Graszaad, zegt u? Waar is het voor. Voor een stadsgazonnetje? Neem dan sportveldengraszaad, dat is veel sterker

Foto: A. Keikes

Heropvoering Nieuwestad

Door André Keikes

De tijd staat niet stil en wat geweest is komt nooit meer terug. Het kan gewoon niet, dat is bekend, maar soms zou je best eens willen ingrijpen. Niet een beetje, maar tot in detail.

Met heel veel geld en energie zou het moeten kunnen om de Nieuwestad en de belangrijke winkelstraten daar omheen helemaal terug te bouwen naar het beeld van de late jaren vijftig, vroege jaren zestig. Dat zal nog niet meevallen. Zo heb je de Achmeatoren en het nieuwe Provinsjehûs, die overal bovenuit steken, maar daar gooien we dan wel een doek overheen. De rest moet te doen zijn.

Via crowdfunding, want we leven nu immers wel in de eenentwintigste eeuw, gaan we de benodigde miljoenen binnenslepen, want subsidie zullen we er wel niet voor krijgen. En dan kan het beginnen, het zoeken van de architecten, de bouwvakkers en de acteurs, want alles moet kloppen. In Ivoorkust hebben ze het Vaticaan nagebouwd, in Japan stukken van Amsterdam, dus geen gemor dat dit onmogelijk is. En daarna gaan we met elkaar lekker jaren zestigje spelen.

——————————–

Macht

Er wordt, terugkijkend, soms wel eens gelachen om de licht serviele houding van sommige winkeliers. Dat met licht gekromde rug, achter een klantenmevrouw aanlopen, handenwrijvend, vol gespeeld begrip voor heur nukken. Ook als de klant alle tijd nam om de halve collectie tevoorschijn te laten halen. Om uiteindelijk met iets tamelijk onnozels te vertrekken. Tijdens het afrekenmoment overhandigde de dame in kwestie met een losse polsbeweging haar felbegeerde bankbiljet. Wat een macht!

Ook wanneer het koning klant niet genoeg beviel en de concurrerende zaak werd genoemd. Dat was wat, een klant verliezen, want voor een kleine winkelier was elke (vaste) relatie er een. Het verklaart de houding van de vroegere winkeliers en misschien zelfs wel het gevoel van machteloosheid van oudere klanten van nu. Hun macht is gebroken door de schaalvergroting. Verkopers in een franchisezaak of filiaal bekreunen zich niet om een klant meer of minder, waarmee ook de prettige beminnelijkheid verdween, en dat mag je een groot verlies noemen. Hoe anders is het nu bij mondiaal opererende telecombedrijven, grote verzekeraars of energieleveranciers. Daar mag de hedendaagse klant blij zijn als hij überhaupt iemand aan de lijn krijgt na het volstrekt niets betekenende ‘bedankt voor het wachten’. Hopend dat zijn vage uitleg tot een oplossing leidt en de callcentermedewerker er iets aan kan of wil doen.

In de jaren vijftig en zestig was dat heel anders. Dan opende je de winkeldeur, hoorde het schelletje, en schreed je bij wijze van spreken naar de toonbank. Sommige oude dames menen dat het nog steeds zo kan, maar dan hebben ze het mis.

Natuurlijk niet alle dames van toen gedroegen zich zo en niet overal was de winkelier een beetje kruiperig. Nee, zeker niet. Er waren ook uiterst zelfbewuste winkeliers, die pal stonden voor hun kennis en producten. Antoon van Beusekom van de zaadhandel op de Tuinen was er zo een. Een kleine man, die overtuigd was van zijn eigen vakkennis en geen zin had in klanten die het beter meenden te weten. ‘Graszaad, zegt u? Waar is het voor. Voor een stadsgazonnetje? Neem dan sportveldengraszaad, dat is veel sterker.’ Tegensputteren hielp niet, Van Beusekom had het al in een zak gedaan.

Of de gezusters Laagland, van de lampenspeciaalzaak aan de Voorstreek. Wie er kwam ontving hun warmte en vriendelijkheid, maar zag ook een zeer kordate houding. ‘Als u een nieuwe lampenkap wenst voor uw stander, dan moet u die gewoon meenemen. Zo maar even een kap uitzoeken, dat pakt nooit goed uit.’ En dan werd er een willekeurige stander uit de winkel gegrepen en een kap die er inderdaad absoluut niet bij paste. ‘Ziet u wel, dat past helemaal niet.’ Alsof dat een helder bewijs was.

Dan kon je twee dingen doen. Je ergerde je en je kwam niet meer terug, maar dan werden je winkelmogelijkheden meteen een stuk kleiner. Zo veel lampenzaken waren er nou ook weer niet in Leeuwarden en Laagland had een prachtige collectie. Of je deed wat je gezegd was en je fietste gehoorzaam met je stander naar de Voorstreek. De dames zochten vervolgens allervriendelijkst een nieuwe kap voor je uit. Te veel weerwoord werd niet op prijs gesteld.

Maar sommige klanten waren ook niet op hun mondje gevallen. Dames naaiden, breiden en stikten veel in die dagen. Het verklaart ook de prominente aanwezigheid van een naaimachinezaak als die van Singer. Bij Covers (‘damesstoffen’) op de hoek van de Wirdumerdijk en de Peperstraat, later Actie Sport en nu JD, dus tegenover de grote herenmodezaak van Flottow (die werd Bakker Bart), snuffelden velen tussen de rollen stof. De verkoopsters, terzake kundig natuurlijk, hoefden niet veel meer te doen dan de stoffen te meten en af te rekenen, zoals dat vandaag de dag zowaar nog in een vergelijkbare sfeer bij Jan Sikkes aan de Nieuwestad gebeurt. Ga er vooral ook eens boven kijken! Oud Leeuwarden revisited! Klanten van zulke winkels wisten en weten bijzonder goed wat ze willen. ‘Ja, dat begriep ik su oek wel, kest het wel inpakke.’ Het is de wereld van spelden tussen de lippen, duimstokken, immense scharen en drukkertjes. Wat een grote, lichtovergoten zaak was Covers. En dat voor de nederige verkoop van stoffen. Met het hele pand lange tijd in een monumentale neon belijning.