Kamer van Koophandel: 40 procent bedrijven merkt effect crisis

(tekst: Kamer van Koophandel Noord-Nederland; Tweede meting, 1e kwartaal 2009)

Crisis verbreedt en verdiept zich ook in Noord-Nederland
De economische crisis raakt steeds meer sectoren van de economie. Die conclusie trekt de Kamer van Koophandel Noord-Nederland uit de conjunctuurmeting in het eerste kwartaal van 2009. In het najaar van 2008 ondervonden vooral de industrie en de transportsector de gevolgen van de kredietcrisis; inmiddels overtreft in alle sectoren van de economie het
aantal bedrijven met een omzetdaling dat met een omzetstijging.

De tendens daarbij is dat de crisis zich verdiept: de verwachte uitkomsten voor het lopende kwartaal
zijn slechter dan de omzetontwikkeling die in het laatste kwartaal van 2008 is gerealiseerd. Enkele
cijfers illustreren dit beeld. In het derde kwartaal van 2008 waren er in Noord-Nederland 1,6% meer
bedrijven met een omzetdaling dan met een omzetstijging. In het vierde kwartaal liep dat saldo op
tot 13,4% en de verwachting is dat in het eerste kwartaal van 2009 het saldo van negatieve en
positieve antwoorden zal uitkomen op 31,5% (45% omzetdaling, 13,5% omzetstijging)
Noord-Nederland laat een beeld zien dat over het geheel genomen vergelijkbaar is met de rest van
het land.

Er zijn drie belangrijke lijnen te onderkennen waarlangs de huidige crisis invloed uitoefent op de
gang van zaken in het bedrijfsleven:

1. via de ontwikkelingen binnen de financi�le sector zelf
2. via ontwikkelingen in de wereldhandel
3. via het vertrouwen bij de Nederlandse ondernemer en de consument.

De kredietcrisis zorgt via deze lijnen voor een terugval van de economische bedrijvigheid in Nederland die sinds het begin van de jaren tachtig niet is voorgekomen.

Wat de eerste lijn betreft, ongeveer 40% van de bedrijven heeft tot dusver directe effecten
ondervonden van de kredietcrisis en de maatregelen die de banken daartegen hebben genomen.
De meest gemaakte opmerking is dat men minder snel krediet kan krijgen (20%-25% van de bedrijven).

In de transportsector noemt 10% van de bedrijven dit een serieuze belemmering voor de bedrijfsvoering. In Noord-Nederland is dat zelfs 20%. De gevolgen van een stagnerende wereldhandel (de tweede lijn) sluipen langzaam Nederland binnen via een dalende buitenlandse vraag. De export van de industrie, de groothandel en de transportsector daalde in het laatste kwartaal van 2008 fors, maar de daling was in Noord-Nederland geringer dan elders. De krimp van de omzet bleef in deze sectoren in Noord-Nederland in het vierde
kwartaal onder het landelijke gemiddelde.

Voor het eerste kwartaal van 2009 verwachten groothandel en transportsector in Noord-Nederland
wel een sterkere teruggang van de omzet dan elders in het land, maar vooral door ontwikkelingen
op de binnenlandse markt.

Tot slot zijn er ontwikkelingen die voortvloeien uit het afnemende vertrouwen van ondernemers en
consumenten. Ondernemers reageren door geplande investeringen uit te stellen. Producenten van
investeringsgoederen vinden we vooral in de bouwnijverheid en in de metaalnijverheid. De
noordelijke metaalsector volgt het landelijke beeld. De noordelijke bouwnijverheid zag haar omzet in
het afgelopen kwartaal al meer afnemen dan elders.
Ook de consument past zijn gedrag aan. In de detailhandel, de makelaardij en de horeca worden de
effecten van wisselingen van het consumentenvertrouwen het eerst vernomen. Terwijl landelijk in het vierde kwartaal van 2008 per saldo bij zo�n 5% van de ondernemers in de detailhandel nog
sprake was van groei, nam bij veel noordelijke detaillisten de omzet al af (per saldo 15%). Ook voor
het eerste kwartaal van 2009 zijn ondernemers in deze branches somber: een derde verwacht een
verdere daling van de omzetten, en ook nu zijn de detaillisten in Noord-Nederland pessimistischer
gestemd dan elders in het land.

Alle drie ontwikkelingen veroorzaken direct of indirect vermindering van de totale productie, en met
enige vertraging een vermindering van de werkgelegenheid. In het derde kwartaal van 2008 waren er nog ongeveer evenveel bedrijven waarbij de personeelsterkte toenam als bedrijven waarbij de
personeelssterkte afnam (beide ongeveer 15%). Een kwartaal later is er nog slechts bij 10% van de
bedrijven groei en bij ongeveer 25% van de bedrijven krimp. Voor het eerste kwartaal van 2009 is
het saldo nog wat negatiever. Noord-Nederland verschilt hierin weinig van de rest van het land.
Opvallend daarbij is dat 20% van de noordelijke bedrijven in de zakelijke dienstverlening aangeeft
dat zij nog steeds grote behoefte hebben aan goed personeel, wat 5 hoger is dan het Nederlandse
gemiddelde.