KH als aberratie – het volk mag achter de dranghekken plaatsnemen

Kulturele Hoofdstad als aberratie

(ingezonden)

Van de week bracht ik een bezoekje aan de stad. Op Liwwadders.nl en in de kranten had ik veel gelezen over Leeuwarden als Kulturele Hoofdstad. Er was een bidbook verschenen. Dat kon je ophalen op het kantoor in de Blokhuispoort.

Brochure

De medewerkers in de Blokhuispoort hadden voor mij een brochure. Ze legden mij uit, dat het ging om een samenvatting van de samenvatting van het bidbook. De brochure is bedoeld voor de gewone man. De dikkere samenvatting was alleen voor de raadsleden. Het bidbook zelf bleef geheim. Dat heb je vaak met grote, althans veel geld kostende projecten. De bestuurders wijzen bij voortduring op het speciale karakter. Dat leidt – en dat vinden ze heel gewoon – tot geheimzinnigheid. De SP wees van het begin af aan op het elitaire karakter van de KH. Gedeputeerde De Vries en haar volgelingen (waaronder burgemeester Crone) ontkenden. Het was juist omgekeerd. Iedereen moest meedoen, want een breed draagvlak was een voorwaarde. Maar we zien het nu: enkel uitverkorenen (schrijvers van het bidbook, en naar we aannemen de bestuurlijke elite) weten alles. Raadsleden mogen een samenvatting inzien. En de man in de straat krijgt een brochure. Een voorproefje van wat gaat komen. Voorstellingen op het Zaailand, speciale tribunes voor gezagsdragers en genodigden. Het volk mag – als er nog plaats over is – achter de dranghekken plaatsnemen.

Cijfers in de brochure

Het is vaker gezegd, en er zijn studies over verschenen. De cijfers over de (economische) effecten van het fenomeen KH zijn in het algemeen geflatteerd. Dat verhindert niet, dat de te mooi voorgestelde bezoekersaantallen en hun bestedingen systematisch terugkomen. In de brochure vinden we enkele – zeer selectieve gegevens over de KH in Rotterdam, Brugge en Liverpool. Dit waren lang niet de slechtste KH’s, zodat het berekende gemiddelde positief uitvalt.

Brugge

Kloppen de cijfers. Nee. In de Friese brochure staat , dat het evenement in Brugge in 2002 1,6 miljoen bezoekers trok. Een bronvermelding ontbreekt. Er bestaat een “impactonderzoek“ aangaande de effecten van Brugge 2002. In het voorwoord  noemt de burgemeester – en hij zal vast niet liegen – een aantal van 120.000 verblijftoeristen (minimaal verblijf van één nacht) en 700.000 dagtoeristen was het effect van Brugge 2002. Fryslân verdubbelt dus even het aantal, dat de Brugse burgemeester noemt. In de cijfers is interessant, dat van het totaal aantal bezoekers aan Brugge in 2002 slechts 6% specifiek voor het evenement KH kwam. Veruit de meeste toeristen kwamen toch al.

Strijdpunt

Een strijdpunt tussen voor- en tegenstanders van een KH is, of de effecten van het evenement voldoende blijvend zijn. De bewering van voorstanders – Rudi Wester liet zich recent zo uit – is, dat er in de aanloop naar, en na het feestjaar zelf, sprake is van toegenomen bezoekersaantallen.

Rudi Wester

Het voorbeeld Brugge geeft aan, dat dit duurzame effect hoogst problematisch is. ”Toerisme Vlaanderen” biedt cijfers voor het bezoek aan een aantal steden in België over de lange periode 1994 – 2010. Een  mooie reeks van jaren, betrouwbaarder dan allerlei ad-hoc vergelijkingen. De twee steden die in België in deze hele periode aan kop gaan zijn Antwerpen en Brugge. Toegespitst op het aantal overnachtingen (aantal verblijfstoeristen) – uit oogpunt van bestedingen van de toerist het belangrijkst – geldt voor beide steden een opgaande lijn. Lopend van een aantal overnachtingen in Antwerpen in 1994 van 1.100.000, en Brugge 900.000, tot in 2010 in Antwerpen van bijna 1.600.000 en Brugge daar duidelijk wat onder. Er is slechts één jaar, waarin Brugge het wat beter doet dan Antwerpen, en jawel, dat is 2002. Het aantal overnachtingen ligt dan in Brugge iets boven de 1.400.000, in Antwerpen er iets beneden. Dit is ook het enige jaar, waarin Brugge Antwerpen overtreft. Zowel in de jaren voor, als na het evenement Brugge 2002, blijft Antwerpen de baas. Het “duurzame“ effect van een KH is daarmee – onderzoek wijst dat ook uit voor andere KH-steden – hoogst twijfelachtig.  “Autonome tendensen“ lijken veel belangrijker. Ambassadeurs als Rudi Wester  zouden dat kunnen weten, maar ze vertellen iets anders.

Bedrijfsleven

Burgemeester Crone is tot op heden slechts met beloften over bijdragen vanuit de markt gekomen. In een laat stadium blijken van 100 benaderde bedrijven 25 eventueel wel een financiële bijdrage te willen leveren, zo lazen we gisteren. Ik denk dat dat weinig is, en zeker niet op draagvlak in de markt wijst. Toezeggingen kun je dit niet noemen, en de hoogte van eventuele bijdragen blijft in de herfstnevelen gehuld.

De Greef

Hoe zat dat in Brugge. De intendant van Brugge 2002 – de heer De Greef – schrijft daarover: “En ik geef het toe, het is pijnlijk om telkens weer te moeten vaststellen, dat vooral de overheid ….en het publiek miljoenen investeren in grote culturele projecten, terwijl de privésector ongegeneerd de winsten binnenhaalt. En deze sector die een direct economisch resultaat ziet, profileert zich als niet-geïnteresseerd, of krenterig of ronduit negatief.” Dat zijn bevindingen van vóór de economische en financiële crisis, waarachter overheden zich momenteel verschuilen, al verklaring voor het langs de kant blijven staan staan van het bedrijfsleven.

Doelstellingen megalomaan. Mienskip heeft nu een hoofdletter gekregen

De gemeente wil met de stichting KH 2018  een overeenkomst sluiten. Daarin zeggen beide partijen, dat de KH 2018 gedurende 10 of 20 jaar de economische, maatschappelijke, en culturele motor van Leeuwarden en/of Fryslân zal zijn. Dat geeft de megalomane denkwijze aan, die heeft postgevat bij de representanten. Iedereen weet, of kan weten, dat de economische ontwikkeling van een gebied  in overgrote mate afhankelijk is van, of meebeweegt met, de omgeving (regio, land, werelddeel, of zelfs de wereldeconomie). Er kunnen op lokaal, of regionaal niveau, maar in zeer beperkte mate effectieve economische impulsen  worden gegeven. Dat leren de ervaringen met regionaal economisch beleid (nationaal en/of Europees in Fryslân al lange tijd in zwang, met hoogstens beperkte langduriger effecten). Dit onderdeel van de overeenkomst dient dan ook door een gemeenteraad, die zijn gezond verstand nog bezit, in de prullenbak te worden gegooid .

Mienskip nieuwe stijl

Een tweede doelstelling,  in de brochure genoemd , en hier het signaleren waard, luidt als volgt:

“Één op de drie Leeuwarders weet wat “Mienskip nieuwe stijl “ inhoudt (waarden en gebruiken van de Mienskip, aangevuld met eigentijdse vormen van onderling contact maken en houden).”

Hutspot-treffen

Er is al het een en ander gezegd (vgl. ook Asing Walthaus bij het hutspot-treffen) – over de monomane ideeën over de Fryske mienskip, die in het kader van de KH opgeld zijn gaan doen. Wat er mee wordt bedoeld, of het ooit heeft bestaan, en wat we er in deze tijd mee moeten, het blijft  geheimzinnig. Net zo geheimzinnig als de inhoud van het bidbook. Of de mienskip hetzelfde is als de Friese ziel, die door Station 2018 (K.S. Spoelstra) werd gepropageerd, het wordt niet uitgelegd.

Jan met de pet

De bidbook-schrijvers – althans de schrijvers van de brochure voor jan met de pet – spreken nu over Mienskip (let op de hoofdletter) nieuwe stijl. Waarden en gebruiken, aangevuld met moderne vormen van contact. Een gemeenteraad kan voor zoiets mystieks natuurlijk nooit tekenen, tenzij in begrijpelijke bewoordingen verhelderd wordt, wat men bedoelt.

Mysterieuze karakter

Mogelijk verklaart dit mysterieuze karakter van het begrip, waarom het streven er toe beperkt blijft om slechts één op de drie Leeuwarders deelgenoot te maken van “Mienskip nieuwe stijl”. Het gaat om iets exclusiefs, en van twee/derde van de Leeuwarders (de burger is nu eenmaal minder slim dan de bestuurders, zo vindt de bestuurder) kun je daarom moeilijk verwachten, dat zij er ook iets van meekrijgen. Of wordt bedoeld dat twee/derde van de bevolking al ingewijd is (wie zijn dat dan, en hoe weten  de burgemeester c.s. dat zo goed), en één/derde nog in het goede keurslijf moet worden geperst? Een soort post-modern opvoedkundig programma voor de nog niet weldenkenden onder ons.

Manipulatie

Ondemocratische neigingen, manipulatie met cijfers en gegevens, en misplaatste opvoedkundige programma’s, het is zo ongeveer het karakter van de Friese kandidatuur KH 2018. Wie stinkt daar in?

1. De Boer