Leeuwarden telt honderd wandelende tijdbommen

• Deel 1

Een voorval zoals onlangs bij de Potmarge, waar een vrouw met een fles op haar hoofd werd geslagen met de dood als gevolg, kan in Leeuwarden iedere dag opnieuw gebeuren. Daarvan zijn veel Leeuwarder welzijnswerkers overtuigd. Zij schatten het aantal wandelende tijdbommen in de gemeente Leeuwarden die tot onverwacht geweld in staat is op rond de honderd. Dit aantal neemt toe. De welzijnswerkers trekken bij Liwwadders.nl aan de bel omdat ze weinig gehoor krijgen en vinden dat er nu snel moet worden ingegrepen.

Volgens de welzijnswerkers, die niet met hun naam op de site vermeld willen worden, ligt de gemeentelijke bezuiniging op de hulp aan zwaar psychiatrische patiënten ten grondslag aan het steeds groter wordende probleem. ‘Iemand die paranoïde is, zoals het geval was bij het ongeval bij de Potmarge, heeft een groot wantrouwen naar iedereen. Zo’n persoon heeft hulp nodig. Die hulp bestaat tegenwoordig uit noodoplossingen. Men wordt in het zwaarste geval opgenomen in het Jelgerhuis, maar dat is maar tijdelijk. De patiënt staat binnen de kortste keren weer met een handvol medicijnen buiten en moet zich maar zien te redden.’

Wat deze Leeuwarder welzijnswerkers vooral steekt zijn de volgende zaken: het explosief toenemende aantal wandelende tijdbommen, de bezuinigingen op de zorg, het bedenkelijke gehalte van veel keukentafelgesprekken en het aandeel van de welzijnsbranche in de voorbereiding voor het culturele evenement Culturele Hoofdstad 2018.

Zelfs Culturele Hoofdstad blijkt een rol te spelen in de Leeuwarder welzijnswereld. ‘Eigenlijk is de situatie waarmee wij worden geconfronteerd de wereld op zijn kop’, vertelt een welzijnswerkster. ‘Bij The Passion kregen wij een tip van de politie of wij wel wisten dat cliënt A net voor dat tv-spektakel vrij zou komen. De vraag, of beter een dwingend verzoek, van de politie aan ons was of wij A binnen wilden houden.’ Voor de directie van deze instelling was dit een signaal om waakzaam te zijn bij andere evenementen. Hardop wordt uitgesproken dat de bezuinigingen die nu worden uitgevoerd wel eens bedoeld kunnen zijn om met het overgehouden geld tijdens het evenement Culturele Hoofdstad uit te pakken en extra investeringen te kunnen plegen om ‘moeilijk volk’ van straat te houden. De directeur van de instelling zegt: ‘Ik zou dit vermoeden niet uitspreken wanneer ik hiervoor geen aanwijzingen had.’

Dat de gemeente Leeuwarden in den lande af en toe als voorbeeld wordt gesteld als het om het welzijnsbeleid gaat, vinden de mannen en vrouwen op de werkvloer buitengewoon merkwaardig. Een van de welzijnsinstellingen heeft de keukentafelgesprekken, waarin wordt bepaald hoeveel hulp aan iemand mag worden verstrekt, per sociaal wijkteam geanalyseerd. Het ene team functioneert beter dan het andere, maar wat opvalt is dat de meest bekwame teamleden druk bezig zijn om een andere baan te zoeken of die al hebben gevonden. Er zijn teams waar de wachttijd inmiddels is opgelopen tot drie maanden waardoor 147 Leeuwarders geduld moeten betrachten. Ronduit verontwaardigd zijn medewerkers over de wijze waarop sommige leden van de sociale wijkteams de hulpvragers benaderen: ‘We kennen voorbeelden van een lid van het wijkteam dat aan de keukentafel gewoon tegen de hulpvrager zegt: weet u wel wat uw hulp allemaal kost? Dat is natuurlijk volstrekt onprofessioneel. De hulpvrager wordt geïntimideerd en gereduceerd tot een onmondige burger. Dat is niet iets waarmee je in het land volle zalen trekt.’

De onprofessionaliteit wordt mede in de hand gewerkt omdat voor het vragenwerk aan de keukentafel mensen worden ingeschakeld die hier geen ervaring mee hebben. Tijdens een korte cursus worden ze klaargestoomd om vervolgens belangrijke, soms ingrijpende beslissingen te nemen. In Leeuwarden zijn ook studenten voor dit werk ingezet. ‘Je krijgt al gauw discussies waarbij de beoordelaar vaststelt dat de hulpvrager sociaal wenselijke antwoorden geeft. In welke mate dat zo is, valt door een medewerker die een korte cursus heeft ontvangen vrijwel niet te beoordelen. Die kiest in zo’n geval eerder voor zijn opdrachtgever dan voor de hulpvrager.’

Volgens de anonieme bronnen leiden deze confrontaties aan de Leeuwarder keukentafels tot schrijnende toestanden. ‘Meneer wil niet toegeleid worden naar een zelfstandige woning’, krijgen wij dan te horen. Uit een nieuw gesprek met deze meneer blijkt dan geheel iets anders. Het gevolg is dat wij te maken hebben met een heel verdrietige man die in de war is geraakt door alle vragen die op hem af werden gevuurd. Aan ons de taak om dat weer recht te strijken. Wanneer je ad hoc medewerkers op pad stuurt dan loop je het gevaar, ik formuleer het voorzichtig, dat men de psychiatrische problematiek niet herkent. Het gevolg hiervan is dat men bij de beoordeling de psychiatrische problematiek niet los kan zien van praktische handelingen die moeten worden gedaan.’

Een wijkteam moet doelen stellen, zegt een welzijnswerker. ‘Ik begrijp dat wel, maar bij sommige patiënten, zo zou ik ze toch het liefst willen aanduiden, is het stellen van doelen irreëel. Je hebt patiënten waarbij je moet vast stellen: dit is wat het is. Die kun je wel gaan lastigvallen met het verzoek om hun administratie bij te houden of aan dagbesteding te gaan doen of orde te scheppen; wanneer ze dat niet willen of kunnen, dan houdt het op. Je kunt het onmogelijke niet van deze patiënten verlangen. Dat wil tot sommige leden van de wijkteams niet doordringen.’

Volgens de welzijnswerkers is Leeuwarden hard hollend bezig om het welzijnswerk te minimaliseren. Waardoor de patiënt verder afzakt en de kosten die ontstaan door meer specifieke en intensievere hulp toenemen. ‘Er wordt niet meer per individu gekeken wat hij nodig heeft. Bij het vroegere CIZ waar de indicaties werden gedaan, ging men eerst op huisbezoek. Dat bezoek werd afgelegd door een vakbekwaam persoon. Daarna werd een op het individu gericht plan geschreven en pas daarna werd er beoordeeld. Dat is nu allemaal verdwenen. Men schermt nu met termen als: in je eigen kracht zetten. Dat klinkt prachtig en stoer, maar men vergeet een ding: men spant in Leeuwarden het paard achter de wagen.’

Andries Veldman