Noorderlicht tekent bezwaar aan tegen advies Raad voor Cultuur

(tekst: Noorderlicht)

Op 31 mei heeft Noorderlicht officieel bezwaar aangetekend tegen het advies van de Raad voor Cultuur. De Raad zal aan de hand van reacties op feitelijke onjuistheden bepalen of er aanleiding is het oordeel over de aanvragen te herzien. De Raad voor Cultuur zal hier op vrijdag 13 juli op reageren.

Hieronder de tekst van het bezwaar.

‘Het advies is op cruciale punten gebaseerd op feitelijke onjuistheden en aannames. Hieronder stippen wij puntsgewijs die onjuistheden aan. Daarnaast gaan wij in op het feit dat de Raad eigenhandig de beoordelingscriteria gewijzigd heeft, hetgeen wij onjuist achten. In de bijlagen bij deze brief vindt u een inhoudelijke reactie op het advies, alsmede enkele overzichten die het betoog staven.

1) Onjuist: Noorderlicht houdt zich niet bezig met het kunstendiscours.
Zoals wij in bijlage 1 uitleggen, heeft de Raad een te beperkte opvatting van de term ‘discours’, waarmee enkel het kunsttheoretisch debat wordt bedoeld zoals dat al tientallen jaren gevoerd is door en voor een select publiek. Wij laten ons in dat debat gelden. Maar zeker zo belangrijk achten we het maatschappelijk discours, dat niet in kleine kring gevoerd wordt, maar waar een breed publiek bij betrokken wordt. Dat discours voert Noorderlicht als geen ander.

De tijden zijn veranderd: het maatschappelijk en politiek draagvlak voor de kunsten staan ter discussie. Een gemakkelijke manier om op die ontwikkeling te reageren is de terugtrekkende beweging op het eigen vertrouwde veld. Dat is wat de Raad bij zijn beoordeling doet. Wij vinden het discours van de 21e eeuw echter veel interessanter: de uitdaging om een breed draagvlak te cre�eren, middenin de hedendaagse tijd te staan z�nder daarbij concessies te doen aan artistieke en inhoudelijke kwaliteit. Noorderlicht gaat dit debat met volle overtuiging aan en hoopt zo ook anderen te inspireren de uitdagingen waarmee de kunst geconfronteerd wordt aan te gaan. Dit doen wij met de inhoud van onze producten, waarbij we de maatschappelijke ontwikkeling van de beeldende kunsten centraal zetten, kunsttheoretische kaders zijn niet ons eindproduct. We lead by example.

De Kunstraad in Groningen (commissie beeldende kunst, bestaand uit Gitta Luiten, voormalig directeur Mondriaan Fonds, Titus Eli�ns, hoofd collecties Gemeentemuseum Den Haag en Macha Roesink, directeur museum De Paviljoens) oordeelde recent in heldere taal over Noorderlicht: ‘Dit toonaangevende platform heeft een landelijke en internationale uitstraling. Het artistieke beleid is stevig onderbouwd. ‘

2) Onjuist: Noorderlicht = reportagefotografie.
De gebezigde etikettering van Noorderlicht, als instelling voor reportagefotografie, miskent het wezen van Noorderlicht en doet noch recht aan Noorderlicht, noch aan de internationale ontwikkelingen in de fotografie. Beeldende kunst en fotografie zijn niet ��n op ��n inwisselbaar: het medium heeft een eigen discours, taal, geschiedenis en toekomst. Noorderlicht draait om fotografie die een verhaal vertelt over onze samenleving. Hiervoor zetten wij alle stijlmiddelen in, van documentair tot autonome kunstfotografie. Het is juist de overlap tussen deze twee � kunst met een maatschappelijke relevantie � waarmee Noorderlicht zich onderscheidt en waarvoor zij wereldwijd geroemd wordt. Noorderlicht was de eerste die de autonome fotografie uit de ivoren toren haalde en middenin de maatschappij plaatste. Het was een vooruitziende blik, want juist daar spelen alle relevante hedendaagse ontwikkelingen in de fotografie zich af.

3) Onjuist: Noorderlicht is primair de manifestatie.
Dit is allang niet meer zo. Dat de Raad dit zo blijft zien getuigt ervan dat hij niet in alle opzichten goed zicht heeft op onze activiteiten. De activiteit die (zeker van een afstand) het meest in het oog springt is niet per se de belangrijkste, en zeker niet de enige. Noorderlicht begon als galerie en voegde daar een manifestatie aan toe, mede om een groter publiek te bereiken.

Wij willen daarbij benadrukken dat de term ‘manifestatie’ niet zonder betekenis is; het betreft een jaarlijkse grote tentoonstelling op museaal niveau � veelal ook in musea te zien. Het is dan ook geen toeval dat wij al jaren als presentatie-instelling ondersteund worden.

Sinds wij een nieuwe galerie betrokken, zijn de galerie en onze projecten (waaronder Sugar, Warzone) steeds meer op de voorgrond getreden. De manifestatie staat binnen Noorderlicht nu op gelijke voet met die andere activiteiten. De diverse takken van onze organisatie vormen een ecosysteem van activiteiten die elkaar voeden, even belangrijk zijn, en evenredige bezoekersaantallen kennen.

Noorderlicht slaagt erin het discours op verschillende niveau�s te voeren, en zowel een gespecialiseerd als breed publiek aan zich te binden, juist door die opzet. In de galerie wordt het experiment aangegaan, waarna de lessen worden ingebed in de toegankelijke manifestatie. Waar de galerie zich, mede met haar publicaties, manifesteert in het kunsttheoretisch discours, behoort de manifestatie, aldus onder andere het gezaghebbende Photo District News, tot de vijf beste ter wereld.

4) Onjuist: Noorderlicht mist verbanden met landelijke fotografie-instellingen.
Wij durven te stellen dat Noorderlicht de meest samenwerkende organisatie in de solistische wereld van de fotografie is. Daarnaast berust de vraagstelling op de misvatting dat Noorderlicht geen landelijke instelling zou zijn. Noorderlicht �s een landelijke instelling, gevestigd in de regio. Ze wordt door de Raad beoordeeld als regionaal �n internationaal vooraanstaand, maar landelijk zou ze niet van belang zijn? Ook landelijk wordt Noorderlicht als top-instelling erkend, en omgekeerd besteedt Noorderlicht veel energie aan het landelijk promoten van haar activiteiten.

5) De Raad verandert de beoordelingscriteria.
Voor een organisatie die zo actief is als Noorderlicht, is het ondoenlijk om in de beperkte beschikbare ruimte een compleet beeld te schetsen. Wij hebben de nadruk in het plan op al onze concrete activiteiten gelegd, conform de wens van het ministerie. Kwaliteit, internationaal belang, regionale spreiding, strategie ten aanzien van eigen inkomsten, breed publieksbereik, educatie, dat waren de gevraagde sleuteltermen, waaraan wij zelf ook al jaren werken.

En dan doet zich het opmerkelijke scenario voor dat Noorderlicht probleemloos voldoet aan de gevraagde eisen, dat de Raad Noorderlicht inderdaad positief beoordeelt op al deze punten (zie het advies, alsmede bijlage 1), zelfs positiever dan enig andere aanvrager, maar toch een negatief eindoordeel verstrekt. Het criterium van het theoretisch discours is nooit door het ministerie aangegeven, maar is plots de doorslaggevende maatstaf waartoe de Raad eigenhandig heeft besloten. Hadden wij dit vooraf geweten, dan hadden wij onze rol in het fotografisch discours meer naar voren laten komen in de aanvraag.

Graag voegen wij hier nog het volgende aan toe. Niet voor niets beklaagde voorzitter Joop Daalmeijer zich bij Nieuwsuur met name over de smalle kaders voor presentatiepodia. Wij zijn een buitenbeentje en daar zijn we trots op. Alert, actueel, leidend. De steunbetuigingen die nu, vanuit de hele wereld (!), bij ons binnenstromen spreken boekdelen, ze onderschrijven onze inhoudelijke kritiek op het advies en onderbouwen onze gewaardeerde positie in het internationale fotografisch discours. Binnen een etmaal na het bekend worden van het negatieve oordeel hadden we al 1.000 ondersteuningen binnen op de Facebook-pagina die collega’s startten.

Het advies wekt de indruk dat de Raad moeite heeft met het model van onze organisatie. Wij denken juist dat ons ecosysteem � verschillende elkaar versterkende elementen die het mogelijk maken het discours op diverse niveau�s en voor verschillende typen publiek te voeren � voor de kunstensector de weg voorwaarts zou kunnen zijn. Kunst moet zich inhoudelijk kunnen ontwikkelen, maar heeft ook een draagvlak nodig, zeker nu publieksbereik en eigen inkomsten meer belang worden toegekend.

Afsluitend: het is wrang dat juist de instelling die in 2002 middels het initi�ren van een petitie de landelijke spreiding van kunsten op de kaart zette in de Tweede Kamer, het slachtoffer dreigt te worden van maatregelen van het eerste kabinet dat die spreiding ook in het regeerakkoord opnam. We verzoeken u met klem het advies van de Raad met betrekking tot Noorderlicht te laten herzien.’