verdeeld. De Centrale Standplaatsencommissie verdeelde de plaatsen na zorgvuldig onderzoek op basis van behoefte. Op basis van wijsheid werd er gekozen Vergelijkbaar met het overleg achter gesloten deuren in de raadkamer van de gerechtshoven. In de geest van de liberalisering moest dit systeem op de helling. Postma: ‘Ik hoor het toenmalig PvdA-staatssecretaris Rick van der Ploeg nog zeggen: ‘we krijgen het notariaat wel op zijn kont’. Dat is hem aardig gelukt. Hij had een hekel aan veelverdieners.’

‘In Leeuwarden was het tot die datum overzichtelijk, net als elders in het land. Ik had collega’s: notarissen Ernest de Lange, Wiebe Adema, Geert Gast, Hielke Wierda, Wibo van Terwisscha en Koos Rademakers. Ik was in 1989 benoemd onder goedkeuring van een onderzoek van de standplaatsencommissie. Sinds de nieuwe notariswet in 1999 werd ingevoerd is er veel veranderd. De spoeling werd dun, de markt is stuk. Ik snap niet waarom dit werd doorgevoerd. Wij zijn het enige land in Europa dat dit heeft gedaan. We waren een toonbeeld voor anderen, die bij ons kwamen vragen hoe we het hier zo goed hadden geregeld. Het Latijns notariaat bouwen we op in Hongarije, hier breken we het af. Ook ons kadaster en de makelaardij zijn een voorbeeld voor andere landen.’

Postma beseft dat het notariaat gouden tijden beleefde, zeker in de tijd van de hoge huizenprijzen. ‘Dat is zeker zo. Daar hebben kantoren goed van geprofiteerd en gereserveerd voor slechtere jaren, maar uiteindelijk komt de concurrentie het vak niet ten goede. Dat vak is omgeven met een zorgvuldige behandeling van zaken die je niet dagelijks regelt. Je moet kunnen werken in de oase van rust en zekerheid. Je had in de periode voor de vrijstelling ook chique armoede. Je had erbij, als ze drie kanten van het papier konden beschrijven, dan deden ze het. Ik adviseer klanten niet rijk dood te gaan en zal dat dus zelf ook niet willen.’

Andries Veldman