Jentsje Popma: Ik zie de ooievaar nog niet boven de stad vliegen

Jentsje Popma

(Ook deze herfst enkele prachtige verhalen opgediept uit ons archief; een verhaal over Jentsje Popma, de onlangs overleden schilder, augustus 2002)

Jentsje Popma

‘Ik zie de ooievaar nog niet boven de stad vliegen’

Een protestschilder wil Jentsje Popma allerminst genoemd worden, maar getuige zijn zorg voor het milieu is dat etiket niet geheel onterecht. ‘’Een protestschilder? Nee, nee, nee. Ik ben in de eerste plaats schilder! Maar ik maak me wel zorgen om het milieu. De sloten zijn zo dood als een pier. Vroeger hoorde je daar een koor van kikkers. Ik zie de ooievaar nog niet boven de stad vliegen.’’

Popma (Zwolle, 1921) staat bekend om zijn monumentaal werk: glas in lood, glas in beton, gezandstraalde ramen en bouw-keramische reliëfs. Hij maakte portretten en beelden in brons en schildert nu vooral landschappen. De Leeuwarders kennen Jentsje Popma van zijn robuuste beelden van Piet Paaltjens en Anne Vondeling, van de paardebloem op het voormalige schoolgebouw Mariënburg (nu aan de muur van zijn atelier aan de Potmargewal) en van het beeld Het Anker aan een schoolgebouw bij het Vrijheidsplein. ‘’Zuster Leona van die school – het was vroeger de Nijverheidsschool voor katholieke meisjes – wilde graag een anker. Ik dacht: wat moet ik hier nou weer mee. Het is toch geen zeevaartschool?’’ Popma sloeg de bijbel op, las Marcus vier en kreeg inspiratie. ‘’Ik zag een Christusfiguur het geheven armen in een bootje staan en toen ik daar mee bezig was dacht ik: daar moet een aureool boven. Dat hoort erbij en, verrek, toen had ik ineens dat anker.’’

Jentsje Popma rolde na zijn afstuderen in 1950 van het ene werk in het andere. ‘’Het was de tijd van de wederopbouw. Je begon met ergens een steentje te maken en dan werd er gevraagd ‘doe je ook glas in lood’?’’ Zo ging het verder. Betonreliëfs, glas appliqués en sgraffitto’s volgden. In 1987 zette Popma een punt achter zijn monumentale werk en legde zich toe op het schilderen van landschappen. Ook zijn collega-kunstenaars spoorde hij aan om zich meer voor het landschap te interesseren. ‘’Op vakantie in Trier schrok ik van de bomen in de bossen. Het was augustus en er zat bijna geen blad meer in de toppen. Het volle bos van vroeger bestond niet meer.’’ Terug in Friesland zag hij ook hier het verval toenemen. Het landschap van Jetses en Jac. P. Thijsse veranderde snel. ‘’Ik heb mijn collega’s gevraagd hier aandacht aan te schenken. Zij waren voordien vooral gericht op het abstracte werk.’’

‘’Ik ben geen milieuactivist maar zie wel wat er om mij heen gebeurt. Nu wordt het natuurgebied de Bullepolder weer vol gebouwd voor de zeer rijken. Hendrik ten Hoeve dreigde zelfs de bewoners van Lekkum om de boorden van de Dokkumer Ee vol te bouwen als zij hun verzet tegen die bouw niet staakten. Dat had ik van hem niet verwacht. Ik neem hem dat zeer kwalijk.’’

De schilder die niet als milieuactivist te boek wil staan wijst op de folder met krantenkoppen die zijn nieuwe expositie in Museum Smallingerland in Drachten begeleid: ‘bladerdak in Europees bos steeds dunner’, ‘milieu wereldwijd in rap tempo achteruit’, ‘wetenschappers: tijd om aarde te redden raakt op’, ‘periode van superrampen breekt aan’. Hoezo geen activist? Popma: ‘’Ach, ik maak me er wel zorgen over. Er zit geen leven meer in de boerensloot, het is een riool.’’ Leidt zijn visie op het landschap en het bebouwen van de Bullepolder ook tot discussies met zijn broer, de bekende makelaar? Jentsje Popma pakt nogmaals de folder met de alarmerende krantenkoppen. ‘’Mien broer seit: ‘dat is net sa, ju. Dat sjochst ferkeard’.’’ Hij moet er bij grinniken.

Ondanks het verval kan de Leeuwarder landschapsschilder nog steeds genieten van de elementen zoals kleur, lijn, vorm, structuur, sfeer en monumentaliteit. Hij schildert en plein air, in het landschap. ‘’Dat buiten schilderen is nodig voor het perspectief en de kleur. Een foto laat niet zien wat het oog allemaal waarneemt. Je moet het landschap beleven. Ik kijk naar kleur en sfeer.’’

Andries Veldman

……………………………

Op tienjarige leeftijd gold Jentsje Popma als voorbeeld voor zijn medeleerlingen. ‘’Meester Van Noord van school 17 toonde mijn tekeningen aan de leerlingen van de andere klassen. Dan heb je al gauw iets van: dat kan ik dus.’’ Na de lagere school vervolgde Popma zijn opleiding aan de Academie voor Beeldende Kunst en Technische Wetenschappen in Rotterdam. ‘’Ik kwam daar in 1939. Ik heb daar alle bombardementen van de oorlog meegemaakt.’’ Na de oorlog zette Popma zijn studie voort aan de Rijksacademie in Amsterdam. Een van zijn eerste opdrachten die hij kreeg was het beeld van Pieter Stuyvesant voor de gemeente Weststellingwerf. Van 1960 tot 1985 gaf Popma les aan de Kunstacademie Minerva in Groningen. Samen met kunstenaars als David van Kampen, Sjoerd de Vries en musicus Willem Nijenhuis richtte Popma aan de Oostersingel galerie De Weerklank (1974-1990) op. Vanaf 1958 werkt Jentsje Popma in zijn atelier aan de Potmargewal.

foto: Simon van der Woude