OZB te zwaar belast – Als de overheid zelf te veel binnenhaalt, verandert het ineens in een beleidskeuze

door Ben Stegeman

OZB te zwaar belast: hoe Leeuwarden 3,3% aan vertrouwen int

De gemeente Leeuwarden heeft een bijzonder talent ontwikkeld: ze kan geld laten verschijnen door te verdwijnen. Niet in een goocheltruc, maar in de begroting. Er is “te veel leegstand ingerekend”, zo luidt de uitleg. En plotseling blijkt de OZB-opbrengst 3,3% hoger dan bedoeld. Een klein percentage, zou je denken. Tot het op je eigen aanslagbiljet staat. Dan is het ineens geen statistiek meer, maar een bedrag dat je zelf hebt overgemaakt.

Het is een technisch verhaal. Ramingen, aannames, modellen. Voor de financiële afdeling vast dagelijkse kost. Maar voor de bewoner aan de keukentafel klinkt het vooral als: we hebben te veel betaald, en dat blijft zo. Want de gemeente zegt dat terugbetalen “te duur en foutgevoelig” is. Dat is op papier misschien verdedigbaar. In de praktijk voelt het als een merkwaardige redenering: als een burger te weinig belasting betaalt, volgt er een naheffing. Met rente en een deadline. Maar als de overheid zelf te veel binnenhaalt, verandert het ineens in een beleidskeuze.

De gemeente benadrukt dat de aanslagen juridisch correct zijn. Het probleem zat in de raming van de leegstand, niet in de rekening op de mat. Dat is een belangrijk verschil voor juristen. Voor bewoners is het een semantische omweg: het resultaat blijft dat er meer is betaald dan de bedoeling was. Het geld is niet per ongeluk van tafel gevallen. Het is gewoon blijven liggen, maar nu in een andere la.

Daarom heb ik alvast een plan voor volgend jaar. Als de gemeente mag besluiten dat dit jaar 3,3% extra maatschappelijk beter te verantwoorden is, dan doe ik dat volgend jaar ook. Ik betaal mijn aanslag braaf, maar 3,3% minder. Dat bedrag krijgt bij mij een eigen bestemming. Misschien investeer ik het in lokale cultuur, misschien in talentontwikkeling, of gewoon in leefbaarheid, te beginnen bij mijn eigen keukentafel. Het voordeel van zo’n particulier fonds is dat de administratie overzichtelijk blijft en de raming altijd klopt: mijn portemonnee.

Alsof het nog niet genoeg is, wijst de gemeente bewoners erop dat bezwaar maken tegen de manier waarop het “te veel betaalde” geld wordt besteed, niet kan. De aanslagen zijn volgens haar juridisch juist opgelegd en daarmee is de kous af. Voor de toekomst belooft men beterschap: maatregelen, verbeterde ramingen, een fout die zich niet zal herhalen. Het is een geruststellende zin, maar ook een bekende. Want intussen is het geld al onderweg naar projecten en fondsen, terwijl de rekening ooit bij dezelfde bewoners op de mat viel.

Wat hier schuurt, is niet alleen het geld. Het is het vertrouwen. Belastingen zijn geen vrijwillige bijdrage aan een buurtbarbecue. Ze zijn verplicht. En juist daarom verwachten mensen dat de overheid net zo precies met hun geld omgaat als andersom. Democratie zit niet alleen in stemmen om de vier jaar, maar ook in het gevoel dat de spelregels voor iedereen gelijk zijn, Ook voor het stadhuis.

Misschien is de kernvraag niet of die 3,3% juridisch fout is, maar of hij bestuurlijk verstandig is. Want vertrouwen is, net als belastinggeld, lastig te innen als het eenmaal is verdwenen.

Misschien is dit wel het moment voor de lokale politiek om het minder technisch en meer principieel te maken. Niet met de vraag of de raming “binnen de bandbreedte” viel, maar met de simpele kwestie die inwoners bezighoudt: op basis van welke leegstandsinschatting is het OZB-tarief vastgesteld, wie droeg daarvoor de verantwoordelijkheid, en waarom werd de raad pas achteraf geconfronteerd met een opbrengst die 3,3% hoger uitviel dan beoogd?

Dus kom op politieke partijen. Pak deze handschoen op. want pas als die vragen helder zijn beantwoord, kan ook het vertrouwen weer worden begroot.

=====