Die karakteristieke geur van vers ondergoed, slagroomtaarten en rookworst, vind je verder nergens

Foto: Henk Breedenbach

Heropvoering Nieuwestad

Door André Keikes

De tijd staat niet stil en wat geweest is komt nooit meer terug. Het kan gewoon niet, dat is bekend, maar soms zou je best eens willen ingrijpen. Niet een beetje, maar tot in detail.

Met heel veel geld en energie zou het moeten kunnen om de Nieuwestad en de belangrijke winkelstraten daar omheen helemaal terug te bouwen naar het beeld van de late jaren vijftig, vroege jaren zestig. Dat zal nog niet meevallen. Zo heb je de Achmeatoren en het nieuwe Provinsjehûs, die overal bovenuit steken, maar daar gooien we dan wel een doek overheen. De rest moet te doen zijn.

Via crowdfunding, want we leven nu immers wel in de eenentwintigste eeuw, gaan we de benodigde miljoenen binnenslepen, want subsidie zullen we er wel niet voor krijgen. En dan kan het beginnen, het zoeken van de architecten, de bouwvakkers en de acteurs, want alles moet kloppen. In Ivoorkust hebben ze het Vaticaan nagebouwd, in Japan stukken van Amsterdam, dus geen gemor dat dit onmogelijk is. En daarna gaan we met elkaar lekker jaren zestigje spelen.

Snoepen

Als je iemand geblinddoekt een winkel zou binnenvoeren en hem dan zou vragen waar hij was, zou dat met de Hema geen probleem hoeven zijn. Die karakteristieke geur van vers ondergoed, slagroomtaarten en rookworst, vind je verder nergens. En hij is ook altijd gebleven. De Hema-geur van de jaren zestig en nu is identiek. Dat is een wonder van continuïteit. Natuurlijk is de Hema wel enigszins veranderd, er kwamen en gingen eigenaren van het concern, de vleugels werden uitgeslagen naar het buitenland, maar in Leeuwarden bleef alles in grote lijnen zoals het was. Alleen de bovenetage, bereikbaar per roltrap, kwam pas later. Nu voel je de vloer op de bovenverdieping zachtjes trillen als je snuffelt tussen vlakgommetjes, deegrollers of verjaarskalenders. Maar dat is niet ‘écht Hema’.

Echt Hema zijn van oudsher bh’s, slips, sokken, pyjama’s, maar dus ook slagroomtaarten en rookworst. Omdat de Hema volks was, maar toch netjes en keurig, heel belangrijk in die dagen, gingen veel mensen daar zonder schuldgevoel een klein gekookt worstje weghappen. In zo’n vetvrij papiertje. Mijn oma deed het ook, verder toch een heel nette en keurige dame, die overigens prachtig Liwwadders sprak. Terugdenkend vraag je je wel eens af of ze ook anders kon. Ze kocht haar nette hoedjes bij buurwinkel Dechesne, was voorzichtig in de omgang met anderen – zo zat haar huissleutel in een vakje achter een ritsje in een ander vakje achter een flapje met een drukknop, bepaald niet gemakkelijk bereikbaar via de hoofdingang van haar portemonnee –, maar aan het eind van een bezoekje aan de Hema, bezondigde ze zich graag aan een stukje worst. Mijn kleutermaagje hield niet van al die vettigheid, dus moest ik op die dagen altijd even wachten. Maar je kon ook als vijfjarige zien dat ze genoot.

En zij niet alleen, allerlei dames met hoofddoekjes – want die werden massaal gedragen, al was het niet om godsdienstige redenen – stonden er een ‘vette bek’ te halen, iets dat mannen eerder deden bij automatieken, zoals Brongers op de Nieuwestad, De Goudster op de Voorstreek, Royal in de Oude Oosterstraat of Tromp tegenover De Harmonie aan het Ruiterskwartier. Daar zag je mijn oma nou nooit. Dat vond ze niet passend. Ook Moermans patatkraam achter de Hema, dus vlak bij de plek waar zij haar tanden zette in zo’n krom stuk worst, vond geen genade in haar ogen.

Snoepen was in die jaren nog niet een zaak van plastic bakken waar je zelf mierzoete, gemeen gekleurde snoepjes uit schepte, zoals je ze nu overal aantreft bij de drogist. Of bij Jamin. Jamin was er wel, maar had een ander karakter. De Leeuwarder winkel was gevestigd aan de Wirdumerdijk (al denk je gemakkelijk dat het daar St. Jacobsstraat heet) naast Flottow, op de hoek van het Naauw. Later kwam er een reisbureau in. Jamin was breed en zoet, met een aanbod waar tandarts Breuning aan de andere kant van de Nieuwestad ongetwijfeld kritisch over zou spreken.

Typische snoepwinkeltjes had je trouwens ook, vaak niet al te groot en een beetje verstopt, alsof het om vieze boekjes ging. Bijvoorbeeld aan de Gedempte Keizersgracht hoek Nieuwe Oosterstraat. Echt op de hoek zat een ouderwetse grutter, stoffig, haast negentiende-eeuws, maar het snoepwinkeltje had een eigen ingang. Zo klein, dat hij wel speciaal gemaakt leek voor kinderen. Met een mini-etalage, waarin een wereld aan snoepgoed lag met mini-prijskaartjes. Vanaf 5 cent. Als je dat te veel vond en vroeg of er ook wat voor 2 cent was, kreeg je het onverbiddelijke antwoord: ‘Nee, vanaf 5 cent’. Waarschijnlijk gevolgd door een zucht. Ja, vind je het gek?

IJs is natuurlijk ook snoep, zoals je dat haalde bij de ijssalon in de Uniabuurt of natuurlijk bij La Venezia op de Nieuweburen. Nog even afgezien van de al genoemde rijdende verkopers van De Friesche Koe en De IJsbeer en de ijssalon in de kelder van V&D. Waren ijssalons een verschijnsel van die jaren? Alleen dat woord salon al, het waren nog enigszins Franse jaren. Dat bleek ook op de kermis, nog zo’n snoepplek, maar wel met rood fluweel en kristallen lampen. Waar je schoot in de schietsalon en draaide in een carrousel, waar je nougat kocht uit Montélimar of natuurlijk Franse wafels.