Van nu af leven we in een bureaucorporatieve staat hetgeen een staat “voorbij de democratie” is

Foto: Harrie Muis

Een serie artikelen van dr Pieter Lukkes, emeritus hoogleraar geografie, over een zelfstandiger optreden van lagere overheden, geldverspilling en aantasting van onze democratie.

BUREAUCORPORATIVE STAAT

Corporatisme slaat op een situatie waarin niet-gekozen personen en instellingen een grote invloed uitoefenen op het beleid in een land. Die situatie doet zich in ons land voor en wel in toenemende mate. De opkomst van het corporatisme wordt in de hand gewerkt door de bureaucratie en door de toenemende complexiteit van de maatschappij. Steeds meer processen zijn ofwel grensoverschrijdend dan wel onbeheersbaar geworden. De overheid kan het niet meer alleen en zoekt hulp in de polder. In feite is daar al in 1950 met het instellen van de SER, waarin werkgevers en werknemers zijn vertegenwoordigd, mee begonnen. Later hebben veel andere partijen aan de deur geklopt; deels met succes.

Een plaats aan het stuur van het land is wat elke organisatie graag wil. Om dat doel te bereiken worden twee strategieën veel toegepast. Strategie 1 is om op enigerlei wijze pleitbezorgers (lobbyisten) in de buurt van de regeringszetel te stationeren. Men moet daar niet te licht over denken. Want lobbyisten telt men in steden als Brussel en Den Haag niet in honderd- maar in duizendtallen.

Strategie 2 zegt dat men moet proberen om zitting te krijgen in politiek belangrijke gremia. Dat lukt gemakkelijker als je door de media wordt gepushed. Van politici is bekend dat zij de media nauwlettend in de gaten houden. Om te weten of zij zelf worden geciteerd, dan wel om dingen op te pikken, waaraan zij aandacht kunnen schenken. Ergo: de media zijn belangrijk voor keuze van de onderwerpen waarop de politiek zich richt. Voor organisaties is het dus van belang om zich zowel publicitair als politiek in de kijker te spelen. Vooral de milieuorganisaties zijn zich dit zeer bewust. Wijnand Duyvendak laat daar geen twijfel over bestaan; evenmin trouwens als over het feit, dat de macht van deze organisaties voor een groot deel berust op de hechte band met de media.

In 2013 heeft de regering de sluizen naar participatie van belangen-organisaties in het politieke bedrijf open gezet. In dat jaar is er immers een Energieakkoord gesloten, waaraan allerhande (belangen-) organisaties hebben meegedaan. Vanaf dat moment heeft niet de politiek – de Tweede Kamer – op de zo belangrijke terreinen van het energie- en klimaatbeleid, maar de niet-gekozen partners de leidende (en controlerende) rol. Van nu af leven we in een bureaucorporatieve staat hetgeen een staat “voorbij de democratie” is. In deze staat komt eenieder voor zichzelf op hetgeen het systeem richting profitocratie doet drijven. Dat moet worden voorkomen. De aangewezen weg daarvoor is een rigoureus herstel van de democratie. Dat biedt de grootste garantie van het samenvallen van het beleid en de voorkeuren van de bevolking.