Dagobert Duck in Fryslân en het uitgeven van andermans geld

Dagobert Duck in Fryslân en het uitgeven van andermans geld
Hoe staat de provincie Fryslân ervoor? Dat is een gemakkelijke vraag om te stellen maar even iets moeilijker om te beantwoorden. De meest recente jaarstukken zijn van 2013. Ze zijn door de statenleden op 21 mei 2014 vastgesteld. Wat valt op aan dit document van 412 pagina’s? Ten eerste het aantal pagina’s, de vraag die wordt opgeworpen: moet dit zo uitgebreid? Kan een gebruiker hiermee uit de voeten? Je zet de hutspot voor de neus van de statenleden en laat de eters naar de ingrediënten maar raden. Smaakt het?, zo vraagt de serveerster. Ja, natuurlijk, want we blijven beleefd. En het is lekker veel. Wat een groot bord vol. Het lijkt wel feul foor weinig! Miskien is de proveensie wel Gratis! Liwwadders.nl dook in de boeken.

Ruggengraat

Ook opmerkelijk is dat de jaarrekening, die het inzicht geeft in de financiële positie van de provincie pas op pagina 382 verschijnt en slechts bestaat uit circa 20 pagina’s. Terwijl de jaarrekening, en in het bijzonder de balans, de ultieme resultante is van het handelen van de provincie Fryslân. Daaruit blijkt de ruggengraat van onze provinciale overheid. Eigenlijk zou je de balans meer prominent in de jaarstukken verwachten. Uit de balans maakt de beoordelaar direct de financiële positie van de provincie op.

Ondermaats

In algemene zin valt op dat specificatie, presentatie en toelichting op de balans beperkt zijn. Eigenlijk zwaar ondermaats om de gebruiker – burgers en controlerende statenleden – goed inzicht te geven in het financiële reilen en zeilen van het college van Gedeputeerde Staten van de provincie. Zo zijn bij het presenteren en toelichten de materialiteit zoek. Materialiteit zegt: benoem de belangrijke zaken en laat onbeduidende details achterwege. Zou men er belang bij hebben iets te verbergen en mist te verspreiden?

Lief- en leedpotje

Waarom zijn de liquide middelen zoals de ING kwartaal spaarrekening van 4.675 euro en de kas FP&C (of is dit het zogenaamde lief- en leedpotje van de afdeling Finance Planning and Control?) ter waarde van 1.448 euro wel openlijk vermeld in de boeken en bijvoorbeeld de uitgave aan het nieuwe provinciehuis van 70 miljoen euro niet? Om je te verantwoorden naar politici, burgers en andere gebruikers zou sprake moeten zijn van een meer duidend verhaal. Net als bij die hutspot. Of de fles wijn. Keurig vermelden wat er in zit. De toelichting die gegeven wordt op de balansposten is weliswaar ten dele elders in het enorme boekwerk opgenomen, maar zou voor het goede inzicht juist zijn plaats moeten hebben in de toelichting op de balans zelf.

Lutz Jacobi

De beperkte presentatie van de balans vloeit wellicht voort uit de Dagobert Duck-omgeving waarbinnen onze provinciale politici zich begeven. Die royale omgeving is er in de loop der jaren geruisloos ingeslopen. Er heest een zekere zelfverzekerdheid over de financiën terwijl het besef van wat er boven het hoofd hangt ongewis is. Geld genoeg. We spelen en schuiven wat met geld, maar zo zullen politici dit nooit benoemen. Of zoals PvdA Tweede Kamerlid Lutz Jacobi onlangs zei: bezuinigen op een bibliotheek terwijl het geld bij de provincie bij de plinten opspat? Legt u het ons maar eens uit.

Balans debet

Wat valt er inhoudelijk op als we kijken naar de balans debet per 31 december 2013? In ieder geval twee zaken.
– Onder de vaste activa staat meer dan 1,1 miljard euro aan beleggingen, waaronder deelnemingen in belangrijke nutsbedrijven als het waterleidingbedrijf Vitens en Alliander n.v.. Resteert nog een fors bedrag aan vrije beleggingen die ingezet kunnen worden.
– De provincie beschikt ook over liquide middelen van 405.270.353 euro. Dit is het bedrag dat men op de bank heeft staan. In 2015 ontvangt de provincie nog meer liquide middelen omdat er nog circa 250 miljoen euro van de totale opbrengst van 1,2 miljard euro op de rekening wordt bijgeschreven in verband met de verkoop van Nuon-aandelen.

Balans credit

Kijken we nu naar de balans credit. De provincie heeft een eigen vermogen van ruim 1,5 miljard euro, voornamelijk bestaande uit bestemmingsreserves. Een stukje eigen vermogen, in vaktaal beklemd of geoormerkt, bestemd voor specifieke doeleinden en activiteiten. Vaak politiek geïnitieerde onderwerpen in vakmanstaal strooigoed genoemd. Dat is het liefst wat een politicus doet: het uitgeven van andermans geld.

Conclusie: de provincie is uiterst solvabel en liquide. Het is uniek dat een organisatie zo liquide is. Is dat erg?

Vermogen

De vraag komt op: moet een dergelijk vermogen worden opgebouwd, met het actuele risico dat Den Haag een greep in de kas doet? Niet ondenkbaar omdat dergelijke oprispingen al zijn gehoord. Principieel is de vraag of vermogensvorming een taak is voor de overheid of zou dit bij burgers en bedrijven thuishoren, zoals in de zuidelijke lidstaten van de Eurozone te doen gebruikelijk is? Het geloof in de overheid is in deze landen, niet ten onrechte, niet al te groot. Waarom zou je collectieve voorzieningen als bijvoorbeeld de Nederlandse mega-pensioenpot (1300 miljard euro) onder toezicht van de overheid stellen? Met als risico een greep in de kas.

Huishoudens

Terug naar het vermogen van de provincie Fryslân, dan is het logisch en verdedigbaar dat de huishoudens en ondernemingen recht hebben op een stuk provinciaal vermogen. Logisch toch, die huishoudens en ondernemingen hebben immers het vermogen van de provincie via de energierekening toch ook opgebouwd? De verplichte afname van energie bij het Provinciaal Energiebedrijf Friesland (later Nuon) heeft enorme waarde gecreëerd.

Strooieffect

Een andere vraag: hoe rijk zijn we? En wat levert het strooieffect waar politici zich het liefst aan bezondigen op? Noem de megalomane projecten die de provincie initieert en financiert die nooit tot stand zouden zijn gekomen zonder de riante vermogenspositie maar op. Zonder geld had men die plannen nooit bedacht. Eigenlijk zou je de overheid hun geld willen afpakken. Zij hebben voldoende aangetoond hiermee niet te kunnen omgaan. Pas dan staan politici op die zich manifesteren als verantwoordelijke bestuurders en controleurs die in de traditie van Drees sober en doeltreffend de noodzakelijke maatschappelijke behoeftes realiseren.

Tot slot het advies aan nieuw gekozen politici in de provinciale staten:
Eis een leesbare jaarrekening. Analyseer de jaarrekening. Hou de focus op de grote lijnen. Stel vragen over de inhoud van de hutspot. En bekijk nog eens goed het bestedingspatroon van de overtollige provinciale liquide middelen met bijvoorbeeld als doel de koopkracht van burgers en de financiële positie voor ondernemingen te versterken.