Peter de Haan en Dolf Kessler helemaal klaar voor Leeuwarden Culturele Hoofdstad

(tekst: oud-provincieambtenaar Peter de Haan en oud-wethouder van Leeuwarden Dolf Kessler)

LIGHT NIGHT FESTIVAL

Vooraf

Hieronder volgt een nadere uitwerking van het festival ‘Light Night’ dat in het kader van Culturele Hoofdstad 2018 een prominente rol zou moeten spelen.
De essentie is om een werkelijk universeel thema � de tegenstelling tussen licht en donker � te confronteren meen � vergeleken met andere Nederlandse regio�s � kenmerkend aspect van Frysl�n, nl de provincie waar de duisternis nog kon worden ervaren.

Zowel de uitwerking als de daarbij genoemde bedragen zijn nadrukkelijk indicatief, zij dienen slechts om de orde van grootte van de minimaal benodigde financi�le middelen te bepalen. Met �minimaal� wordt bedoeld dat de bedragen fungeren als noodzakelijk voor de startbegroting en dat dat leidt tot een multiplier vanuit de samenleving maar natuurlijk ook qua effect.
Aangezien het de bedoeling van dit festival is om qua ambitieniveau/uitstraling (uiteraard niet qua programmering!) op termijn de evenknie van Oerol op het Friese vasteland te worden, zal de begroting bij gebleken succes naar een met Oerol vergelijkbaar niveau opgetrokken moeten worden.
Beslissingen m.b.t. het werkelijke programma van het festival kunnen pas door de festivalleiding genomen worden; hier wordt alleen het kader geschetst dat voldoende richtinggevend is om te bepalen of dit festival gezien moet worden als een kansrijke versterking van het bestaande festivalaanbod in Frysl�n.

Uit onderstaand voorstel zal blijken dat dit festival een prima paraplu-functie kan vervullen voor tal van deelfestivals c.q. satellietprogramma’s. Met dit laatste hangt nauw samen dat de programmering -binnen het centrale format- vooral ook bottum-up moet plaatsvinden om daarmee een zo groot mogelijk draagvlak bij de eigen Friese bevolking te genereren.

Een andere expliciet uitgangspunt is dat het festival ook qua uitwerking moet aansluiten bij de karakteristieke eigenschappen en kwaliteiten van Frysl�n (w.o. uiteraard het objectieve gegeven dat de duisternis hier (veel) beter kan worden ervaren dan elders in Nederland; zie de kaarten die daarover beschikbaar zijn.). Daarmee blijft het onderscheidend en wordt � ondanks stevige centrale aansturing – zorggedragen voor draagvlak

Het festival moet meerdere doelen tegelijk dienen (cultuur, economie, toerisme) en programmatisch dus ook meerdere doelgroepen tegelijk aanspreken. Op termijn moet gestreefd worden naar een tweejaarlijkse frequentie, om te beginnen in 2018. Ook is mogelijk om in 2016 eerst �proef te draaien�.

Hoofdmanifestaties

a. Activiteiten met het accent op organisatiekosten

– In het gehele gebied van Frysl�n wordt gedurende een lang weekend (evt. zelfs een week maar beginnen met een lang weekend, proefdraaien in 2016) alles in duisternis gehuld. Medewerking is nodig van deelnemende gemeenten, energiebedrijven etc. etc. Geen lantaarnpalen aan; aan de bewoners wordt gevraagd: gordijnen dicht; verlengde openingstijden (vergunningen etc.) van caf�s enz.

– Op het gebied van theater worden stukken gespeeld die de duisternis als onderwerp hebben, of juist het licht. Hetzij qua inhoud dan wel qua vorm. Dit onderdeel wordt ondergebracht bij de bestaande theaters in Frysl�n.
Benodigd budget: een smeeroliefonds van 50.000 euro om te stimuleren en bijzondere projecten / idee�n mogelijk te maken. Friese tekst- en scenarioschrijvers worden op die manier aangemoedigd om met concrete idee�n te komen.

De festivalleiding is verantwoordelijk voor deze basisactiviteiten.
Met de voorbereiding daarvan is structureel al gauw 0,2 fte. gemoeid.

b. Activiteiten met het accent op programmeringskosten

– Grote start- en grote slotmanifestatie in Nacht Stad Leeuwarden (ter inspiratie valt te denken aan: een uitvergroting van Carabosse-achtige optredens die zich al 2 keer in Leeuwarden manifesteerden in 2006 al 40.000 bezoekers trokken)
Benodigd budget. 150.000 euro (programmeringsbudget).

– Duisternis kan pas gewaardeerd worden als er ook licht is. Lichtkunstenaars spelen daarom een grote rol. Er wordt een groot aantal kunstenaars gevraagd hierop in te spelen, deels met blijvende kunstwerken, zodat het festival ook structurele meerwaarde oplevert (verrijking publieke ruimtes in steden en in het landschap) Benodigd budget: 50.000 euro per lichtkunstwerk. Er naar streven er 5 per keer te realiseren (sowieso minimaal 2); is echter afhankelijk van sponsormogelijkheden; kosten vari�ren van 100.00 tot 250.000. Ook in breder verband worden steeds projecten opgezet waarbij Friese identiteiten aan bepaalde kleuren (qua licht) worden gekoppeld waardoor de eigen identiteit weer verder wordt versterkt. Kan doorgetrokken worden naar beeldende kunst maar ook naar nieuwe landmarks .

– Een groot aantal windmolens die aan hun wieken van lichten voorzien worden (verschillende kleuren en instelbaar); duidelijk is dat dat (uitdovend en oplichtend) een fantastisch schouwspel zal opleveren. Deze activiteit wordt qua budget en organisatie grotendeels �ondergebracht� bij de Nutsbedrijven. Maar is wel een hoofdactiviteit. Vanuit centraal budget: 50.000 euro voor aanjagen, stimuleren, onderzoek. Getracht moet worden de energiebedrijven en toeleveranciers van windenergie te interesseren voor een bijdrage van tenminste 150.000 euro.

– Verhalenvertellers vertellen verhalen / acteurs beelden verhalen uit rond vuren. Spectaculaire vuurwerken. Wereldkampioenschap vuurspuwen. Vuurwerk – workshops (ook historisch: vanaf de tijd van de vuursteen). Dit programma-onderdeel kan regionaal maar veel liever internationaal worden ingevuld.
Benodigd budget: Bij een internationale variant is een budget van 100.000 euro minimaal. Je biedt dan echter wel werkelijk iets unieks. Vanuit de hele wereld worden vuurspuwers en verhalenvertellers ingevlogen. Bij de regionale variant heb je aan 20.000 euro genoeg. Voorlopig wordt van tenminste 50.000 uitgegaan.

Satelliet programma�s

Voor wat betreft het satellietprogramma geldt dat dit in eerste instantie van onderop dient te worden ontwikkeld. De hieronder staande suggesties zijn daarom alleen bedoeld om het soort activiteiten aan te geven, waarbij de eerste jaren in elk geval de totstandkoming van de eerste acht activiteiten krachtig wordt gestimuleerd maar waarbij tal van andere activiteiten ook zeer wel denkbaar zijn.
Alleen om de gedachten te bepalen volgen hier bij wijze van voorbeeld mogelijke invullingen voor satellietprogramma’s:

– Opzetten van een congres over stedelijke lichtstrategie (vgl. voorbeeldsteden als
Glasgow, Turijn, Lyon op dit terrein waarbij specifieke plekken hun eigen kleur en
belevenis krijgen) en / of een masterclass voor Urban Design in relatie tot licht en
duisternis.
– Er worden nachtmarkten georganiseerd en nachtwandelingen.
– Fototentoonstellingen over de nacht.
– Waar mogelijk ook een link leggen met het thema Water (brandende waterlelies als kunstwerken bijv.) omdat de combinatie water en vuur de mensheid van oudsher aanspreekt (zoals ook bleek bij het optreden van Carabosse in Leeuwarden) maar ook omdat het past bij Frysl�n en bij bestuurlijke prioriteiten.
– Het Fries Natuurmuseum heeft een tentoonstelling over nachtdieren; ook worden er excursies georganiseerd waarbij het nachtleven van dieren centraal staat.
– De duistere kanten in onszelf, het mooiste verhaal (mag gaan over alles wat ‘noir’ is maar ook over vrouwen van Lichte Zeden enz. enz. als het maar te herleiden is tot de tegenstelling tussen Donker en Licht; vgl. ook de mogelijkheid om een deelfestival te wijden aan fatale vrouwen, met een knipoog naar de in Leeuwarden geboren Mata Hari (zij heeft op internet nog steeds onnoemelijk veel hits op haar naam staan en wordt in 2017 weer wereldnieuws omdat dan � 100 jaar na haar executie in de archieven over de achtergronden opengaan) .
– Workshops over het (qua belang toenemende) vraagstuk van lichthinder
– Nachtexposities: overal in het weidse Friese landschap vinden (zeer plaatselijk verlichte) mini-exposities plaats, waarlangs nachtelijke droppings leiden (die droppings spelen ook een rol bij teambuildingsbijeenkomsten en bedrijfsfeesten)
– Nadrukkelijk ook aandacht voor de overgang tussen dag en licht: of het nu het schemergebied is of het ochtendgloren. Dat zijn spannende momenten waarop Moeder Aarde even haar adem inhoudt. Daar dus op inspelen. De twilightzones, al of niet samen met �noorderlicht�, worden gevierd
– Verkiezing van een ‘Nachtcommissaris’ (i.p.v. een ‘Nachtburgemeester’), een steeds wisselende, gezaghebbende of populaire figuur die zich bezighoudt met bewaking c.q. inspiratie van de kwaliteit van het festival en tegelijk als ambassadeur optreedt.
– Er worden landvuurtorens opgericht gemaakt door kunstenaars of door bewoners / verenigingen van dorpsbelang;
– Wedstrijden wie het licht kan aanroepen etc. etc.
– Expositie over de relatie tussen de grootste LichtKunstenaar van Nederland (Rembrandt) en zijn sporen in Frysl�n in het vernieuwde Fries Museum, samen met zijn tijdgenoot Wybrand de Geest (�In de Geest van Rembrandt�) en natuurlijk in nauwe samenhang met zijn muze en grote liefde, de in Leeuwarden geboren burgemeestersdochter Saskia Uylenburgh (in 2012 wordt haar 400ste geboortejaar gevierd; in 2018 kan aan dit ook internationaal aansprekende thema een nieuw vervolg aan worden gegeven);
– etc.

BENODIGD BUDGET m.b.t. satelliet programma�s
Het satellietprogramma is een proces dat van onder op dient plaats te vinden. Desalniettemin kunnen opties en idee�n van uit de festivalleiding worden ge�nitieerd / aangedragen. Daartoe is een stimuleringsfonds van 150.000 � 200.000 euro nodig om de meest spannende idee�n die van onderop komen ook werkelijk te realiseren. Omdat het om lokale activiteiten gaat zal de rest van de financiering ook lokale geregeld moeten worden.

ORGANISATIE- EN PUBLICITEITS KOSTEN

Voor wat betreft de organisatie- en publiciteitskosten is deels al in het bovenstaande een indicatie gegeven. Bijkomende overall organisatiekosten zijn begroot op tenminste 50.000 euro. Totaal aan programmeringskosten: 500.000 euro.
Samen met overige bureaukosten moet gerekend worden op tenminste 200.000 euro aan vaste personeelslasten.
Als voorlopige kosten wordt dus uitgegaan van een totaal bedrag van (500.000 + 200.000 =) 700.000 euro, excl. een P.M.-bedrag voor lichtkunstwerken die een blijvende bijdrage aan de Friese samenleving leveren en anderszins structureel gefinancierd moeten worden en excl. een bedrag van tenminste 150.000 dat benodigd is voor het verlichten van wieken van windmolens voor rekening van de energiebedrijven. De totale kosten komen daarmee (excl. lichtkunstwerken) minimaal op 850.000 euro plus de lokaal te regelen restfinanciering van de satellietprogramma’s van tenminste 150.000 euro, dus bij elkaar 1 miljoen euro.

INDICATIE TOEDELING KOSTEN

Vooralsnog wordt uitgegaan van de volgende indicatieve verdeling:
– Ten laste van de provincie Frysl�n: 450.000
– Ten laste van deelnemende gemeenten: Leeuwarden 100.000
Overige gemeenten: 100.000
– Sponsoring centrale activiteiten 50.000
– Bijdrage bedrijfsleven voor specifieke activiteiten 150.000
– Lokale financiering satellietprogramma’s 150.000
———-
1.000.000

Als dit festival zoals verwacht grote groepen mensen naar Frysl�n trekt zal dat miljoenen euro’s aan economische bestedingen opleveren, naast het betalen van toegangsprijzen voor specifieke deelactiviteiten. Met dit laatste kan een deel van de publieke kosten worden gedekt. Het is in dit stadium te speculatief daarvoor nu een bedrag op te voeren.
Wel staat het voor ons vast dat de maatschappelijke baten van dit type festival in termen van impuls voor cultuur, economische bestedingen door de bezoekers en versterking van het Friese imago een veelvoud zullen van de kosten.

Er zou een initiatiefgroep opgericht moeten worden die dit project ondersteunt en die e.e.a. verder gaat uitwerken, samen met stakeholders zoals daar zijn:
– culturele ondernemers
– vertegenwoordigers van de drie in Frysl�n actieve energiebedrijven;
– festivaldeskundigen en marketeers;
– vertegenwoordigers van de lichtindustrie (w.o. Philips Nederland);
– Frysl�n Marketing;
– vertegenwoordiging provinciale en lokale overheden..
Voorgesteld wordt dat de provincie en de gemeente Leeuwarden een projectgroep in het leven roepen met vertegenwoordigers van deze stakeholders die de mogelijkheden op korte termijn verder gaat verkennen.

Februari 2012,
Peter de Haan, in overleg met Dolph Kessler

Huizum Dorp 97
8934 BS Leeuwarden
Tel. 058-2887388