PvdA wil mega schaatsbaan als duurzaam toeristisch paradepaardje

(tekst: PvdA Leeuwarden)

Schaatsbaan Leeuwarden

Toeristisch paradepaardje van duurzaam Frysl�n

Aanleiding: Frysl�n on Ice

Begin januari hebben we kunnen zien hoe graag Nederlanders schaatsen. Ook in Frysl�n zagen vaarten, meren en ondergelopen polders weer zwart van de mensen. Het leverde prachtige plaatjes op. Maar hoe lang zien we die beelden nog? De kans op strenge winters neemt af, zo zeggen weerdeskundigen. En daarmee op buiten schaatsen.

Jammer natuurlijk. Maar wat kunnen we er aan doen? Het klimaat kunnen we niet zomaar veranderen. Maar kunstmatig ijs maken voor een opluchtbaan, dat kunnen we wel. De PvdA-fractie wil een onderzoek naar de verschillende mogelijkheden op dit gebied voor Leeuwarden. Leeuwarden is start- en finishplaats van het grootste schaatsevenement ter wereld, de Elfstedentocht. Bovendien zijn we hoofdstad van d� schaatsprovincie van Nederland. Kortom een perfecte locatie voor zo�n initiatief.

Wij zijn ook niet de enigen die hier zo over denken. In het verleden waren er al initiatieven vanuit de markt voor kunstmatig bevroren water. Zo wilde in 2006 een marktpartij een schaatsbaan tussen de 3,5 en 11 km in het gebied rondom de Bonkevaart en de Groene Ster. Naar aanleiding van de publiciteit rondom het voornemen van de PvdA in februari heeft deze partij zich weer gemeld. In 2002 meldden zich ook al twee bedrijven bij de gemeente met een plan om de stadsgrachten van Leeuwarden kunstmatig te bevriezen. De markt heeft dus alle vertrouwen in dergelijke projecten, nu moet de politiek en het bestuur van Leeuwarden dit oppakken.

Duurzaamheid voorop

Buiten schaatsen als het niet vriest, is niet normaal. Toch is het mogelijk, zelfs op een duurzame manier. Dat is voor de Partij van de Arbeid een harde randvoorwaarde. Leeuwarden wil samen met de provincie Frysl�n de duurzaamheidsetalage van Nederland worden. In de stad is veel kennis aanwezig om een duurzame schaatsbaan vorm te geven. Deze moet zoveel mogelijk worden benut. De energie kan van verschillende duurzame bronnen komen. Van biogas, maar ook van zonnecellen, windenergie en afvalwarmte. De koelmachines zelf produceren ook warmte die weer gebruikt kan worden.

Ook in de reacties die wij van diverse kanten hebben gekregen, is – naast allerlei varianten op �dit zou geweldig zijn� – het aspect van duurzaamheid de meest gehoorde, Daarom is het belangrijk dat de duurzame techniek achter de uitvoering �in beeld is�. Niet alleen voor het draagvlak, maar ook om mensen bekend te maken met de nieuwe technieken en de innovatieve kracht van Leeuwarden en Frysl�n op dit terrein. Hierbij willen we natuurlijk rekening houden met de eisen van welstand en landschappelijke inpassing.

En de kosten? Navraag bij enkele deskundigen heeft ons geleerd dat bij projecten met gebruik van duurzame techniek een extra investering van 10 tot 15 procent meer nodig is. Dit kan bij ingebruikneming in het energiegebruik terugverdiend worden.

Varianten: in de weilanden of in de grachten

Voor de schaatsbaan zijn verschillende varianten denkbaar. Wij noemen hier drie denkrichtingen.

A. Een commerci�le variant van private partijen in het buitengebied
Een 5 tot 11 km-baan, ge�xploiteerd door een commerci�le partij. Bij de baan kunnen meer recreatieve functies aansluiten: een skipiste, recreatiewoningen, misschien zelfs groepsaccommodaties voor particulieren en bedrijfsleven. In de zomer kan de voorziening wellicht fungeren als skeelerbaan.
Een geschikte locatie hiervoor is het gebied tussen de Zwette, het spoor naar Zwolle en de toekomstige Haak om Leeuwarden. Hier liggen de eerste meters van de Elfstedentocht en komt een sportconcentratiegebied. Maar ook andere plekken zouden geschikt zijn.
Deze variant kan naast de sportieve ook een stevige toeristische en economische impuls voor de stad worden. Een dergelijke forse investering vraagt wel om een intensieve recreatieve bestemming voor het aangewezen gebied.
Deze variant vraagt van de gemeente een initi�rende, regisserende en faciliterende rol, mogelijk ook op planologisch gebied.

B. Een publieke variant in het buitengebied, eventueel met commerci�le partijen
Hierbij zorgt de overheid voor de basisinfrastructuur: onder meer het traject en het ijs. Voor de exploitatie kunnen commerci�le partijen een rol spelen, bijvoorbeeld voor voorzieningen als horeca, kraampjes, kleed- en toiletruimtes.
Binnen deze variant onderscheiden we drie subvarianten:
1. Hierbij wordt gebruik gemaakt van bestaande waterinfra. Zo kan de Zwette, mogelijk met zijwatertjes, gebruikt worden.
2. Hierbij wordt gebruik gemaakt van semi-permanente infrastructuur door de weilanden. Bijvoorbeeld nabij proefboerderij Nij Bosma Zathe. Na de winter wordt de infra weer weg gehaald.
3. Een permanente baan: in de winter gebruikt voor schaatsen, in de zomer voor
skeeleren.
Deze �sobere� varianten vragen meer actie en wellicht aanvangsinvesteringen van de gemeente, dan de variant hierboven. Deze extensievere recreatieve bestemming, zal minder ruimtelijke invloed hebben.
Bij deze variant moet zeker ook de samenhang met de plannen voor Kalverdijkje-Zuid betrokken worden: hier heeft de gemeente al gesprekken met de wielervereniging, de skeelervereniging en DOV om sportvoorzieningen te verbeteren of te cre�ren. Ook de samenhang met de plannen voor een nieuwe ijshal moet bekeken en bewaard worden.

C. Variant in de stadsgrachten en -singels
Bij ons onderzoek naar de mogelijkheden, kwam ook deze verrassende, maar re�le mogelijkheid aan de orde. Bij deze variant wordt een koelbuizensysteem door de grachten gelegd, een traject van enkele kilometers. Kansrijk is een rondje stad: van de Nieuwestad, Voorstreek, achter de oude Manage, de Prinsentuin en de Westerplantage en via het Schavernek weer naar de Nieuwestad. Hiervoor zijn al eerder plannen gepresenteerd.

Voordeel van deze variant is dat de binnenstad een enorme impuls krijgt. Dat is goed voor de middenstand en horeca in het centrum. Met kraampjes en andere activiteiten kan nog meer levendigheid en gezelligheid ontstaan. Deze variant is bovendien uniek. Leeuwarden wordt de eerste stad ter wereld waar op kunstmatig bevroren water in de grachten wordt geschaatst. Het zal wereldwijde aandacht opleveren, zowel voor onze bijzonder mooie binnenstand als voor de vernieuwende technieken opgewekt met duurzame energie. Deze variant sluit bovendien perfect aan bij het plan van de provincie Frysl�n om in 2018 het traject van de Elfstedentocht (deels) kunstmatig te bevriezen. Dit in het kader van Frysl�n, culturele hoofdstad van Europa.

Locatieonderzoek
Met de verschillende varianten hangen verschillende locaties samen, een aantal is hierboven al genoemd. De varianten door de stadsgrachten kan uiteraard alleen in de binnenstad. De andere varianten kunnen op verschillende plekken in het buitengebied van Leeuwarden. Binnen onze gemeente is het gebied rond de Zwette kansrijk. Oostelijk hiervan kan heel goed aansluiting worden gevonden bij het nog te ontwikkelen sportconcentratiegebied, met onder meer een nieuwe ijshal. In alle gevallen ligt een samenwerking met Nij Bosma Zathe voor de hand. Dit kenniscentrum kan zich met een duurzame schaatsbaan verder in de kijker spelen. Verder is ook het gebied rond de Bonkevaart of de Groene Ster een optie, maar ook andere plekken kunnen in aanmerking komen. Misschien is het voor een goede inpassing ook nodig dat de gemeente Leeuwarden een potenti�le samenwerking met haar buurgemeenten onderzoekt.

Regionale kennis en bedrijvigheid benutten

In Frysl�n is veel kennis en bedrijvigheid aanwezig die kunnen bijdragen in de ontwikkeling en realisatie van een duurzame schaatsbaan, in welke variant deze ook wordt uitgevoerd. De kennisinstituten kunnen onderzoek doen naar nieuwe technieken voor het bevriezen van water, het duurzaam uitvoeren van de baan, marktstudies. Denk aan instituten als Cartesius, Wetsus en de NHL. Hun know how en studenten moeten, voor zover mogelijk, bij het initiatief worden betrokken. Stenden University, die met de �hotspot� voor toerisme een belangrijk kenniscentrum heeft, zou een rol kunnen spelen in het ontwikkelen en in de markt zetten van deze attractie.

De initiatieven die eerder uit de markt kwamen, laten zien dat ook bedrijven het �gat in de markt� zien en de mogelijkheden onderzoeken. Er zijn ook initiatieven van grote recreatieondernemers om een schaatsbaan met een recreatiepark te combineren.

De gemeente Leeuwarden zou de kennisinstituten en de potenti�le bedrijven moeten uitnodigen om te kijken waar kennis en markt tot een duurzame schaatsattractie voor Leeuwarden en Frysl�n kunnen leiden.

Subsidies
Voor de verschillende aspecten van het plan, komen diverse (overheids)subsidies in aanmerking:
Pieken in de Delta is de gebiedsgerichte economische agenda van Nederland. Deze agenda draagt bij aan de ambitie om van Nederland een concurrerende en dynamische economie te maken in een sterk en innovatief Europa. Minister Maria van der Hoeven en Ed Nijpels, voorzitter van het Samenwerkingsverband Noord-Nederland, hebben op 8 oktober het startsein gegeven voor het Noordelijke Pieken in de Delta-programma Koers Noord: op weg naar pieken. Om de regionale economie in Frysl�n, Groningen en Drenthe te versterken stelt het Ministerie van Economische Zaken �80 miljoen beschikbaar voor de periode 2007 – 2010. Het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN) stelt zelf bovenop dit bedrag nog eens �40 miljoen beschikbaar. De subsidie van het Ministerie van Economische Zaken is bestemd voor de versterking van de sectoren energie, watertechnologie, sensortechnologie en agribusiness. Het geld van SNN komt vooral ten goede aan de life sciences, het toerisme, export en algemene innovatie.
Naast het programma Koers Noord zijn er voor de versterking van de Noordelijke economie gelden beschikbaar vanuit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). Minister Van der Hoeven en toen nog Friese Commissaris der Koningin Ed Nijpels hebben op 8 oktober tevens het convenant OP EFRO ondertekend. Dit convenant regelt dat beide partijen gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van het EFRO. EZ en SNN zijn overeengekomen dat voor projecten die in Koers Noord passen, cofinanciering vanuit EFRO-gelden mogelijk is.
Wellicht zijn er nog andere manieren van subsidie- en fondsenwerving mogelijk. Wij willen het College van B&W vragen deze mogelijkheden te onderzoeken.

Enthousiasme alom, maar ook haalbaar?

Al deze plannen lijken geweldig, we hebben nog niet eens alle positieve aspecten opgenoemd. Naar aanleiding van de publiciteit hebben zich al diverse enthousiaste personen en partijen gemeld vanuit verschillende hoeken. Dit leidde tot reacties als: �een schaatsbaan kan ook dienen als een skeelerbaan�, �kan dit niet samen met een skipiste, die missen we hier�. Daarnaast een positieve reactie van een eerdere initiatiefnemer uit het bedrijfsleven en een werkvoorzieningsbedrijf. Maar is het realistisch? Kan het duurzaam, is er een geschikte locatie, wil het bedrijfsleven? Wij willen het college van B&W vragen de haalbaarheid van de verschillende varianten te onderzoeken middels een quick scan. Hierbij moeten worden ingegaan op de volgende aspecten:

1. Welke variant is het meest aantrekkelijk voor de gemeente Leeuwarden?
2. Wat zijn de voor- en nadelen van de verschillende varianten?
3. Welke locaties zijn geschikt voor de haalbare varianten?
4. Is er samenwerking met andere overheden mogelijk (Rijk, Provincie, omliggende gemeenten, het Wetterskip?)
5. Welke subsidiemogelijkheden zijn er?
6. Welke gewenste rol is voor de gemeente Leeuwarden weggelegd bij de te onderscheiden varianten?
a. als initiator, onderzoeker van de mogelijkheden
b. als regisseur, bijeen brengen van partijen (onderwijs, bedrijfsleven)
c. als deelnemende partij: (mee)-investeren, bouwen, eigenaar van de infrastructuur
d. als ondersteunende partij bij de financi�n: ondersteunen bij de aanvraag van diverse (overheids)subsidies en mogelijk een eigen bijdrage.
7. Zijn er ge�nteresseerde marktpartijen?
8. Welke nieuwe technieken met een duurzaam karakter komen hiervoor in aanmerking?
9. Hoe kunnen het Friese hoger onderwijs en de Leeuwarder kennisinstellingen betrokken worden bij het onderzoek naar techniek en economische haalbaarheid?
10. Welke financi�le plaatjes horen erbij?

De uitkomsten van het onderzoek ten aanzien van de haalbaarheid van de varianten , willen we graag met het advies van het College in de gemeenteraad bespreken.

Voor de kosten van het onderzoek kan dekking gevonden worden in de beschikbare onderzoeksbudgetten voor �Full sustainable City�, het SIOF, binnen de �hot spots� of elke andere mogelijke financiering die voorhanden is.