Noordelijke bestuurselite mijdt het publieke debat

(tekst: Friesch Dagblad)

Noordelijke bestuurselite mijdt het publieke debat

Tot voor kort deelden bazen van politie, Openbaar Ministerie en rechtbank hun visie op de samenleving met het publiek. Zo af en toe grepen ze een afscheid, opening of andere gelegenheid aan om hun opinie te geven over ontwikkelingen in hun sector, of om hun zorgen te uiten. Ze zorgden ervoor dat de media daar ook inzage in kregen, zodat zij hun boodschap op een veel breder publiek konden overbrengen. Bij de rechtbank, het OM en de politie is daar geen sprake meer van, vooral sinds de opschaling van Friese naar noordelijke organisaties. Ook van de grote ziekenhuizen en hogescholen vernemen we zelden nog wat, enkele uitzonderingen daargelaten. Alleen als ze zelf bedreigd worden door bezuinigingen wordt er nog wel eens wat gedeeld.

Er is zeker de bereidheid ergens een reactie op te geven, in de praktijk valt dat echter zelden nog samen met de actualiteit. Dan heeft zo’n reactie weinig zin. Vergelijk het met het bijtincident van voetballer Luis Suárez op het WK voetbal. Nú wil iedereen weten hoe de voetbalbond omgaat met dergelijke incidenten, hoe vaak dit voorkomt, of er maatregelen worden genomen of niet. Als de wereldvoetbalbond FIFA het over drie maanden over bijtincidenten in de voetbalsport in zijn algemeenheid wil hebben, zal daar amper aandacht voor zijn. En om het laatste moet het toch ook de bestuurders te doen zijn.

Een reactie heb je als medium dus nodig op het juiste moment. Waarom die niet geven? Natuurlijk kan dat een hoop drukte geven. Een mening in het openbaar leidt tot discussie, roept weerstand op, kan je op openlijke kritiek komen te staan. Het debat voeren geeft misschien gedoe, maar opbouwende kritiek is noodzaak, geen organisatie kan zonder. Een gezonde samenleving ook niet.

Mogelijk geloven de publieke organisaties minder in traditionele media en zetten ze in op hun eigen communicatiekanalen. Maar via de websites en sociale media wordt een burger ook niet veel wijzer. Bestuurders die op Twitter inhoudelijk iets delen zijn schaars. ‘Inspirerend debat met Expertisecentrum Diversiteit in het kader van kennismaking nieuwe Eenheidsleiding Politie Noord-Nederland over eergerelateerd geweld en discriminatie’, was op 5 februari 2013 bijvoorbeeld het laatste wat we van de noordelijke politiechef Oscar Dros hebben vernomen.

Twitter loopt over van de uitgedeelde schouderkloppen en het melden van bezochte bijeenkomsten of congressen. Naar de inhoud en het resultaat blijft het doorgaans gissen. Daar zit je als volger niet op te wachten. Niet voor niks twitterde hoogleraar financiële geografie Ewald Engelen deze week: ‘Ik ontvolg vanaf nu iedere bobo die foto’s van beeldentuinen, recepties, zonsopgangen en andere ansichtkaarten tweet.’

Betrokkenheid met de samenleving tonen de bestuurders in elk geval wel door bij elkaar in de Raad van Toezicht plaats te nemen, al staan daar ook prima vergoedingen tegenover. Ongetwijfeld zullen de leidinggevenden in eigen kring volop het debat aangaan, dat mogen we hopen althans. Ze verzuimen echter u en ons daar deelgenoot van te maken. Via de communicatiemedewerkers wordt er weliswaar heel wat over ons uitgestort en wellicht wordt op de eigen websites wel eens een opinie openbaar gemaakt, maar als dat onbeantwoorde vragen oproept of de actualiteitswaarde ontbreekt, dan zal de boodschap het grote publiek nog steeds niet bereiken.

Soms ligt het aan de bestuurder zelf dat die niet wil reageren. Steeds vaker lijkt die echter een gevangene van het pakket uit publieke middelen betaalde communicatiemedewerkers die er omheen hangen en de bestuurders op afstand van de media houden. In Opsterland kunnen wethouders, van wie ooit het kenmerk was dat ze zo benaderbaar zijn, bijvoorbeeld alleen nog maar via communicatiepersoneel worden bereikt.

Sociale media als Twitter en Facebook zijn misschien ook niet de uitgelezen platforms om het publieke debat op te voeren. Je krijgt een hoop verbale bagger over je heen van jan en alleman die zich met jouw oprisping gaat bemoeien. PvdA-leider Diederik Samsom heeft het heel lang geprobeerd op bijna iedereen te reageren via Twitter, maar hij heeft het op 10 mei opgegeven. Dit was zijn laatste tweet: ‘Kan veel hebben. Maar er zijn grenzen. Dag.’ Als reactie op ene Huib Riethof die getwitterd had: ‘Zou Anne Frank onder kinderpardon van Samsom zijn gevallen? Niets geleerd van 40-45.’

Steeds meer bestuurders zijn onbereikbaar geworden voor media. Raar, aangezien bereikbaarheid, flexibiliteit en – letterlijk – aandacht van de media in hun goede salarissen zijn verdisconteerd. En ze worden beslist niet overvraagd, misschien komt het twee, drie keer per jaar of nog minder voor dat wij denken dat een reactie van de hoogste baas van een instelling relevant is. Wim Kleinhuis, directeur van de Veiligheidsregio Fryslân, wilde deze week echter geen toelichting geven op vergaderstukken waaruit blijkt dat er zorgen zijn over de toekomst van het zelf nog lijkschouwingen kunnen doen in Fryslân, als gevolg van bezuinigingen.

Dat is helaas geen uitzondering. De noordelijke rechtbank verwees onlangs voor een reactie op de invoering van ZSM (supersnelrecht waar geen rechter meer aan te pas komt) zelfs naar de landelijke raad voor de rechtspraak. De landelijke organisatie wil namelijk één geluid laten horen, zo meldde het hoofd communicatie Natascha van ’t Hooft. ,,Onze reactie zou niet anders zijn dan die van de raad”, aldus Van ’t Hooft. Politie en OM voeren hetzelfde beleid: één boodschap van één organisatie.

En dat terwijl ZSM in het Noorden anders wordt gedaan dan op andere locaties in het land. Zo ontbreekt hier bijvoorbeeld (nog) een piketadvocaat. Zelfs het OM is nieuwsgierig naar de reactie van de noordelijke rechtbank, maar anderhalf jaar na de invoering heeft die eenheid daar geen eigen mening over of visie op.

De situatie in een dunbevolkte plattelandsregio verschilt wezenlijk van de dichtbevolkte Randstad, waar de macht zetelt. Dan moet je je als Noorden júíst laten horen.

Gelukkig zijn er altijd positieve uitzonderingen. Burgemeesters als Tjeerd van der Zwan (Heerenveen) en Ferd Crone (Leeuwarden) en bestuurders als Wouter van der Kam (ziekenhuis Antonius Sneek), Gabriel Anthonio (Jeugdhulp Fryslân) en Jan Sijtsema (PCBO) grijpen doorgaans elke kans aan hun visie te geven als er iets actueels speelt op hun terrein. Zo komen ze op voor de lokale, regionale belangen en laten ze de burger erin meedelen