College moet snel duidelijkheid geven over culturele instellingen

(tekst: Observatorium voor de lokale politiek in Leeuwarden)

Piet van der Wal en de cultuur in Leeuwarden. En weer kraaide de haan.

Piet van der Wal weet meer dan hij zegt. Of hij doet interessant.

Kortgeleden stond op Liwwadders een gesprek met Piet van der Wal, fractievoorzitter van PAL/GroenLinks. Onderwerp waren de tekorten bij de Harmonie. Het is niet de eerste keer, maar Van der Wal sticht hier meer verwarring dan gewenst. Van der Wal als fractievoorzitter van een coalitiepartij, die de wethouder van cultuur levert, had opheldering moeten geven, in plaats van ontwijkende antwoorden.

Van der Wal bevestigt niet echt de tekorten, maar �heeft ook zoiets vernomen�. Verder roept hij iets over energieproblemen, waar hij �gelukkig niet� verantwoordelijk voor is, want hij zat ten tijde van de besluitvorming over de bouw niet in de raad. Blijkbaar denkt de heer Van der Wal (zittend fractievoorzitter) dat hij daarmee ook niet thuis hoeft te geven als er een oplossing moet worden gevonden. Of liever, hij gaat straks als collegepartij natuurlijk akkoord met wat zijn wethouder (of haar ambtenaren) bedenkt. Niet verantwoordelijk, maar wel instemmen. Van der Wal neemt al een voorschot, als hij zegt, dat �…ooit is afgesproken dat de tekorten van de Harmonie worden afgedekt door de gemeente. Een soort openeindregeling. Die bestaat volgens mij nog altijd.�

Vervolgens wordt het stil, niet alleen bij Piet van der Wal, maar bij de gehele gemeenteraad, en bij het college van b. en w. Is dit allemaal niet interessant genoeg? Behoeft dit geen nadere uitleg voor de burgers, die sinds de verkiezingen – in de periode van de verkiezingsstrijd hoorde men geen vertegenwoordiger over bezuinigingen op cultuur – zijn overvallen met wisselende berichten over de ineens noodzakelijk geoordeelde bezuinigingen? Een zeer relevante vraag in dit verband is, of de verschillende partijen – ten tijde van de verkiezingen – al op de hoogte waren van de tekorten bij de Harmonie. Zo ja, waarom is dat dan niet in discussie gebracht. Zo nee, hoe kan het dan, dat de gemeenteraad hiervan niet op de hoogte was.

Er moet dus een analyse komen van de (financi�le) stand van zaken bij de diverse instellingen, aan de vooravond van de verkiezingen 2010, en van de werkwijze dienaangaande van b. en w., en van de gemeenteraad.

Aan de hand daarvan valt vast te stellen, wat de gemeenteraadsleden bij de diverse discussiebijeenkomsten wel of niet wisten. En in hoeverre de kiezer misleid is, omdat is gezwegen over wel beschikbare, relevante, informatie. Relevante informatie, die ook bepalend had kunnen zijn voor de keuze van de kiezer voor een bepaalde partij.

Rapportage over afgelopen periode cultureel beleid noodzakelijk

Het heeft er veel van weg, dat de gemeenteraadsleden meer wisten, en weten, dan naar buiten toe doordringt. Het lijkt tijd voor een onafhankelijke rapportage over dit beleid, die in elk geval de periode vanaf het wethouderschap van Yvonne Bleize, voorgangster van de huidige wethouder Diks, bestrijkt. In die rapportage dient rekenschap te worden gegeven van de voorstellen van de wethouder (en het college van b. en w.) in de nota Cultuurvuur, over de opstelling van de gemeenteraad bij de behandeling van die nota (in chaos ge�indigd) en over de afhandeling van de door een bureau opgestelde beoordeling van de culturele instellingen in Leeuwarden. Centrale boodschap in die beoordeling was: de instellingen werken goed, en de gemeente zit voor een dubbeltje op de eerste rang. Antwoord van het college – na alleen een opini�rende behandeling in de gemeenteraadscommissie, en na de periode van zwijgzaamheid in de verkiezingsperiode – was, dat er op cultuur bezuinigd moet worden. Met name Parnas en Mercurius werden uitverkoren voor het offerblok. Voor beide instellingen is al schade teweeg gebracht, die moeilijk te repareren valt.

Van een integrale beoordeling van de gehele culturele sector is geen sprake geweest. De tekorten die nu bij de Harmonie uit de kast rollen , zouden hier als aanleiding alleen al voldoende voor moeten zijn. Het college van b. en w. zal om te beginnen zo snel mogelijk duidelijkheid moeten geven over de situatie bij de diverse instellingen. Lettend op de agenda van b. en w. van de afgelopen tijden zijn er meer instellingen geweest, die in elk geval met te late toekenningen van subsidies, en met procedures over vaststelling van subsidies te maken hadden.

Dus: eerst helderheid over de bestaande situatie. Daarbij kan blijken, of en in hoeverre de gemeente in afgelopen jaren sommige dingen in het honderd heeft laten lopen. Het gaat er dan niet in de eerste plaats om schuldigen te zoeken (maar als ze er zij zullen ze ook moeten worden aangewezen), maar om duidelijkheid te verschaffen aan de kiezers, hoe er nu eigenlijk beleid wordt gemaakt.

De kwartiermaker

Bij brief van 11 augustus hebben b. en w. de leden van de gemeenteraad op de hoogte gesteld van de komende aanwijzing van een �cultureel kwartiermaker� en zijn opdracht. Aanleiding hiertoe waren de vragen van de gemeenteraadsfractie van D66 over voorbarige stappen van het college om de voorgenomen bezuinigingen te effectueren. Uit de beantwoording en de brief van 11 augustus blijkt, dat b. en w. in eerste instantie terugtrekkende bewegingen maken. B. en w. schrijven bijvoorbeeld, dat het �dus niet zo is, dat de uitkomst van het proces hoe dan ook vastligt.� In de brief wordt ook gezegd, dat �.. het bedrag aan bezuiniging in principe vaststaat …� In principe. Voor de oppositie, binnen de gemeenteraad of in de samenleving, biedt dit aanknopingspunten. B. en w. merken op: de kwartiermaker �gaat met alle betrokken partijen in gesprek en staat open voor lumineuze idee�n, toevoegingen of alternatieven van de instellingen.�

Er staan in de brief ook voldoende zinsneden, die nopen tot een cynische houding. In hoofdlijnen ligt vast wat er gebeuren moet, Leeuwarden gaat dus flink bezuinigen op cultuur, en Groen Links mag het lekker waarmaken .

Het zal voor een belangrijk deel afhangen van de inzet van de hele culturele sector en de sympathisanten – in Leeuwarden en in Friesland – om te bepalen welke kant het opgaat.

In dit verband doet het Observatorium voor de locale politiek in Leeuwarden de volgende voorstellen:

1.
De kwartiermaker dient zo onafhankelijk mogelijk te opereren. Niet de bezuinigingsdoelstelling van de gemeente mag voorop staan. De functie van de cultuur, in relatie tot de economie, dient integraal te worden beoordeeld. Dat kan tot heel andere bevindingen dan een bezuinigingsdoelstelling leiden.

Toelichting:

De kwartiermaker wordt aangesteld door de gemeente. De gemeente heeft in eerste instantie gekozen voor een bezuinigingsdoelstelling. Er zijn – in de begeleidingsstructuur van het werk van de kwartiermaker – garanties nodig, dat een integrale benadering wordt gevolgd. Niet de doelstelling van bezuinigen mag voorop staan, maar de vraag naar de creatie van een sterke, levenskrachtige en toekomstgerichte culturele structuur in de stad Leeuwarden. En van eminent belang is daarbij , dat een heldere lijn wordt ontwikkeld met betrekking tot de relatie tussen cultuur en economie, bijvoorbeeld op terreinen als innovatie en toerisme. Daarbij kunnen, als het gaat om financiering, diverse bronnen in beschouwing komen, ook in het werk van de kwartiermaker. Dit uitgangspunt dient tussen gemeente en instellingen te worden vastgelegd.

2.
Voorafgaand aan het werk van de kwartiermaker is een heldere bestandsopname nodig, Deze bestandsopname moet onafhankelijk plaatsvinden.

Toelichting:

Hierboven is aangegeven, dat een bestandsopname van de bestaande situatie nodig is. Er zijn in het (meer of minder recente) verleden – voor het publiek moeilijk te beoordelen ontwikkelingen geweest, die – naar het lijkt – voor de gemeente aanleiding zijn om in te grijpen. De gemeente gebruikt hierbij de noodzaak van bezuinigen als alibi. Het is voor een zorgvuldige gang van zaken uitermate gewenst, dat de verschillende elementen goed worden onderscheiden. Fouten, of tekortkomingen , van de overheid dienen niet in het proces te worden verdoezeld. Het lijkt niet adequaat om deze bestandsopname in handen te geven van de kwartiermaker. Een rekenkamer lijkt hier de aangewezen instantie. In eerste instantie kan de gemeenteraad aan b. en w. vragen om nu eens in het geheel de (financi�le) situatie van de culturele sector helder in kaart te brengen. De gemeenteraad zal daarbij gehouden zijn te erkennen, dat zij zelf in diverse fasen ook onvoldoende helder is opgetreden. Blijft er dan nog teveel te raden over, dan maar een rekenkamer aan het werk.

3. Bredere ,vitale discussie nodig. Be�indiging van kortzichtige benadering

Toelichting:

De benadering van de gemeente is op dit moment nogal technocratisch van aard. De discussie wordt verengd tot een strijd over geld en functies. De creatie van een B.V. voor de Cultuur past in de trend naar schepping van semi-overheidsorganisaties, die zich onttrekken aan democratische be�nvloeding. Parnas kan wel verdwijnen, en de functie (cultuureducatie) moet naar de wijken. Het pas gerealiseerde HCL moet direct maar weer versoberen. Mercurius wordt in een sterfhuis gedwongen.
Hier ligt een essenti�le fout in het gemeentelijk beleid. Leeuwarden is de hoofdstad van de provincie Friesland. De provincie staat eveneens aan de vooravond van ingrijpende bezuinigingen. Ook op het gebied van cultuur. Deze beide circuits lopen totnogtoe vrijwel gescheiden.

Voordat een kwartiermaker aan de slag kan, zal eerst – behalve de bestandsopname op gemeentelijk niveau (zie 2.) – ook op provinciaal niveau uitgekristalliseerd moeten zijn, welke kant men daar op wil. Voordat een kwartiermaker zinvol aan het werk kan, dient dit nader onderzocht. Zoals Leeuwarden motor is van de Friese economie, zo zal Leeuwarden ook motor moeten zijn van de Friese cultuur, of de cultuur in Friesland . Hier liggen veel vragen: bijvoorbeeld, als straks na veel jaren van bouwen, het nieuwe Fries Museum is gerealiseerd, is er dan ook voldoende budget voor exploitatie, en voor organisatie van spraakmakende tentoonstellingen en evenementen, naast de dagelijkse bezigheden en activiteiten? Het begin van een antwoord is nog niet gegeven.

4.
Investeringen , in plaats van bezuinigingen, in cultuur, waarschijnlijk belangrijker dan lopende �majeure� projecten

Het nieuwe college van b. en w. verklaarde bij zijn aantreden trots ,dat er naast bezuinigingen ook ruimte bleef voor investeringen. Bij nadere beschouwing bleken dat de al lopende ( of minder goed lopende, vergelijk Blitsaert) �majeure� projecten te zijn. Iedereen begrijpt, dat ook voor deze projecten vroeg of laat een sanering nodig zal zijn, maar b. en w. zijn daar nog niet aan toe. Nota bene, de gemeente Amsterdam wil voor geruime tijd alle grote ontwikkelingsprojecten stopzetten, vanwege de moeilijke tijden. Kan Leeuwarden dan maar doorgaan (toegegeven, in verhouding wat kleiner projecten, maar toch).
Terwijl er nogal wat deskundigen zijn, die er op wijzen dat de economische ontwikkelingen en vooruitgang sterk zullen worden bepaald door nieuwe sectoren, nieuwe mogelijkheden en �out of the box�- denken.
De technocratische benadering op het terrein van cultuur door de gemeente, de beperking van de discussie tot geld en (financieel) afknijpen van enkele instellingen, de volstrekt achterhaalde scheiding van ecomische en culturele aspecten, is funest.

De discussie dient dus op een andere basis opnieuw te worden opgepakt.

Observatorium voor de lokale politiek in Leeuwarden

++++++++++++++
(eerder gepubliceerd)

Geldkrapte bij schouwburg De Harmonie – mogelijk 1 miljoen euro

Schouwburg De Harmonie in Leeuwarden kampt met financi�le problemen. Het college van Leeuwarden kan mogelijk een tegenvaller van 1 miljoen euro tegemoet zien. Drie bronnen bevestigen de tegenvaller. Directeur Arthur Oostvogel en voorzitter van het bestuur Siem Jansen waren niet bereikbaar voor commentaar.

Een kort gesprek met Piet van der Wal, fractievoorzitter van PAL/GroenLinks.

�Ik heb ook zoiets vernomen. Het zou gaan om ongeveer 1 miljoen euro verlies, opgebouwd in de periode 2008, 2009 en 2010. Normaal gesproken worden de eventuele winsten van de Harmonie ondergebracht in de reservepot, maar die schijnt leeg te zijn.�

�Naast het teruglopend bezoek aan de schouwburg kampt de Harmonie met een energieprobleem. Om drie uur �s middags moeten de zalen worden opgewarmd, dan komen om acht uur de bezoekers � die leveren 150 warmtewatt per persoon, ik heb ooit nog les in dat vak gegeven -, en dat betekent dat de koeling aan moet. Dat is natuurlijk allemaal zeer ongunstig.�

Even niet opgelet bij de bouw?

�Ik zat toen gelukkig niet in de raad. Iets anders is het vastrecht van de Harmonie, dat is ook schrikbarend hoog. Dat wordt vastgesteld naar het zogenaamd opgesteld vermogen. Bij de Harmonie heb je te maken met enorme schommelingen in het gebruik. Bijvoorbeeld toneelvoorstellingen met een apart lichtplan, maar dat telt niet voor het vastrecht. Er zijn bedrijven die hiervoor speciaal een medewerker in dienst hebben om de piekbelasting zo gunstig mogelijk te laten zijn met als doel de kosten en het vastrecht te minimaliseren. Dat zou bij de Harmonie via een automatisch systeem georganiseerd kunnen worden, maar daarin moet je investeren. Dat haal je er op den duur wel uit.�

�Er zijn nu wel bouwbedrijven met bouwhonger die werk willen hebben. Je moet wel uitkijken met de aanbesteding. Wethouder Krol riep ook altijd tegen wie het maar horen wilde dat de restauratie van het oude stadhuis binnen de begroting is gebleven. Dat is maar hoe je het bekijkt. Wat Krol zei klopte alleen omdat de luchtverversingsapparatuur er uit bezuinigd werd. Die voorziening moest er later voor dubbele kosten in de gebouwen geplaatst worden. Bij het stadskantoor aan het Oldehoofsterkerkhof is hetzelfde gebeurd. Die bouwbedrijven houden de gemeente heel goed in de gaten. Ze zijn geabonneerd op de raadsstukken. Natuurlijk worden er onderling afspraken over gemaakt, zo van �wie heeft het nodig jongens?�

�De Harmonie zou volgens mij de horeca meer moeten uitbuiten en een plan maken om te bezuinigen op de energie. Als de Harmonie straks met een ton of vier per jaar bij ons aanklopt, dat kan natuurlijk niet. Dat gaan wij nooit bijpassen. Iets anders is wel � ik heb het gelezen � dat ooit is afgesproken dat de tekorten van de Harmonie worden afgedekt door de gemeente. Een soort openeindregeling. Die bestaat volgens mij nog altijd.�

�Wat ik niet begrijp is dat het bestuur van de Harmonie zo stil is. Het collegevoorstel over de bezuinigingen gaat in de richting van het oprichten van een BV Cultuur, of wat de naam ook mag worden. Dat betekent dat de rol van de stichting Schouwburg De Harmonie is uitgespeeld. Dan hebben de bestuursleden geen functie meer. De directeur van de Harmonie wordt dan een programmadirecteur. Volgens mij hebben ze dat nog niet door. Ik ben verbaasd dat ik ze hier niet over hoor.�

Datum: Donderdag, 5 Augustus 2010

Datum: Woensdag, 15 September 2010

Reacties

Daan woensdag 15 september 14:39
Volgens mij wil het observatorium alleen maar horen wat ze willen horen en vergeten ze gemakshalve wat Van der Wal allemaal gezegd heeft