Waarom plegen de Friese taalinstituten geen coup?

Als de Friese taal- en wetenschapsinstituten een coup zouden plegen en de macht overnemen van Omrop Fryslân, dan slaat men veel vliegen in één klap.

Het gekrakeel over het gebruik van de Friese taal speelt zo nu en dan op. Dan gaat het bijvoorbeeld om het verfriezen van de namen van waterlopen en meren of om het verkrijgen van ambtelijke stukken in de eigen Friese taal. De één wil meer Fries en van de ander mag het wel wat minder. Over het algemeen staat de laatste groep geenszins onwelwillend tegenover het Fries. Dat is de groep waar je gebruik van zou moeten maken. De andere groep is immers al overtuigd. Het gaat er om de latent enthousiasten voor het Fries mee te krijgen.

Uit allerlei onderzoeken blijkt dat het niet goed gaat met de Friese taal. Ondanks de vele miljoenen die hierin worden gepompt kalft de belangstelling, het actieve gebruik en waarschijnlijk ook de sympathie voor de Friese taal af. Dat laatste is een vermoeden, maar ik denk niet dat ik er ver naast zit. Af en toe worden er mooie cijfers over de belangstelling voor cursussen gepresenteerd, maar ik denk niet dat deze cijfers het hierboven geschetste beeld fundamenteel wijzigen.

Hier ligt een taak voor de Friese taal- en wetenschapsinstututen. Zij zijn inmiddels klaar met hun onderkomens. Ze zitten allemaal in mooie kantoren met up-to-date-voorzieningen. Het gebouw van de Fryske Akademy is onlangs na jaren verbouw met veel feestgedruis geopend. Alleen Tresoar, de onbetwiste schatkamer van het Fries, stelt zich op als een rupsje-nooit-genoeg. Er moet nog een gebouw bij aan de overkant van de straat en een paviljoen in de Prinsentuin aan de andere kant van het prachtige gebouw van architect Piet Tauber. Maar dan zijn zij ook helemaal klaar met bouwen.

Daarna wordt waarschijnlijk de collectieve aandacht gericht op de Allee van Allure. Dat is een plannetje, waar ik overigens niet zoveel meer over hoor, om de taal- en wetenschapsinstituten die toevallig aan dezelfde straat in Leeuwarden liggen meer smoel te geven. Dan hebben we het over Tresoar, Afûk, het Historisch Centrum Leeuwarden, de Fryske Akademy, Natuurmuseum Fryslân en Keunstwurk (?). Daarbij komt het aan op samenwerking, terwijl iedereen heeft laten zien het liefst op zijn eigen eiland te zitten.

Eerlijk gezegd lijkt het me tijd voor een commissie Hou op met het geneuzel.

Eigenlijk zouden die instituten een veel grotere stap moeten zetten: een machtsgreep bij Omrop Fryslân. Daarbij gaat het om infrastructuur en content. Dat zet tenminste zoden aan de dijk.

De instituten hebben mensen in huis of kunnen de mensen in huis halen waar de omroep om smacht. Ze zitten boven op talloze onderwerpen waar de luisteraar en kijker likkebaardend op zitten te wachten. Ze hebben oog voor cultuur en historie en ze kunnen spitten en graven, waar een omroep alleen maar bij kan gedijen. De instituten zouden, als ze zichzelf serieus nemen, zich meer macht toe moeten eigenen in plaats zich iedere keer met de pet in de hand bij de achterdeur op te stellen. Zij zouden zich actief moeten bemoeien met de programmering en programma’s als Andere Tijden en Zomergasten mogelijk maken. Het resultaat zou zijn een herstel van evenwicht in de programmering, die nu vooral bestaat uit entertainment en sport.

U zult zeggen: ja, maar… (wijlen Gerrit Ybema had zo’n gruwelijke hekel aan de ja, maar-zeggers) Omrop Fryslân is een journalistiek onafhankelijke omroep. Dat gaat toch zo maar niet?

Zullen we nu met z’n allen even heel hard gaan lachen? Hahahaha!

De Omrop zoals we die nu kennen is niet meer onafhankelijk en journalistiek schort er ook het een en ander aan. De onafhankelijke rol hebben ze verkwanseld door nadrukkelijk samen te werken met diverse overheidsinstellingen die welwillend worden bediend. Daarmee is ook de journalistieke kwaliteit grotendeels verdwenen.

Andries Veldman

coup