Als Peter midden in de nacht een idee heeft, stapt hij uit bed laat zijn eega Hermien links liggen

(Ook in deze winter weer warme verhalen opgediept uit ons archief; januari 2011)

Ideeënman Peter de Haan

‘De politiek zit in de machinekamer, maar is nergens zonder de matrozen’

‘Als er verse sneeuw ligt, wrijf ik mij in mijn handen: heerlijk vind ik dat! Ik veeg dan mijn stoepje schoon en ook dat van mijn buren.’ Peter de Haan is begaan met Leeuwarden. Hij schrijft erover in het Stadsblad Liwwadders. Maar dat niet alleen. De Haan stort waar hij maar kan zeeën van ideeën en suggesties over zijn lezers uit en roert zich vol verve in politieke discussies. Bij zijn afscheid als top-ambtenaar van de provincie Fryslân werd zelfs een heus symposium aan De Haan’s suggesties gewijd. De fine fleur van bestuurlijk Nederland draafde op om over De Haan’s schrijfsels de loftrompet te steken en tegelijk van commentaar te voorzien. ‘Ach, dat fyn ik wel leuk juh.’

‘Als ik van mijn werk naar huis fiets en ik zie glas op straat liggen of een lantaarnpaal die niet werkt, dan stap ik direct achter mijn computer en vul het klachtenformulier van de gemeente Leeuwarden in. Een dag later kijk ik weer en dan is het opgeruimd. Dat werkt fantastisch!’ In de woonkamer van De Haan in Huizum Dorp, vertelt hij het ene enthousiaste verhaal na het andere. Achtendertig jaar bij de provinciale baas hebben bij hem geen zichtbare sporen achtergelaten. Als het mocht plakte hij er voor hetzelfde geld er een aantal jaren aan vast. Het is een fantastische werkgever, zo schrijft hij in een van zijn columns dat naar aanleiding van zijn vertrek verscheen. De columns zijn gebundeld in het boekje Lang Leve Liwwadden, gratis down te loaden op de website www.liwwadders.nl

‘Zou het zo zijn dat ik met die meldingen een voorkeursbehandeling krijg? Ah, nee juh, daar geloof ik niet in. Probeer het zelf maar. Nee, je moet niet bellen. Dat klachtennummer helpt niet. Niet bellen, maar via de mail een melding sturen en het is morgen geregeld.’ De Haan is een regelaar ten voeten uit. Dertien jaar lang was hij secretaris van de PvdA-afdeling Leeuwarden. De bestuurders Rijpma, Timmermans, Vlietstra; hij somt ze allemaal op. Taferelen heeft hij er mee beleefd. ‘Staatssecretaris Beelaerts van Blokland werd stevig aan zijn jasje getrokken om de renovatie van de Vegelinwijk te betalen.’ Hij is tegenwoordig bestuurslid van de Leeuwarder Poëzieroute (‘de stenen moeten nodig worden opgeknapt’) en zit maandelijks in een herencomité te wijsneuzen. In Franekeradeel is hij lid van de rekenkamercommissie en in het Bildt en Leeuwarderadeel van de bezwaar- en beroepscommissie. ‘Een soort rijdende rechter.’ Hij schreef daarnaast in allerlei bladen, waaronder het locale afdelingsblad de Rode Peper en het landelijke orgaan voor raads- en statenleden. ‘Dan gingen we op vakantie naar een van de Waddeneilanden en nam ik een aparte koffer mee met daarin mijn typemachine en de beleidsstukken van allerlei gemeenten in ons land. Pffffff. Die ging ik dan zitten lezen voor mijn column in dat blad. Het doel was om te kijken waar overeenkomsten lagen, dit om niet iedere keer het wiel opnieuw uit te vinden. Via mijn column adviseerde ik dan het landelijk bestuur van de partij.’ Op het partijbureau in Amsterdam zullen ze de oud-Bolswarder nog altijd scherp op het netvlies hebben staan.

Dichter bij huis is er nauwelijks een onderwerp te vinden waarover De Haan geen mening heeft. Als hij midden in de nacht een idee heeft, stapt hij uit bed laat zijn eega Hermien links liggen om zijn brainwave achter het toetsenbord uit te werken. Hij heeft er gewoon lol in, zo vertelt hij aan de etenstafel. ‘Ik doe het met plezier, net zoals ik altijd mijn werk met plezier heb gedaan. Dat gekanker op ambtenaren begrijp ik niet. Zoals ik de ambtenaren ken, zijn dat over het algemeen zeer betrokken mensen die met veel enthousiasme hun werk doen. Er heerst helemaal geen 8 tot 5 mentaliteit, zoals wel vaak wordt gedacht.’

De Haan had bij de provincie een tamelijk vrije rol, direct onder het college van gedeputeerde staten. Hij observeerde en droeg suggesties aan, de laatste jaren vooral over de projecten Fryske Fiersichten (economische ontwikkelingsprojecten) en de band met Friezen in Amerika. ‘De laatste acht jaar ben ik daar enorm mee bezig geweest. Ach nee juh, die dertig jaar daarvoor heb ik echt niet kunnen uitrusten hoor.’ Als ambtenaar moet je je plaats kennen, zo duidt De Haan zijn rol. ‘De essentie is dat je de politici moet laten scoren. Als je daar niet tegen kunt moet je een ander vak kiezen. Ik heb bijvoorbeeld de speech voor commissaris Nijpels geschreven die hij bij het bezoek van Máxima aan Leeuwarden uitsprak. Dat was een speech met allerlei verrassende feiten over de provincie. Hoeveel kilometer strand we wel niet hebben. Ik noem maar wat. Nijpels scoort daarmee en dan heb ik mijn werk goed gedaan.’

‘Tsja, tsja, tsja’, zo mompelt De Haan als hem gevraagd wordt waar de echte macht nu eigenlijk ligt en of het niet wat weinig is wat hij voor elkaar heeft gekregen. Die macht ligt toch voor een belangrijk deel bij de ambtenaren die soms wat meewarig het bestuurlijk circus aan zich voorbij laten trekken? ‘De politiek zit in de machinekamer, maar is nergens zonder de matrozen.’ Hij is niet echt verbaasd dat van de honderden suggesties die hij in zijn columns aandraagt zelfs vele voor de hand liggende niet zijn uitgevoerd. Dit terwijl Huizum Dorp, met haar bewoners, in vele ogen nog altijd een machtscentrum vormt in deze provincie. ‘Tsja, tsja, tsja’, zo klinkt het weer. ‘Ik tel mijn zegeningen. Must nog koffie?’

Leeuwarden zit een beetje tussen servet en tafellaken, zo constateert de oud-senior adviseur. Een stad van gemiste kansen is het geenszins. ‘De ‘ken ’t skele-mentaliteit’ doodt iedere creativiteit. Ik erger me eraan als Piter Wilkens dat lied op het podium van de Harmonie zingt, zoals tijdens de nieuwjaarsreceptie. Kijk eens naar de feiten in die in de Atlas van Nederland staan en dan zie je dat we het als stad helemaal zo gek nog niet doen. Natuurlijk moeten we op onze tellen passen. Groningen en Zwolle zijn onze echte concurrenten. We moeten vol inzetten op watertechnologie, daarin moeten we onderscheidend zijn. Het gevaar is wel dat wanneer de startsubsidies wegvallen de boel weer in elkaar stort. Colleges kijken helaas naar de korte termijn van hooguit vier jaar.’

Hij poneerde het instellen van een stadsdichter (‘de dichter moet terug’) en lanceerde het idee voor bebouwing van Goutum Noord. ‘Dat die nieuwkomers van destijds nu zoveel lawaai maken over hun nieuwe buren, daar begrijp ik helemaal geen snars van. Dat dorpsbelang van Goutum stelt zich op als gestaalde kaders. Ze zijn helemaal vergeten dat ze zelf ook eens indringers in Goutum waren.’ Over die invloed van burgers deelt De Haan in zijn boek ferme tikken uit. Hij vindt dat de gemeenteraad sneller in de benen moet komen voor tal van zaken. Men wacht te lijdzaam af terwijl vele onderwerpen om een oplossing schreeuwen. Hij is verbaasd te horen dat de nieuwkomers in de raad zich vrijwillig onderwerpen aan een mediatraining. ‘Is ut echt sú?’ De Haan vindt dat de zappende burger slecht wordt bediend, ook als het gaat om de reguliere pers. ‘Ik betrap mij erop dat ik steeds minder vaak naar Omrop Fryslân kijk of luister. Ze waren altijd al wat tegen Leeuwarden en kozen de gemakkelijke provinciale onderwerpen uit. Men doet bij de Omrop helemaal niks aan onderzoek. Eigen nieuws zie ik bijzonder weinig. Ik vind het erg slecht. Ik wil rugnummers zien! En dat de Leeuwarder Courant gestopt is met de stadspagina, snap je dat nou?’

Andries Veldman