Peter Karstkarel (80) overleden – Het Fries Museum volg ik niet zo. Het is weinig opwindend

Foto: Simon van der Woude

Cultuurman Peter Karstkarel is vrijdag overleden. Hij werd 80 jaar.

================================================

Uit het Stadsblad Liwwadders, februari 2021

Peter en Klaske Karstkarel in het nieuwste nummer van het Stadsblad Liwwadders

‘Het Fries Museum volg ik niet zo. Het is weinig opwindend’

‘Na een publicatie waarin ik Rudolf Agricola uit Baflo ter sprake bracht en zijn beeltenis in het Pinakotheke in München memoreerde, kreeg ik subiet telefoon van Andreas Blühm, de directeur van het Groninger Museum. Dat prachtige schilderij hangt nu in Groningen.’ Kom daar eens om in Friesland. De snelle handelswijze en inspirerende collecties van de noordelijke toonaangevende musea zoals Drents Museum, Groninger Museum en Belvédère staan in schril contrast met hun Friese equivalent, wil kunsthistoricus Peter Karstkarel er maar mee zeggen. ‘Het Fries Museum volg ik niet zo. Het is weinig opwindend.’

Gryt van Duinen

De laatste publicatie van de Karstkarels, eega Klaske speelt een even voorname rol als de kunsthistoricus, is een opsomming van activiteiten uit een rijk cultureel leven. ‘Een beetje bedoeld voor onze kinderen’, zegt Klaske Karstkarel in hun met kunst volgestouwde woning. Het boek Wel aardig, nou? is een autobiografische bundel over ruim vijftig jaar Karstkarel-cultuur in Friesland en ver daarbuiten. Klaske Karstkarel: ‘Het geeft ook een overzicht van een tijdsbeeld met mensen die er niet meer zijn.’ Neem bijvoorbeeld hun eigen ineenschrompelende tweewekelijkse roddelclubje in café Fire. Kunstenaar Bartle Laverman is hen al ontvallen en Gryt van Duinen is mentaal niet meer in staat om de levendige gesprekken bij te wonen. Resteren nog Hannie, Huub, Margaretha, Ed en Anna. En de Karstkarels. ‘Jongeren zijn welkom’, klinkt het hoopvol. Alhoewel: de IKEA-generatie hangt nep boven de bank en leest geen kranten meer. Niet bevorderlijk voor het gesprek.

Koos van der Sloot

De woning van Peter en Klaske Karstkarel ademt cultuur. Vanuit Peter’s luie stoel is het tableau met de eieren van Koos van der Sloot aanraakbaar, evenals het schilderijtje van Haagse achtertuinen gemaakt door Andries van der Sloot. Bij de tv, die op CNN staat afgestemd, hangen twee werken van de Heerenveense stratenmaker/kunstschilder Willem van Althuis. ‘Dat zijn de enige werken waarin de kinderen zijn geïnteresseerd.’ In de achterkamer hangt een Ruurd Wiersma, de naïeve melkvaarder/zondagsschilder uit Burdaard, die op een gegeven moment de handelsgeest te pakken kreeg en de zoveelste Tuin der Lusten op het paneel gooide. ‘Ik waarschuwde nog: drijf de prijs niet te veel omhoog. Hou het bij 500 gulden.’ Tientallen werken staan in een apart vertrek. Ergens ligt in een koker nog een vel valse dollarbiljetten die via antiquaar Johan Lichthart vanuit drukkerij De Oldehove in de Kleine Kerkstraat bij de Karstkarels belandde. Ook de gang hangt vol kunst en op de schoorsteenmantel staat een klok van Italiaanse snit. ‘Blühm had een vergelijkbaar fruitmandje van David Bowie voor 10.000 euro gekocht. Ik stuurde hem een foto van deze klok van dezelfde kunstenaar en zei: Een Karstkarel. Daar moest-ie erg om lachen.’

(tekst loop door onder de foto)

Foto: Simon van der Woude

Wie het boek Wel aardig, nou? leest staat versteld van alle activiteiten die de Karstkarels hebben ondernomen. Het is een schets van een gevarieerd, rijk leven met een lelijke dissonant: het leven en overlijden, vorig jaar, van hun zoon Anthimus. Klaske: ‘Met hem ging het op en af. Het was af en toe dramatisch. Het heeft ons er niet van weerhouden om dingen te doen.’ Peter: ‘Het was een lieve jongen, al kon hij soms vreselijk hard zijn.’

Harmen Abma

Peter en Klaske Karstkarel zetten zich breed in voor de kunsten en kunstenaars. Voor henzelf was het lange tijd sappelen. Af en toe werden ze beloond met een schilderij, die ze voor een gereduceerde prijs konden kopen. Meestal moest de beurs getrokken worden en het volle pond betaald. Peter beperkte zich niet tot zijn stiel, het schrijven en vooral het recenseren voor het Friesch Dagblad en Trouw. Voor Ramon van de Werken schreef hij ‘skooibrieven’. Bij Harmen Abma dacht hij een doorbraak te bewerkstelligen na een groepstentoonstelling in het Stedelijk in Amsterdam. ‘Abma was knap lastig.’ Van een kunstbeschouwing bleef na bemoeienis van de kunstenaar slechts één regel over. ‘We dachten dat hij deur su breke.’ Abma, de strenge minimalist, was een van de weinige kunstenaars die steevast, en met beleid, op de trom roffelden. Zelfs nu nog jaren na zijn dood, zijn werk ligt in een geacclimatiseerd depot op bedrijventerrein de Hemrik, blijven zijn prijzen intact.

Tames Oud

Het boek staat bol van de klinkende namen, gebeurtenissen en ergernissen. Aan Tames Oud, de schilder van Ameland, denken de Karstkarels met genoegen terug. Zingend zat Karstkarel in de auto na een bezoek aan Johan Haanstra, de broer van Bert. Heugelijk nieuws over het werk van Margaretha de Heer was aan het Fries Museum niet besteed. Conservator Juub Bosmans bleek geen belangstelling te hebben voor de vogels en insecten van de kunstenares.

Cees Boschma

Het rijke culturele leven kende ook schaduwkanten met veel gekonkelefoes en hele en halve toezeggingen die niet gestand werden gedaan. Klaske: ‘Door Fries Museum-directeur Cees Boschma werden we uitgenodigd voor een dineetje in dat mooie pandje op de hoek van de Koningsstraat en Tweebaksmarkt waar hij woonde.’ Peter: ‘Ik kon goed met hem opschieten.’ Klaske: ‘Na enige tijd kwam de aap uit de mouw. Hij zag Peter als zijn opvolger als directeur.’ Peter: ‘Ik liet weten dat er dan wel wat ging veranderen. Er hing een cultuur van om tien uur beginnen met koffie drinken en om vier uur snel de trein naar huis halen. Dan gaat er wel wat veranderen.’ Klaske: ‘Hij is drie keer in de race geweest voor verschillende functies, nooit aangenomen. Steeds tweede.’ Peter: ‘Mag ik het even vertellen? Boschma vertelde dat het zakelijke voor ging.’ Klaske: ‘Je bent dan niet meer creatief bezig.’ Peter: ‘Dat heb ik meteen gezegd: dan wil ik een zakelijk iemand naast mij.’

Eline Tazelaar

De ambities van de Karstkarels pasten niet in de structuren van besturen die de macht over de musea bezitten. ‘Eline Tazelaar ging voor, dochter van de dokter die in het bestuur zat.’ Bij een sollicitatie naar directeur van het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek herhaalde zich de geschiedenis. Klaske: ‘Hij was met van alles bezig: een kledingactie voor Mensen in Nood, recensies in het Sneeker Nieuwsblad, schreef gedichten. Iemand van het museum belde mij over de sollicitatie. Peter was er niet, ze kon het ook wel aan mij vertellen. Peter werd het niet. Ze waren bang om hem kwijt te raken. Hij heeft zoveel hooi op de vork, dat kan nooit goed komen, werd mij aan de telefoon verteld.’

Wigle van Aytta

Onverstoorbaar ging de culturele machine voort, aldus de beschrijving van het echtpaar. Een reeks concerten werd georganiseerd door het door de Karstkarels opgerichte UniCONsort onder andere die in Fogelsanghstate, waarbij musici in alle vroegte in het bos reageerden op de ontwakende vogels en hun geluiden, een van de hoogtepunten vormde. In de locomotiefremise bij de Hollanderwijk in Leeuwarden werden nog twee memorabele concerten gegeven. Gefascineerd raakte Karstkarel door de persoon Wigle van Aytta (1507-1577) en nam vervolgens Jan en alleman op sleeptouw. Aytta was lid en vervolgens voorzitter van de Geheime Raad en Keizerlijke Raad; later van de Grote Raad en Raad van State. Koning, later keizer Karel V en diens zoon Philips II waren zijn hoogste bazen. Mooi voor so’n jonkje út Barrahûs, tussen Goutum en Wirdum. De wandeling over de 41 kilometer lange Slachtedijk door het midden van Friesland ontsproot aan hun brein. ‘Peter poepte er zomaar van alles út.’

Douwe Keizer

Klaske: ‘Misschien moet er nog eens een boek komen. Zoals dat van Douwe Keizer, oud-directeur van de Friesland Bank.’ Keizer belichtte daarin de achterkant van het bankwezen en stelde het bewierookte beeld van zijn oud-directeur Kuperus krachtig bij. Een boek van de Karstkarels over alle listen en lagen in cultureel Friesland? Het zou een bestseller kunnen worden. De totstandkoming van een nog te verschijnen boekje over het historische pand de Utrecht zou er goed in passen. ‘Ach, skrief dat nou maar nyt op. Daar hebben Rienk Terpstra en ik een bealch fol werk an had. Met die complete studie hebben we dat pandje gered voor de ondergang. Nu word je door de journaliste van de LC gevraagd om haar boekje over hetzelfde onderwerp nog even na te lezen. Wel un bitsje pijnlijk.’ Klaske: ‘De columns in de Leeuwarder Courant zijn wegbezuinigd. Peter der út, jongeren voor een minimale vergoeding erin.’ Peter: ‘Ik wilde het wel voor bijna niks doen. Je voele je wat uitgerangeerd.’

Andries Veldman

foto: Simon van der Woude

Fries Museum Peter Karstkarel: