Een onomkeerbare vergissing – Goutum en het land van Verschijn en Verdwijn

Foto: Harrie Muis

(tekst: groep bewoners Goutum)

Goutum en het land van Verschijn en Verdwijn

Terwijl bij bewoners in Goutum de zorgen over een onomkeerbare ontwikkeling ten zuiden van hun dorp toenemen, benut gemeente Leeuwarden de relatieve rust van de coronacrisis om voortvarend aan de slag te zijn met het buurtschap De Hem. Nu slingert er nog een meanderend slotenpatroon door de weilanden onder Goutum, onderdeel van een oorspronkelijk landschap dat sinds de middeleeuwen nagenoeg onaangetast is. Langs de Wirdumervaart ligt het poldertje de Houns, waar het monumentale Amerikaanse molentje de waterstand in één van de laatste stukjes vogelrijk gebied ten zuiden van Leeuwarden beheert. Niet alleen Goutumers zijn ongerust. Ook vereniging Milieudefensie is bezorgd over de plannen van Leeuwarden, net als de FNP in de gemeenteraad, de Vereniging Dorpsbelang en de stichting die het poldertje beheert. Gelijk hebben ze. Als niemand ingrijpt voltrekt zich stilzwijgend een onomkeerbare vergissing. De gemeente communiceert ondertussen vooral met potentiële kopers, de zogenaamde klankbordgroep met omwonenden lijkt vooral een ceremoniële uitlaatklep. En hoewel de procedures over de nieuwe wijk nog moeten beginnen, hangen bij de Overijsselselaan de borden al waarop De Hem is aangeven. De wethouder is kennelijk overtuigd van zijn keuzes en marcheert stevig door. Dat is jammer, het College zou moeten kiezen voor kwaliteit en die combineren met een veerkrachtig en biodivers landschap.

De illusie van het Friese dorp

Overigens is die communicatie met mogelijke nieuwe bewoners ook maar relatief. De gemeente verkoopt hen vooral illusies over een idyllische woonomgeving die uit nieuwe dorpjes bestaat en die de ruimte en openheid van oorspronkelijke Friese dorpen zouden ademen. Het verkoopt lekker en die ambitie was er wellicht ooit, maar de zichtbare praktijk is een heel andere. Sluipenderwijs groeit een gebied met een grote woningdichtheid en een uitgebreide stadse infrastructuur, waarin voor het Friese ruimtegevoel niet zo heel veel plek is. De bomen die er zijn staan in tuinen en de stukjes groen tussen de woonkernen zijn niet om in te struinen, maar om vanaf het asfalt te bekijken. En het is leeg groen, leven zit er nauwelijks in, op een enkele haas na die gestrest een heenkomen zoekt. De bebouwing van De Klamp, die aan beide zijden van de Wergeasterdyk wordt ontwikkeld, en het zometeen uit te rollen buurtschap Unia, ontdoet de groene long onder Goutum van z’n laatste stukje landelijke karakter. In de eigen plannen noemt Leeuwarden dat de ‘fasegewijze verovering van de Wergeasterdyk’. Voor wie de illusie nog droomde dat je daar landelijk gaat wonen: dat is maar heel erg tijdelijk. Wie straks uit de zuidelijke wijken van Leeuwarden het landelijke groen zoekt zal eerst op fiets Swichum en Wirdum moeten bereiken en passeren.

Ambtelijke voortvarendheid inruilen voor bestuurlijke visie

Tenzij…tenzij de gemeente onder invloed van de tijd en goede adviezen tot andere inzichten komt. Als het College B&W besluit zich niet te laten leiden door ambtelijke voortvarendheid over eenmaal gemaakte keuzes, maar het aandurft om een visie te hebben die de omgevingskwaliteit van Leeuwarden een echte impuls geeft. Voor huidige bewoners, voor nieuwe bewoners, voor landschap en cultuurhistorie en voor de kwetsbare natuur. Als er economische waarde wordt toegekend aan natuur en buitenbeleving, niet alleen aan opbrengst uit grondverkoop voor huizenbouw. Een hele rare gedachte is dat trouwens helemaal niet, want Leeuwarden profileert zich graag als duurzame en groene stad. Als stad die actief bezig is met klimaatbeleid en die inwoners van alle leeftijden wil laten beleven hoe belangrijk het is om een groene omgeving te hebben. Een blauwe zone zelfs, zo’n plek op aarde waar mensen gezonder en gelukkiger zijn en ouder worden omdat het er zo groen en
gezond is. De gemeente heeft nu nog alle gelegenheid om zulk voortschrijdend inzicht te benutten en betere keuzes te maken voor de ontwikkelingen in Leeuwarden Zuid.

Herwaardering van de groene long

In de oorspronkelijke weilanden direct ten zuiden van Goutum klinkt in deze tijd van het jaar een kakafonie aan vogelgeluiden. Scholeksters, kieviten, grutto’s, reigers vinden er een geweldige omgeving om te foerageren en te nestelen. Veel minder al dan 10 jaar geleden, dat wel. Maar langs de Hounsdyk kun je heerlijk fietsen en wandelen om daar van te genieten. Net zoals wanneer je via de dorpskern van Goutum de bebouwde kom verlaat en langs de Wergeasterdyk gaat, de weg die al historisch lang een landelijke verbindingsweg is tussen Goutum en de omliggende dorpen. Een groene long waarlangs fietsers en wandelaars al jarenlang het buitengebied intrekken, of waarlangs ze naar Leeuwarden fietsen als ze in Wergea of Wirdum wonen. De recreatieve functie van die weg heeft nog meer aan betekenis gewonnen nu Techum, De Klamp, Wiarda en Goutum Súd zijn ontwikkeld en Unia op de kaart staat. Mensen trekken er graag en in grote getale op uit om te sporten, wandelen, fietsen, de hond uit te laten. De huidige crisis lijkt die behoefte aan gezonde en mooie buitenruimte alleen maar te versterken. Het is druk op de paden onder Goutum, de behoefte om te ademen in de groene ruimte groeit. Gisteren was er weer even zo’n beeld zoals het hoort: een groepje kinderen dat de fiets in de berm gooide en urenlang speelde in het weiland.

Ontwikkelen met een groen hart

Kan er dan niets meer onder Goutum? Natuurlijk wel. De Klamp is vol in aanbouw, Unia komt er aan en als dat is gerealiseerd staan er een flinke buurtschappen op de kaart. Met een stedelijk karakter, dat wel, maar met in de nabije omgeving een grote groene binnenruimte, een groen hart, om natuur en landschap te beleven. Als je tenminste zou besluiten om De Hem niet te realiseren. Hoe prachtig zou het zijn om van de polder en de weilanden tussen Goutum, Wiarda en De Klamp een prachtig stuk natuur te realiseren! Niet alleen een gouden locatie voor de vele vogels die er nu zijn, maar ook een plek voor natuurontwikkeling, waterberging en insecten. Een plek waar je natuurbeleving maximaal mogelijk kunt maken. Zoals het hoort in de ambities die grootschalige nieuwbouw koppelen een aan een landelijke en dorpse identiteit. Vanaf de Wergeasterdyk kunnen ‘zwerfpaden’ het gebied in leiden, die stoppen op een veilige afstand van het vogelrijke, natte gebied. Zulke paden kunnen er ook zijn vanaf de ontsluitingsweg die nu is aangelegd langs fase 2 van De Klamp. Wellicht met een parkeerplaats, om van daar uit te voet het gebied te verkennen. Je zou er een vogelkijkhut kunnen realiseren, de weilanden laten verschralen, wilgenbosjes laten groeien, zodat de groeiende behoefte aan het genieten van natuur maximaal vorm krijgt voor de bewoners van de buurtschappen én voor de bewoners uit de zuidelijke stadswijken, zoals Nijlân en Aldlân. Voor de scholen in Techum, De Klamp en Goutum ontstaat er een buitenlokaal waar je jonge kinderen kunt laten spelen en leren van en met de natuur. Op die manier kun je een kleine natuurlijke parel koesteren, net zoals het Leeuwarder Bos aan de andere kant van de stad er één is. Ook zuid-Leeuwarden heeft recht op een échte groen gebied, met echte natuur, dat toegankelijk is.

Vereniging Dorpsbelang Goutum heeft het gemeentebestuur opgeroepen om de voorgenomen ontwikkeling te heroverwegen en eerst te gaan bouwen aan de overzijde van de Overijsselselaan. Met de voorbelasting van de grond zijn ze daar immers al begonnen en de natuurwaarden in de rijk bemeste landerijen tussen het spoor en de Haak zijn er laag. Dat is een belangrijke oproep die veel maatschappelijke steun verdient. De gemeente heeft er vooralsnog geen oren naar. Ze organiseert deze week een digi-event waarin men mag meedenken over De Hem. Landelijk wonen met alle
voordelen van de stad, zo heet het steeds. Maar feitelijk verkoopt Leeuwarden louter illusies. Het is een land van Verschijn en Verdwijn: een kwetsbaar en rijk landschap wordt geofferd voor nóg een aantal kavels. Doe dat niet, voeg met een groen hart kwaliteit toe aan De Zuidlanden. De parel ligt er.

We zijn benieuwd naar uw reactie!

Met vriendelijke groet,

Jeltina Faber Wim Faber Margreet Jorritsma Foppe Jorritsma Renske Kramer Murk Miedema Saskia Evertsen Jaap Jepma

Goutum, 7 mei 2020

foto: Harrie Muis