Vooral als het wat vochtig weer is, krijgt neonverlichting iets betoverends

Heropvoering Nieuwestad

Door André Keikes

De tijd staat niet stil en wat geweest is komt nooit meer terug. Het kan gewoon niet, dat is bekend, maar soms zou je best eens willen ingrijpen. Niet een beetje, maar tot in detail.

Met heel veel geld en energie zou het moeten kunnen om de Nieuwestad en de belangrijke winkelstraten daar omheen helemaal terug te bouwen naar het beeld van de late jaren vijftig, vroege jaren zestig. Dat zal nog niet meevallen. Zo heb je de Achmeatoren en het nieuwe Provinsjehûs, die overal bovenuit steken, maar daar gooien we dan wel een doek overheen. De rest moet te doen zijn.

Via crowdfunding, want we leven nu immers wel in de eenentwintigste eeuw, gaan we de benodigde miljoenen binnenslepen, want subsidie zullen we er wel niet voor krijgen. En dan kan het beginnen, het zoeken van de architecten, de bouwvakkers en de acteurs, want alles moet kloppen. In Ivoorkust hebben ze het Vaticaan nagebouwd, in Japan stukken van Amsterdam, dus geen gemor dat dit onmogelijk is. En daarna gaan we met elkaar lekker jaren zestigje spelen.

———————-

Neon

Veelkleurig neon was belangrijk in die dagen. Die enigszins zoemende, met edelgas gevulde glazen buizen, waarin door hoge spanning een gasontlading wordt opgewekt, zorgden voor een buitengewoon sfeervol licht. Neon is misschien wel het meest verantwoordelijk voor het romantische beeld dat wij van binnenstadscentra in die dagen hebben. Helaas werd veel neon in de jaren zeventig vervangen door ordinaire tl-lichtbakken.

Er stond een grote neon van Turkstra beschuit boven op het dak van het Rijwiel- en Bromfietsparadijs op de hoek van het Ruiterskwartier en de Wirdumerdijk. Als je van de Beursbrug kwam, kon hij je niet ontgaan. Maar zo imposant waren er in de stad niet veel. Op het dak van herenmodezaak Flottow, hoek Peperstraat – St. Jacobsstraat had je er ook twee grote. En boven op het dak van groente- en fruitzaak Dames, schuin tegenover Flottow, gloeide Nescafé koffie of Hunter sigaretten. Op de serre van hotel De Klanderij stond de naam in neon, bij hotel Amicitia hing hij aan de gevel. Ook De Groene Weide aan de Harlingersingel had de bedrijfsnaam in neon bovenop staan. Natuurlijk groen in dit geval. Maar ook veel winkels hadden hun naam of die van hun producten in groot neon aan de gevel. Hofstede op Nieuwestad 130 bijvoorbeeld, de winkel in brillen, verrekijkers en andere optische producten.

Vooral als het wat vochtig weer is, krijgt neonverlichting iets betoverends. Dan ontstaat een floers van licht rond de letters, die zorgt voor instant sfeer. Wat heeft ons toch bewogen later voor tl-bakken te kiezen? Ja, dat is goedkoper, maar wat hebben we er voor moeten inleveren. De led-verlichting van onze dagen heeft op allerlei gebieden voordelen boven neon en tl, is zeker veelzijdiger dan beide voorgangers, maar die dunne mist rond de letters, kan het niet bieden. Gelukkig is er de laatste jaren sprake van een zekere revival van neon onder hippe winkeliers. Zo verdween bij opticien Anton Hofstede aan Over de Kelders de grote, dikke, groene neonverlichting, maar staat de naam Anton, klein maar fijn, opnieuw onder hoge spanning als de avond valt.

Dat de neons grotendeels verdwenen, veranderde het centrum. Net als door verbouwingen van winkels en winkelingangen. Wonderlijk eigenlijk dat de gevels daarboven veelal grotendeels intact zijn gebleven. Als je nu door de stad loopt en je let even niet op de begane grond, dan is er niet eens zo gek veel veranderd. De aanpak van complete gevels is vaak het gevolg van grote branden, zoals die van V&D in 1963 en de Wibra in 1990. Toch komt het af en toe ook vrijwillig voor. Bioscoop Tivoli werd in 1994 verbouwd, wat ook aan de buitenkant goed te zien is en boekhandel Van der Velde, toen nog op Nieuwestad 90 grenzend aan de Oude Doelesteeg, kreeg een zakelijke, metalige gevel, maar verhuisde later naar de overkant in de voormalige schoenwinkel van Ket.

Ket had eind jaren vijftig, begin jaren zestig geschiedenis geschreven door de befaamde architect Gerrit Rietveld het complete interieur en exterieur van de winkel te laten ontwerpen. Het resulteerde in een uitzonderlijke, transparante winkel met indirect verlichte kasten, een als een half losse vitrine neergezette etalage, steeds met hoofdrollen voor glas, ruwe steen en tegels. Na het vertrek van Ket trok Megapool er in met witgoed, overigens zonder veel te verbouwen. Maar de architectonische kwaliteit ging wel verloren met al die koelkasten. Boekhandel Van der Velde is nu eigenaar en zo’n winkel stelt weer andere eisen. Wie de zaak van Ket heeft gekend, kan er in de huidige staat nog wel iets van terugvinden, maar de uitzonderlijkheid van het Rietveld-ontwerp is helaas verloren gegaan.