OM en politie hebben geen zin meer om cijfers ongevallen te registreren

(tekst: VIA Informatica)

Verkeersongevallenregistratie bereikt historisch dieptepunt

Op 19 april jl. heeft Minister Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu, bekendgemaakt dat het aantal verkeerdoden is gestegen na jaren van daling. Vandaag zijn ook de politiegegevens van de ongevallen (BRON 1.0) van 2011 bekend geworden en beschikbaar in ViaStat, de verkeersveiligheidssoftware voor wegbeheerders en politie. Gezien de stijging van het aantal verkeersdoden werd een stijging verwacht van het aantal ziekenhuisgewonden voor het jaar 2011. Helaas heeft Rijkswaterstaat van de politie in 2011 gemiddeld 69% minder van de ernstige verkeersslachtoffers aangeleverd gekregen ten opzichte van 2009. In 2011 werd maar ongeveer de helft (51%) van de ernstige verkeersslachtoffers door de politie aangeleverd ten opzichte van 2010. De kwantiteit van de verkeersongevallenstatistiek bereikt hiermee een historisch dieptepunt. De verschillen per provincie zijn enorm. Er is totaal geen sprake meer van uniforme rapportage: in de provincie Limburg is in 2011 28% minder gerapporteerd vergeleken met 2010, terwijl de daling in de provincie Utrecht zelfs 65% bedraagt.

Oorzaak verminderde verkeersongevallenregistratie

‘Meten=weten’, maar meten is ook zweten! In 2009 werd door het Openbaar Ministerie besloten om de ‘Aanwijzing informatieverstrekking verkeersongevallen’ (inwerkingtreding 1 januari 2010) te wijzigen. Het doel van de ongevallenregistratie door de politie is niet meer het opstellen van statistiek, maar enkel het vervolgen van veroorzakers van ernstige verkeersongevallen. Daarnaast heeft de politie te kampen met automatiseringsproblemen. Hiermee is het probleem van de zeer lage aanlevering van ongevallengegevens compleet.

ViaStat Dashboard app

Vele gemeenten raadpleegden in goed vertrouwen de, door de politie gerapporteerde, ongevallengegevens en concludeerden een daling van het aantal ernstige verkeersslachtoffers. Eind maart jl. bleek echter uit publicatie van de ViaStat Dashboard app dat deze cijfers, bij een ophoging tot werkelijke aantallen, veel hoger uitvallen. Uit een vergelijking van de ziekenhuisgegevens maakt de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) op dat het aantal ernstige verkeersgewonden al jaren een stijging laat zien, maar dat beeld blijkt niet uit het aantal door de politie gerapporteerde ongevallen. Op basis van de opgehoogde (lees: werkelijke) aantallen ernstige verkeersgewonden van 2010 (op basis van een koppeling met het Landelijke Medische Registratie (LMR) bestand door de SWOV) zijn geen onderverdelingen naar bijvoorbeeld vervoerwijze en leeftijd te bepalen. Dit geeft de impact aan van de trendbreuk doordat relevante beleidsinformatie nu ontbreekt.

Gevolgen voor verkeersveiligheidsbeleid

De afname van het aantal gerapporteerde verkeersongevallen door de politie in ons land vormt een ernstige bedreiging voor de verkeersveiligheid in Nederland (zie publicatie VIA.nl d.d. 26-3-2012). De basis van ons verkeersveiligheidsbeleid, waarmee Nederland internationaal aanzien heeft verworven, is in een paar jaar tijd verloren gegaan. In 2003 was de registratiegraad van het aantal verkeersdoden 95% (zie Presentatie SWOV op NVVC), maar in de jaren daarna is de registratiegraad steeds verder afgenomen tot 80% in 2011. De tijd dat de politie bij een verkeersongeval ter plaatse komt en daarvan een volledig ongevallenformulier invult is voorbij. Dit is niet alleen voor de betrokkenen erg vervelend, ook voor het verkeersveiligheidsbeleid is dit desastreus. Door de verminderde rapportage is objectieve analyse en monitoring niet meer mogelijk. De Nederlandse wegbeheerders willen en moeten aan de slag om verkeersveiligheid te verbeteren, maar op basis van welke cijfers?

Verbetering van de ongevallenrapportage

Is er hoop op verbetering van de ongevallenrapportage? Ja. Zowel Rijkswaterstaat-DID als het Ministerie van Veiligheid en Justitie werken aan oplossingen om het probleem van de verminderde ongevallenregistratie op te vangen.

Rijkswaterstaat-DID: ‘Vanaf 2009 is er een zeer sterke daling te constateren van het aantal door politie aan Rijkswaterstaat geleverde GEREGISTREERDE ongevallen. In 2011 is er een dieptepunt bereikt wat betreft de aantallen ongevallen. Rijkswaterstaat zal er alles aan doen om de kwantiteit en kwaliteit van de ongevallengegevens in de toekomst weer op een acceptabel niveau te brengen.’

Ook Minister Opstelten van Veiligheid en Justitie heeft in zijn brief aan de Tweede Kamer (d.d. 13 maart 2012) toegezegd de registratiegraad van de verkeersdoden en de ernstig verkeersgewonden bij de politie te verbeteren. Hiervoor zijn er met de politie inmiddels aanvullende afspraken gemaakt, die moeten leiden tot een eenduidige en betere registratiegraad. De eerste resultaten van deze verbeterslag moeten begin 2013 zichtbaar worden.

Erik Donkers, VIA.nl: ‘Ervan uitgaande dat het de politie lukt om vanaf januari 2013 weer met een ongevallenformulier te gaan werken �n de gegevens ook daadwerkelijk aan Rijkswaterstaat te leveren, dan kunnen de gemeenten in 2014 weer beschikken over een betrouwbaar ongevallenbestand. Dat houdt in dat we in 2016 pas over een database met drie jaar ongevallengegevens kunnen beschikken, die noodzakelijk is voor gedegen statistiek om beleid op te kunnen baseren. Vanwege de ontstane trendbreuk is het huidige ongevallenbestand tot die tijd niet geschikt voor monitoring.’

Grip op verkeersveiligheid zonder ongevallengegevens

Hoe kunnen wegbeheerders het gebrek aan informatie over de ongevallen compenseren en desondanks invulling geven aan het verkeersveiligheidsbeleid?

Verkeersveiligheid is een onderwerp dat ons allemaal raakt. Dat verkeersveiligheid leeft onder de bevolking merkt ook Veilig Verkeer Nederland (VVN). Zij opende in maart 2012 het Meldpunt Veilig Verkeer. In een paar maanden tijd kwamen ruim 3.500 meldingen binnen. Veel burgers willen betrokken worden bij dit onderwerp. Zo’n 66% van de melders geeft aan zich te willen inzetten om de verkeersveiligheid in de eigen buurt te verbeteren. De meldingen die worden verzameld in de ‘Nationale Database Subjectieve Verkeersonveiligheid’ zijn een welkome aanvulling op de sterk afgenomen kwaliteit van de ‘Nationale Database Objectieve Verkeersveiligheid’, namelijk de ongevallengegevens. De gegevens van Meldpunt Veilig Verkeer kunnen in ViaStat, de verkeersveiligheidssoftware voor wegbeheerders en politie, worden gecombineerd met de ongevallen. Op deze manier vullen de gegevens elkaar aan, waarbij vooral het inzicht in probleemlocaties erg belangrijk is. Met de gegevens uit het Meldpunt Veilig Verkeer wordt het mogelijk om locaties preventief aan te pakken.

Een van de meest voorkomende meldingen is ’te hard rijden’, vooral binnen de bebouwde kom. Meldingen met betrekking tot snelheid kunnen we controleren met de anonieme en gebundelde gegevens van TomTom, die hebben geleid tot een statistische database van werkelijk gereden snelheden. Wegbeheerders kunnen hiermee toetsen of de weginrichting voldoet aan de richtlijnen en gericht campagne voeren om snelheid te verminderen in de bebouwde kom.

Erik Donkers, VIA.nl: ‘Het huidige ongevallenbestand is een steekproef. Om toch grip te krijgen op verkeersveiligheid, kunnen wegbeheerders de ongevallengegevens aanvullen en combineren met andere gegevensbronnen, zoals snelheidsgegevens van TomTom en meldingen van burgers uit het Meldpunt Veilig Verkeer. Maar laten we daarnaast hopen dat de beloofde verbetering van de ongevallenregistratie spoedig werkelijkheid wordt.’