Speksnijder: Amaryllis fungeert onterecht als big brother

(tekst: PEL)

Geachte Raadsleden,

Enige tijd geleden hebben wij de Privacyregeling opgevraagd van coöperatie Amaryllis. Enige tijd daarna verscheen de regeling ook als bijlage bij een Nota Gegevensverwerking en privacy in het sociaal domein Triage die om advies werd voorgelegd aan de leden van de Cliëntenraad Werk en Inkomen. We nemen aan dat u die Nota voor zover u die nog niet heeft, wel ontvangt via het ambtelijk apparaat na vaststelling van de definitieve versie door het College. Of ook advies werd gevraagd aan de leden van de Cliëntenraad over bedoelde Privacyregeling is ons niet helemaal duidelijk. Per slot is het niet het ambtelijk apparaat maar Amaryllis wat dit Reglement heeft opgesteld. Maar omdat het Reglement grote raakvlakken heeft met het 3D-gebeuren en alle wijzigingen bij de WMO en m.n. de privacyaspecten die daarbij een rol spelen, denken wij dat wij u – en in het bijzonder die raadsleden die welzijn, WMO ed. in portefeuille hebben – een reactie hierop moeten toesturen.

Wij hebben eerst zelf de tekst van het Reglement doorgenomen en de dingen die ons opvielen, vindt u terug in bijlage 1:  “VRAGEN, OPMERKINGEN, NOTITIES OVER PRIVACYREGLEMENT AMARYLLIS U.A.” Hierover is gesproken op de vergadering van het Dagelijks Bestuur van PEL op 8 mei jl.           Het Privacyreglement van Amaryllis is als bijlage 2 bijgevoegd.

Wij hebben vervolgens een open vraag gesteld aan advocaat mr. Ad Speksnijder te Akkrum (v.m. hoofd Bureau voor Rechtshulp Leeuwarden): Wat vindt u als jurist van dit Reglement?

Hieronder zijn reactie:

“Kort gezegd zou de ondertitel van het privacyreglement kunnen zijn: de sociaal werker als big brother. De regeling is naar mijn mening gebaseerd op een fundamenteel onjuist uitgangspunt, namelijk de afhankelijkheid van de cliënt: de cliënt als object van zorg. Aan de intenties hoeft niet te worden getwijfeld maar het gaat hier wel om een buitengewoon ingrijpend onderwerp. De maatschappelijke zorg komt inmiddels nagenoeg geheel voor rekening van de gemeente. Daar geeft deze regeling ook blijk van. Dat heeft het gevaar van vermenging van belangen. Een klein concreet voorbeeld: een cliënt wordt door de woningcorporatie voorlopig geweigerd omdat hij had moeten weten dat een familielid hennep teelde en hem wordt verweten dat hij daarvan geen aangifte had gedaan, ook al is duidelijk dat hij daar geen bemoeienis mee had. De woningcorporatie weet dat uit het zorgcircuit.

Zorgverlening is gebaseerd op een overeenkomst ( ongeacht of deze schriftelijk is vastgelegd), niet iets dat buiten een rechterlijke toets kan worden opgelegd. Dat geldt bijvoorbeeld voor de medische behandeling. Niet voor niets is de kern daarvan de geheimhoudingsverplichting van de arts.

Alleen in uitzonderlijke gevallen en onder strikte waarborgen kan een arts die verplichting schenden. Zoals een patiënt zelf “informed consent” moet verlenen voor een medische behandeling is het ook de cliënt die zelf behoort te beslissen over iedere zorghandeling. De regeling geeft daar geen blijk van, bijvoorbeeld in de bepaling dat de teamleider uitmaakt wat in het belang is van de cliënt in plaats van een vertegenwoordiger zoals een ouder.

Het uitgangspunt: gegevens delen: zoveel als moet, is naar mijn mening onjuist. De positie van de sociaal werker volgens de regeling is immers: deze coördineert en werkt daarbij samen.                       Zo kan toezicht worden verpakt als zorg en wordt daarmee de verlengde arm van de echte toezichthouders zoals politie en uitkeringsinstellingen: de sociaal werker die de tandenborstels of het aantal hennepplanten telt en de gang naar de moskee registreert. Het recht op privacy wordt niet gewaarborgd door te verwijzen naar allerlei wettelijke regelingen omdat de sociaal werker en de dagelijkse praktijk daarvoor ongrijpbaar zijn.

Amaryllis zou naar mijn mening moeten werken met een schriftelijke overeenkomst waarin men zich verplicht tot geheimhouding en verslaglegging aan de cliënt die voor alle externe informatie uitdrukkelijk toestemming moet verlenen. Dit is niet anders dan het probleem van het electronisch patiëntendossier en dan erger omdat het om veel meer verschillende belangen gaat.

Voor gevallen waarin er sprake is van ernstige zaken zoals mishandeling ( in het algemeen als het gaat om directe bedreiging van anderen)  is contact met een andere geheimhouder, de huisarts, de meest voor de hand liggende. Daar zou het naar mijn mening strikt toe moeten worden beperkt. De regeling ( die kennelijk vooral bedoeld is om de sociaal werker te beschermen, niet de cliënt) kent aan de sociaal werker bevoegdheden toe die niet kunnen worden gebaseerd op de zorgovereenkomst. De sociaal werker is daarmee ook juridisch kwetsbaar omdat de cliënt geen boodschap heeft aan een interne regeling. De sociaal werker is geen wettelijk gewaarborgde geheimhouder. Amaryllis zou dit niet moeten willen.

Naast individuele geheimhouding, een schriftelijke overeenkomst en volledige verslaglegging aan de cliënt zou er een serieuze klachtenregeling moeten zijn. Voor de triage zou als voorwaarde moeten worden gesteld de schriftelijke instemming van de cliënt behoudens de wel aan de cliënt te rapporteren consultatie van de huisarts. Zoals het nu is uitgewerkt stelt de geheimhouding weinig voor. Wat de informatie betreft zou het niet geformuleerd moeten zijn als een recht om te vragen maar als een plicht om te verstrekken met een goedkeuringsrecht.

Ik vertrouw dat ik voorshands uw vragen heb beantwoord. Tot nadere toelichting ben ik graag bereid.

met vriendelijke groet, Ad Speksnijder”

Samengevat: Amaryllis zou een andere en betere privacyregeling moeten opstellen.

Dat is onze conclusie op grond van bovenstaande reactie.

U zou hiertoe als Raad (via het College) uw invloed kunnen aanwenden.

Met vriendelijke groet,

Secretaris ver. PEL