Stel altijd de vraag: hoe groot is het voorspellend vermogen van uw model?

(tekst: Wietse Elzinga)

Autoriteitsargument

March 28, 2020

Waag het niet kritiek te hebben op het RIVM. Leken die geen verstand hebben van de wiskunde achter een epidemie moeten gewoon hun mond houden.

Opmerkelijke opvatting die te lezen valt op http://www.volkskrant.nl/columns-opinie/opinie-het-is-terecht-dat-het-kabinet-blind-vertrouwt-op-de-wiskundige-kennis-van-het-rivm~b2c81039/ . Een bedenkelijk staaltje redeneren op basis van een autoriteitsargument. Pas wanneer je kennis hebt genomen van de inhoud van een peperduur boek mag je meepraten. Toegegeven, de wiskunde achter de verspreiding van een ziekte is niet van het type dat op middelbare scholen wordt gegeven. Enige kennis van zogeheten differentiaalvergelijkingen is een basisvereiste, gelukkig kunnen we dankzij de auteurs van het boek Agent-Based-Modelling and Geographical Information Systems eventjes zonder. Hun boek wordt op de website http://abmgis.org ondersteund door talrijke hulpbronnen. Ik heb op het linkje geklikt onderaan de samenvatting van hoofdstuk 11 over het modelleren van de verspreiding van ziektes. Er ging een wereld voor mij open. Een model is een vereenvoudiging van de werkelijkheid met als doel om voorspellingen over de toekomst te kunnen doen. Sommige aspecten van de realiteit vinden hun weg richting een model, met het oog op het beoogde doel worden irrelevante zaken weggelaten. Vaak kun je op meerdere manieren een model maken afhankelijk van de gebruikte modelleertechniek.

De auteurs van het bovengenoemde boek hebben op vier verschillende manieren de verspreiding van een ziekte gemodelleerd. Voor het uitvoeren van de modellen is software nodig die te vinden is op http://ccl.northwestern.edu/netlogo/ , de modellen zelf zijn te vinden via het linkje onder hoofdstuk 11. In principe kan nu iedereen tegen nul komma nul kosten die modellen met elkaar vergelijken, wie net als ik een beetje gemakzuchtig is raadpleegt de sheets die je kunt gebruiken bij een presentatie ten behoeve van bijvoorbeeld een college. Verwacht van de sheets niet al te veel qua uitleg over de verschillende modelleertechnieken, zonder (mondelinge) toelichting veel te cryptisch voor niet-ingewijden. Het gaat om een van de laatste sheets waarbij de uitkomsten van de vier modellen met elkaar worden vergeleken: op de lange termijn zijn de verschillen niet groot, de korte termijn verschillen zijn aanzienlijk. Kortom, het voorspellend vermogen van een model voor de verspreiding van een ziekte wordt sterk bepaald door de gebruikte modelleertechniek. Ook leken kunnen dit dankzij de auteurs van het genoemde boek met eigen ogen zien.

Politici doen er verstandig aan om niet blind te vertrouwen op de modellen van wetenschappers, stel altijd de vraag: hoe groot is het voorspellend vermogen van uw model? Modellen met de voorspellende kracht van een natte vinger zijn onbruikbaar. Merk op dat modellen gevalideerd moeten worden, d.w.z. getoetst moeten worden aan de realiteit. Op dit moment wordt op tal van plaatsen geen deugdelijke administratie gevoerd, er kan geen enkel model getoetst worden. Erg amateuristisch allemaal. Het zou de auteurs van het ingezonden stuk in de Volkskrant gesierd hebben om leken wijzer te maken in plaats van ze af te schepen met een elitair autoriteitsargument. Kennelijk doen ze maar wat bij het RIVM, maar is het niet de bedoeling dat we dat doorhebben.

foto: Harrie Muis