Overal ziet Geert Mak Kaasjagers – Bij de PC in Franeker zitten ze in een bonbondoos langs het speelveld. Ik dacht dat het een grap was

Ook deze zomer weer enkele prachtige verhalen opgediept uit ons archief, mei 2013

Geert Mak in Bonifatiuskerk: Friese bestuurders zijn regentesk

Over vijf jaar bereikt Friesland een onomkeerbaar omslagpunt: het landschap is dan onherstelbaar beschadigd. Het is zinloos om dan nog te investeren in Friesland promotie. De Rabobank en de Friesland Bank, die ieder jaar hun kalenders met fraaie plaatjes uitbrengen, geven geen snars om het landschap. Zij dicteren hoe, hoeveel en waar de boeren moeten investeren: megastallen is het geloof dat zijn prediken. Nog even en de Brabantisering van Friesland is een feit. ‘De operatie tunnelvisie is in volle gang.’

Geert Mak (schrijver/journalist) was vanmiddag wederom op dreef. Hij fulmineerde tegen de Friese bestuurders die weinig oog hebben voor landschap en cultuur en niet weten om te gaan met de krimp. Mak sprak in de Bonifatiuskerk in Leeuwarden tijdens een literair en vocaal evenement om geld bijeen te brengen voor de restauratie van het monumentale kerkorgel.

Bij het Koninklijk Fries Genootschap kwam Mak in november al stevig uit de hoek. Waren daar de media het voornaamste doelwit, nu gingen de pijlen in de richting van de bestuurders (die waren overigens niet aanwezig).

Volgens Mak zijn de bestuurders in Friesland ziende blind en horende doof. Hij trok een vergelijking met de Amsterdamse politiechef Hendrik Kaasjager die in 1954 de oplossing aandroeg voor het toenemende verkeer in ’s lands hoofdstad: dempen die grachten en een mooi parkeerplein pal voor het Centraal Station. In Friesland zag Mak de Kaasjagers al zitten in hotel Oostergo in Grou met slechts één agendapunt: hoe kunnen we Friesland en het Friese landschap verder verkloten. Vijftien megastallen en we zorgen er wel voor dat er geen bomen omheen komen te staan, of we maken een afspraak dat er niet wordt gehandhaafd. Overal zag Mak Kaasjagers, bij de PC in Franeker zitten ze in een bonbondoos langs het speelveld. ‘Ik dacht dat het een grap was, maar ze zwaaien als carnavalsprinsen naar hun publiek.’

Mak roerde veel culturele onderwerpen aan. De Centrale As (vierbaansweg naar Dokkum), opheffing Parnas (basisvoorziening) en de verrommeling van het landschap (megastallen) werden stuk voor stuk behandeld. Mak toonde zich keer op keer verbijsterd over de gang van zaken in Friesland. ‘Het is vechten tegen de bierkaai.’  Hoe dat kan? In Amsterdam had hij de indruk dat een bestuur in zekere zin waardering heeft voor kritiek. Daar wordt naar geluisterd en plannen bijgesteld. Daar worden plannen sterker van. Dit in tegenstelling tot Friesland, zo moest hij concluderen. ‘Hier is het al snel persoonlijk en op prestige gericht. De kritiek in Friesland valt in een teil met modder en daarna volgt het grote stilzwijgen.’ Er heerst al snel een ‘beangstigende rust en een beklemmende stilte.’

Bestuurders zijn dol op het bouwen van infrastructurele werken. Ze worden warm van aquaducten en Hanzelijnen. ‘De tijdwinst op die lijn gaat verloren tijdens het overstappen in Zwolle en Almere. Waarom maken die bestuurders geen goede afspraken met de NS over de bestaande lijnen?’ Antwoord: met onderhandelen is geen prestige gemoeid. Gelukkig wordt er geïnvesteerd in het internet op het platteland. ‘Eigenlijk veel te laat. Het internet buiten Leeuwarden suddert voort als een trekschuit.’

Architecten die kritiek uiten kunnen opdrachten wel vergeten, zo stelde Mak. ‘Er is een grote druk op iedereen die kritiek uitoefent om zijn mond te houden. Het resultaat? Friesland is veel regentesker dan Limburg, daar waar je het zou vermoeden. Het is hier ons-kent-ons; ze willen erbij horen.’ Over Parnas en de Culturele Hoofdstad zei Mak: ‘Ik snap niks van het Friese cultuurbeleid. Het zijn verschillende geldstromen, maar tonnen investeren in infrastructuur en dan de bibliotheekbus opheffen, dat begrijp ik niet.’ Ook het opheffen van kunstencentrum Parnas in Leeuwarden en investeren in Culturele Hoofdstad (‘niets ten nadele van de organisatie’) vond Mak een vreemde combinatie. ‘Parnas is voor de elite, zo hoor ik dan. Ik erger mij daar aan. Parnas is een basisvoorziening voor blokfluitles en dans, de elite redt zich wel. Het project Culturele Hoofdstad dient als schaamlap voor een niet bestaande visie op cultureel gebied. Als ik de gedeputeerde (Jannewietske de Vries, PvdA) hoor zeggen dat ze zal aftreden als Culturele Hoofdstad wordt afgeblazen, dan is dat merkwaardig. Je moet een plan B klaar hebben.’

Geert Mak daagde de bestuurders uit om uit de kast te komen. Hij vond het beschamend dat bestuurders niet de moeite hadden genomen om aanwezig te zijn bij de actiegroep Better As (Centrale As). Die houding wreekt zich op den duur, zo hield hij zijn gehoor voor. ‘Het is minachting. Het heeft iets onvolwassens. Je moet de oppositie serieus nemen en iets gunnen, dat hoort in een echte democratie. In veel opzichten heeft de oppositie het gelijk aan haar zijde. Er is behoefte aan harde idealisten. Ik pleit hiervoor omdat er veel op het spel staat. Met zwijgen laden bestuurders een zware verantwoordelijkheid op zich.’

Naast Mak (die een stevig applaus ontving voor zijn betoog) bestond het programma uit optredens van Gerrit Breteler, Fardou van der Woude en het koperensemble van muziekschool De Wâldsang onder leiding van Bienze IJlstra.

cultuur middenstanders zakelijk